کلیات
کلیات به طورکلی تسعیر ارز، در دو مقطع زمانی صورت می‌پذیرد: 1- تاریخ معامله: بهای معاملات ارزی اعم از اقلام پولی و غیر پولی براساس نرخ ارز در تاریخ معامله، تسعیر و در حساب‌ها ثبت می‌شود. 2- تاریخ صورت وضعیت مالی (ترازنامه): صرفاً اقلام پولی ارزی باید به نرخ ارز در تاریخ صورت وضعیت مالی تسعیر شود. چنانچه نرخ ارز اقلام پولی در فاصله تاریخ انجام معامله تا تاریخ تسویه معامله و یا تا پایان دوره مالی متفاوت باشد، در این صورت، تفاوت نرخ ارز در تاریخ تسویه و یا در تاریخ صورت وضعیت مالی (ترازنامه) حسب مورد، با نرخ قبلی اعمال شده در حساب‌ها، به عنوان سود (زیان) تسعیر ارز شناسایی می‌شود. اقلام پولی: عبارت است از واحدهای پول نگهداری شده و دارایی‌ها و بدهی‌هایی که قرار است به تعداد ثابت یا تعداد قابل تعیینی از واحد پول، دریافت یا پرداخت شود. ویژگی اصلی اقلام پولی، حق دریافت (یا تعهد تحویل) تعداد ثابت یا قابل تعیینی از واحد پول می‌باشد. نمونه‌ای از اقلام پولی، در صورت وضعیت مالی (ترازنامه) مندرج در اظهارنامه اشخاص حقوقی و یا اظهارنامه صاحبان مشاغل گروه اول موضوع ماده (2) آیین‌نامه اجرایی ماده (95) قانون مالیات‌های مستقیم که در اختیار مودیان مالیاتی قرار گرفته است، عبارتند از: - موجودی نقد و بانک، - حساب‌ها و اسناد دریافتنی و پرداختنی تجاری، - سایر حساب‌ها و اسناد دریافتنی و پرداختنی، - تسهیلات مالی دریافتی/ پرداختی، - سود سهام پرداختنی اشخاص حقوقی و سهم سود پرداختنی مشارکت‌های مدنی صاحبان مشاغل در مشاغل مشارکتی، -پيش دريافت‌ها (صرفاً پيش دريافت بابت فروش کالاها یا خدماتی که قيمت آن در زمان تحويل مشخص مي‌شود)، - جاری شرکا و سهامداران. شایان ذکر است، اشاره به موارد فوق به صورت نمونه بوده و ممکن است اقلام پولی دیگری و تحت عناوین دیگر در اظهارنامه مالیاتی مودیان وجود داشته باشد. اقلام غیرپولی: اقلامی هستند که ویژگی اصلی آن‌ها، نبود حق دریافت (یا تعهد تحویل) تعداد ثابت یا قابل تعیینی از واحد پول می‌باشد. پيش‌پرداخت خريد کالا و خدمات به قيمت ثابت (مانند پیش‌پرداخت اجاره)، سرقفلی، دارایی‌های نامشهود، موجودی‌های مواد و کالا، دارایی‌های ثابت مشهود و بدهی‌هایی که از طریق تحویل دارایی غیرپولی تسویه می‌شود، نمونه‌هایی از اقلام غیرپولی است. شایان ذکر است، بر اساس تعاریف و ویژگی‌هایی که در استاندارد حسابداری (16) برای اقلام پولی و اقلام غیرپولی بیان شده است، به طور کلی، نکته مهم در تعیین پولی یا غیرپولی بودن این اقلام، وجود یا نبود حق دریافت (یا تعهد تحویل) تعداد ثابت یا قابل تعیینی از واحد پول می‌باشد؛ بنابراین، پیش‌پرداخت‌هایی که صرفاً بابت خرید کالا یا خدماتی است که قيمت آن در زمان تحويل مشخص مي‌شود جزو اقلام پولی و همچنین پیش‌دریافت فروش کالا و خدمات که به قیمت ثابت می‌باشد، جزو اقلام غیرپولی تلقی می‌شوند. مطابق بند (29) استاندارد حسابداری شماره (16)، تفاوت‌های تسعیر بدهی‌های ارزی مربوط به دارایی‌های واجد شرایط، به شرط رعایت معیارهای مربوط به احتساب مخارج مالی در بهای تمام شده دارایی‌ها طبق استاندارد حسابداری شماره (13) با عنوان «مخارج تأمین مالی»، باید به بهای تمام شده آن دارایی منظور شود. همچنین تفاوت‌های تسعیر بدهی‌های ارزی مربوط به تحصیل و ساخت دارایی‌ها، ناشی از کاهش شدید ارزش ریال، در صورت احراز تمام شرایط زیر، تا سقف مبلغ قابل بازیافت، به بهای تمام شده دارایی مربوط اضافه می‌شود: الف: کاهش ارزش ریال نسبت به تاریخ شروع کاهش ارزش، حداقل (20) درصد باشد. ب: در مقابل بدهی حفاظی وجود نداشته باشد. در ضمن در صورت برگشت شدید کاهش ارزش ریال (حداقل 20 درصد)، سود ناشی از تسعیر بدهی‌های مزبور تا سقف زیان‌های تسعیری که قبلاً به بهای تمام شده دارایی منظور شده است متناسب با عمر مفید باقیمانده از بهای تمام شده دارایی کسر می‌شود.