باب اول – كليات
باب اول – كليات
فصل اول - تشكيل مجلس و تشكيلات آن (ماده 1 الی 72)
فصل اول - تشكيل مجلس و تشكيلات آن
فصل دوم - نمايندگان (73 الی 93)
فصل دوم - نمايندگان
فصل سوم - گردش كار مجلس (ماده 94 الی 126)
فصل سوم - گردش كار مجلس
مبحث اول - افتتاحيه و استقرار مجلس ( ماده 1 الی 9)
مبحث اول - افتتاحيه و استقرار مجلس
مبحث اول - مصونيت نمايندگان ( مواد 73 الی 75)
مبحث اول - مصونيت نمايندگان
مبحث اول - جلسات مجلس (مواد 94 الی 104)
مبحث اول - جلسات مجلس
مبحث دوم - تشكيلات قانونگذاري مجلس (مواد 10 الی 68)
مبحث دوم - تشكيلات قانونگذاري مجلس
مبحث دوم - تعهدات نمايندگان (مواد 76 الی 79)
مبحث دوم - تعهدات نمايندگان
مبحث دوم – نطق ها و مذاكرات (مواد 105 الی 110)
مبحث دوم – نطق ها و مذاكرات
مبحث سوم - تشكيلات اداري و پشتيباني مجلس (موارد 69 الی 72)
مبحث سوم - تشكيلات اداري و پشتيباني مجلس
مبحث سوم - حقوق نمايندگان (ماده 80)
مبحث سوم - حقوق نمايندگان
مبحث سوم – آراء ( 115 الی 126)
مبحث سوم – آراء
مبحث چهارم – مأموريت ها (ماده 81)
مبحث چهارم – مأموريت ها
مبحث پنجم - تعطيلات و مرخصي ها (مواد 82 الی 85)
مبحث پنجم - تعطيلات و مرخصي ها
مبحث ششم - غيبت نمايندگان (مواد 86 الی 89)
مبحث ششم - غيبت نمايندگان
مبحث هفتم - استعفاي نماينده و نحوه بررسي آن (مواد 90 الی 93)
مبحث هفتم - استعفاي نماينده و نحوه بررسي آن
اول _ محل تشكيل
اول - محل تشكيل
اول – هيأت هاي رئيسه مجلس
اول – هيأت هاي رئيسه مجلس
اول - نطق ها
اول - نطق ها
اول - كميت آراء
اول - كميت آراء
دوم - افتتاح مجلس
دوم - افتتاح مجلس
دوم - شعب و كميسيون ها
دوم - شعب و كميسيون ها
دوم – مذاكرات
دوم – مذاكرات
دوم - كيفيت آراء
دوم - كيفيت آراء
سوم - تشريفات سوگند
سوم - تشريفات سوگند
سوم - اعلام نتيجه رأي
سوم - اعلام نتيجه رأي
چهارم – جايگاه ها
چهارم – جايگاه ها
پنجم - انتظام مجلس
پنجم - انتظام مجلس
ماده 69
ماده ۶۹- مسئوليت و اختيار كليه امور اجرائي مجلس اعم از تشكيلاتي، مالي، معاملاتي، اداري، استخدامي، حقوقي، فني، پشتيباني، ارتباطات داخلي و بين المللي، حفاظت، حراست و نظاير آن به عهده رئيس مجلس شوراي اسلامي است. تبصره ۱- رئيس مجلس مي تواند بخشي از وظايف و اختيارات خود را به بعضي از اعضاي هيأت رئيسه، معاونين قوانين، نظارت و اجرائي يا مسئولين ذي ربط تفويض نمايد. تبصره ۲- اساسنامه سازمان ها، نظام مالي و ساختار تشكيلات مربوط به مجلس شوراي اسلامي به جز امور قانونگذاري و همچنين ضوابط اجرائي و دستورالعمل هاي كليه اختيارات موضوع اين ماده به تصويب كميسيون آيين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي خواهد رسيد.
ماده 70
ماده ۷۰- وظايف ناظران عبارتند از: ۱- تنظيم برنامه ها و سياست هاي مالي، استخدامي ، خدماتي، تبليغي و انتظامات مجلس و ارائه آن به رئيس مجلس جهت طي مراحل بعدي ۲- نظارت و اتخاذ تصميم لازم در خصوص عملكرد كليه واحدهاي ساختار تشكيلات اداري مجلس، نحوه اجراي مصوبات هيأت رئيسه و كميسيون آيين نامه داخلي درخصوص تبصره (۲) ماده (۶۹) ۳- نظارت بر روند تهيه و پيشنهاد بودجه ساليانه مجلس و پيگيري مراحل بعدي آن ۴- نظارت بر حفظ اداره و ثبت ابنيه و اموال و مؤسسات مجلس ۵- نظارت بر عملكرد مركز پژوهش ها، مركز اسناد، كتابخانه و موزه مجلس كه طبق قوانين مربوط به خود تشكيل گرديده اند. ۶- پيگيري مشكلات نمايندگان و ارائه راه حل مناسب به هيأت رئيسه ۷- نظارت بر ساير امور اداري و مالي و خدماتي مجلس
ماده 71
ماده ۷۱- هيأت رئيسه مي تواند در چهارچوب امكانات موجود و بودجه مصوب تشكيلات مناسبي را جهت تدوين، نگارش، ويرايش حقوقي و ادبي طرح ها و لوايح ايجاد نمايد. نظرات اين تشكيلات قبل از تصويب نهائي طرح يا لايحه در مجلس، با موافقت كميسيون ذي ربط انجام مي شود
ماده 72
ماده ۷۲- در راستاي ايفاي هرچه بهتر وظيفه نمايندگي، همچنين حفظ شأن و منزلت مجلس و جايگاه حقيقي نمايندگان، هيأت رئيسه مي تواند به منظور برقراري ارتباط مؤثر (ديداري، شنيداري، مكتوب) نمايندگان با موكلين و نمايندگان دستگاه هاي اجرائي و نهادهاي رسمي و غيررسمي در مركز و حوزه انتخابيه با اختصاص فضاي فيزيكي مناسب (دفاتر كار و ملاقات عمومي) هرگونه امكانات سخت افزاري و نرم افزاري مورد نياز را در شأن نظام جمهوري اسلامي فراهم نمايد. اعتبارات مورد نياز در بودجه سالانه مجلس پيش بيني مي شود. تبصره - در هر دوره مجلس، نمايندگان مي توانند حداكثر پنج نفر از كاركنان يا كارشناسان دستگاه هاي مشمول ماده(۵) قانون مديريت خدمات كشوري را براي به كارگيري در دفتر ارتباطات مردمي جهت امور مشاوره اي، اداري و خدماتي از دستگاه ذي ربط درخواست نمايند. در اين صورت با هماهنگي دستگاه مبدأ، درخواست مأموريت افراد مورد نظر معمول و شخص يا اشخاص مزبور به دفتر ارتباط مردمي نماينده، مأمور مي شوند حقوق، مزايا، حق مأموريت و اضافه كار اين مأموران طبق قوانين و مقررات مربوطه برعهده دستگاه مأموركننده مي باشد و ميزان اضافه كار تا سقف مصوب اداره مربوطه و مأموريت ماهيانه و مرخصي استفاده شده توسط رئيس دفتر نماينده به دستگاه ذي ربط اعلام مي شود. افزايش كليه حقوق قانوني اين مأموران از جمله ارتقاء، افزايش حقوق سنواتي، افزايش گروه و رتبه و ساير موارد مشابه در دوران مأموريت اين افراد همانند ساير كاركنان دستگاه ذي ربط مي باشد. تعداد افراد مورد نياز هر حوزه انتخابيه با توجه به تعداد نمايندگان، تعداد شهر و روستا، جمعيت و وسعت، شرايط اقليمي و جغرافيايي و ساير قابليت هاي هر حوزه توسط كميسيون آيين نامه داخلي مجلس تعيين مي شود. پس از اعلام پايان مأموريت، دستگاه ذي ربط موظف است اين افراد را حداقل در پست سازماني قبل از مأموريت و يا پست همطراز به كار گيرد. اين مصوبه نافي تبصره (۳) ماده (۲) قانون استخدامي كاركنان مجلس شوراي اسلامي مصوب 23/ 8/ 1372 مجلس شوراي اسلامي نمي باشد.
ماده 73
ماده ۷۳- بر طبق اصل هشتاد و ششم (۸۶) قانون اساسي نمايندگان مجلس در مقام ايفاي وظايف نمايندگي در اظهارنظر خود كاملاً آزادند و نمي توان آنها را به سبب نظراتي كه در مجلس اظهار كردهاند يا آرائي كه در مقام ايفاي وظايف خود دادهاند تعقيب يا توقيف كرد و يا از حقوق اجتماعي محروم نمود. تبصره - وظايف نمايندگي شامل نطق، بحث هاي داخل دستور، بحث هاي جلسات كميسيونها، اظهارنظراتي كه براي اعمال اصل هشتاد و چهارم (۸۴) قانون اساسي انجام مي شودو ساير موارد نظارتي و قانوني است.
ماده 74
ماده ۷۴- چنانچه به تشخيص هيأت رئيسه نمايندهاي در سخنان خود در جلسه علني به كسي نسبت ناروا داده و يا هتك حرمت نمايد فرد مزبور مي تواند در دفاع از خود، به صورت مكتوب به اتهام وارده پاسخ گويد. پاسخ ارسالي درصورتي كه بيش از دو برابر اصل مطلب اظهار شده نبوده و متضمن توهين و افتراء نباشد، در اولين فرصت در جلسه علني قرائت خواهد شد.
ماده 75
ماده ۷۵- اگر در جلسه رسمي ضمن نطق يا مذاكره صريحاً يا تلويحاً نسبت سوئي به يكي از نمايندگان داده شود يا عقيده و اظهار او را بر خلاف جلوه دهند و نماينده مذكور براي رد آن نسبت به رفع اشتباه در همان جلسه يا در جلسه بعد اجازه نطق بخواهد بدون رعايت نوبت تا پنج دقيقه اجازه نطق داده مي شود
ماده 76
ماده ۷۶- نمايندگان براساس مسئوليت نمايندگي، متعهد و ملتزم به حفظ حيثيات مجلس و نمايندگان و رعايت نظم و نوبت و اجراي آيين نامه داخلي مي باشند. در مواردي كه نمايندهاي رعايت تعهدات فوق را ننمايد اقدامات ذيل به ترتيب از طرف رئيس به عمل خواهد آمد: ۱- تذكر شفاهي در جلسه علني ۲- اخطار در جلسه علني ۳- احضار و توبيخ متخلف در جلسه هيأت رئيسه
ماده 77
ماده ۷۷- رئيس جلسه نسبت به نمايندگاني كه از موضوع مذاكره خارج مي شوند و يا بدون اجازه صحبت مي كنند و همچنين نسبت به نمايندگاني كه به واسطه عدم رعايت آيين نامه داخلي يا به انحاء ديگر رعايت نظامات مجلس را نمي نمايند تذكر مي دهد.
ماده 78
ماده ۷۸- در صورتي كه رئيس به يكي از نمايندگان دو بار تذكر داد و نماينده مجدداً از حدود نظم خارج گرديد، رئيس به او اخطار مي كند
ماده 79
ماده ۷۹- توبيخ كه سبب درج در پرونده و گزارش در مجلس مي شوددر موارد ذيل اجراء مي گردد: ۱- در صورتي كه نمايندهاي پس از اخطار در همان جلسه از حدود نظم خارج شود. ۲- در صورتي كه نمايندهاي ظرف مدت يك ماه چهار مرتبه در جلسات متوالي يا شش مرتبه در مجموع مورد تذكر واقع شده باشد. ۳- كساني كه بيش از سه جلسه متوالي يا در مجموع پنج جلسه در يك ماه تأخير غيرمجاز داشته باشند.
ماده 80
ماده ۸۰- بودجه سالانه مجلس به پيشنهاد هيأت رئيسه پس از مشورت با كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات و در موعد مقرر براي دولت ارسال مي شود تا با رعايت اصل پنجاه و دوم (۵۲) قانون اساسي در بودجه سالانه كل كشور درج شود. تبصره - مقرري و هزينه هاي نمايندگي در هر سال در جلسه مشترك هيأت رئيسه با كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس شوراي اسلامي با رعايت مقررات مالي مجلس به تصويب مي رسد. نمايندگان مجلس مي توانند حقوق و مزاياي خود را از مجلس دريافت نمايند. قبل از تصميم مجدد در هر دوره به صورت علي الحساب مطابق مصوبه دوره قبل عمل مي شود
ماده 81
ماده ۸۱- مأموريت هاي رسمي فردي و جمعي نمايندگان براي شركت در سمينارها، اجلاس ها و بازديدهاي فني و تخصصي در داخل و يا خارج از كشور با تصويب كميسيون ذيربط و تأييد هيأت رئيسه انجام خواهد شد. نتايج حاصل از مأموريت به آن كميسيون و هيأت رئيسه مجلس تسليم مي گردد.
ماده 82
ماده ۸۲- تعطيلات تابستاني مجلس در هر سال سي روز است كه زمان آن با تشخيص مجلس تعيين مي شود. هيأت رئيسه مي تواند در تنظيم برنامه جلسات علني و كميسيونها بهگونهاي عمل كند كه نمايندگان در هر ماه يك هفته كاري هم براي رسيدگي به وظايف نمايندگي فرصت داشته باشند. تبصره - در صورت ضرورت، رئيس مجلس مي تواند با تقاضاي حداقل پنجاه نفر از نمايندگان و يا درخواست دولت، با ذكر دليل، در اوقات تعطيل، مجلس را به طور فوق العاده دعوت به انعقاد نمايد.
ماده 83
ماده ۸۳- نمايندگان يك ماه در هر سال حق استفاده از مرخصي با حقوق را دارند. استفاده از مرخصي ضروري بدون حقوق نيز، با موافقت هيأت رئيسه، حداكثر يك ماه در سال خواهد بود و درصورت عدم استفاده مي توانند در سال هاي بعد استفاده نمايند.
ماده 84
ماده ۸۴- اجازه مرخصي تمام مدت يك جلسه يا قسمتي از جلسات مجلس با موافقت هيأت رئيسه مجلس و در كميسيونها و شعب با رؤساي كميسيونها و شعب خواهد بود
ماده 85
ماده ۸۵- هيچ يك از نمايندگان قبل از تحصيل مرخصي نمي تواند غيبت نمايد مگر با عذر موجه از قبيل بيماري يا حوادث غيرمترقبه.
ماده 86
ماده ۸۶- نمايندهاي كه بيش از يكصد ساعت متوالي يا دويست و پنجاه ساعت غيرمتوالي از اوقات رسمي جلسات مجلس و كميسيون را بدون عذر موجه در يك سال غيبت نمايد، مستعفي شناخته خواهد شد. همچنين نمايندهاي كه به علت ناتواني جسمي و يا بيماري بيش از چهار ماه در يك سال غيبت موجه داشته باشد بنا به درخواست سي نفر از نمايندگان و تصويب دوسوم نمايندگان حاضر مبني بر عجز وي از ايفاي وظايف نمايندگي، سمت نمايندگي خود را از دست مي دهد. تبصره ۱- تا يك هفته پس از اعلام رسمي مستعفي شناخته شدن نماينده، درصورتي كه خود وي يا نماينده ديگري به غيرموجه بودن غيبت اعتراض كند و آن را تسليم هيأت رئيسه نمايد، اين اعتراض در اولين فرصت در مجلس مطرح مي شودو پس از صحبت حداكثر دو مخالف و دو موافق (هريك به مدت پانزده دقيقه) در صورتي كه مجلس به موجه بودن غيبت نماينده مورد بحث رأي داد، غيبت موجه شناخته خواهد شد. يك نفر از هيأت رئيسه بهعنوان موافق و نماينده مورد بحث به عنوان مخالف براي صحبت، حق تقدم خواهند داشت. تبصره ۲- درصورتي كه نماينده مستعفي شناخته شده به غيرموجه بودن غيبت خود اعتراض كرده باشد ولي در موقع طرح نتواند و يا نخواهد در مجلس حضور يابد، مي تواند لايحه دفاعيه خود رابراي طرح در مجلس حداكثر تا موقع طرح، تحويل مجلس نمايد. در اين صورت اين لايحه با حق تقدم در فرصت مقرر براي صحبت مخالفين توسط يكي از دبيران قرائت خواهد شد. مدت قرائت لايحه حداكثر نيم ساعت خواهد بود.
ماده 87
ماده ۸۷- به غيبت و تأخير غيرموجه حقوق تعلق نمي گيرد.
ماده 88
ماده ۸۸- محاسبه ساعات غيبت در كميسيونها با رؤساي كميسيونها و در جلسات رسمي مجلس با هيأت رئيسه مي باشد و در هر دو صورت، اعلان رسمي غيبت با هيأت رئيسه مجلس خواهد بود. هيأت رئيسه موظف است غيبت و تأخير غيرموجه نمايندگان در كميسيونها را هر ماه به اطلاع نمايندگان برساند
ماده 89
ماده ۸۹- غيبت، تأخير غيرموجه نمايندگان پيش از پايان جلسه مجلس اعلان و درصورت مذاكرات مجلس ثبت خواهد شد. تبصره - غيبت غيرموجه از دو جلسه كميسيون در حكم غيبت از يك جلسه رسمي مجلس مي باشد.
ماده 90
ماده ۹۰- هر نماينده كه اعتبارنامه او به تصويب رسيده است مي تواند از مقام نمايندگي استعفاء دهد. پذيرش استعفاء موكول به تصويب مجلس است.
ماده 91
ماده ۹۱- نماينده تقاضاي استعفاي مدلّل خود را به عنوان رئيس مجلس مي نويسد و رئيس مجلس آن را در اولين جلسه علني و بدون قرائت متن، اعلام و در دستور كار هفته بعد مي گذارد. نماينده مي تواند قبل از شروع بررسي در مجلس تقاضاي استعفاي خويش را مسترد دارد.
ماده 92
ماده ۹۲- بررسي تقاضاي استعفاء بدين ترتيب خواهد بود كه ابتداء تقاضاي استعفاء قرائت شده و سپس شخص متقاضي استعفاء يا نماينده ديگري به تعيين او تقاضاي دفاع خواهد نمود. مدت قرائت تقاضاي استعفاء و توضيح نماينده متقاضي استعفاء حداكثر نيم ساعت است. مخالف يا مخالفين نيز حداكثر نيم ساعت مي توانند صحبت كنند و پس از آن رأيگيري به عمل مي آيد. در صورت تصويب تقاضاي استعفاء مراتب از طريق رئيس مجلس به وزارت كشور اعلام مي شودتا طبق قانون انتخابات اقدام نمايد. تبصره - هرگاه نماينده متقاضي استعفاء براي طرح تقاضاي استعفاي خود در مجلس حاضر نشود و كسي را هم براي دفاع از خود تعيين ننمايد متن تقاضاي استعفاء قرائت و در صورت وجود مخالف حداكثر به مدت پانزده دقيقه صحبت خواهد كرد و سپس رأيگيري به عمل مي‌آيد.
ماده 93
ماده ۹۳- هرگاه تقاضاي استعفاي تعدادي از نمايندگان به نحوي باشد كه مانع از تشكيل جلسه رسمي گردد قابل طرح در مجلس نيست.
ماده 94
ماده ۹۴- انعقاد رسمي جلسات و اعتبار أخذ رأي منوط به حضور حداقل دوسوم مجموع نمايندگان مي باشد. تبصره ۱- براي ادامه مذاكراتي كه منجر به اتخاذ تصميم و يا أخذ رأي نمي شودحضور حداقل نصف نمايندگان كافي است. تبصره ۲- جلسات رسمي با تلاوت آياتي چند از قرآن مجيد به تشخيص هيأت رئيسه كه حتيالامكان متناسب با جلسه آن روز باشد آغاز خواهد شد.
ماده 95
ماده ۹۵- نمايندگان بايد در روزي كه قبلاً براي تشكيل جلسه رسمي معين مي شوددر مجلس حاضر شوند. درصورت تأخير بدون عذر موجه از طرف هيأت رئيسه توبيخ خواهند شد. همچنين، هريك از نمايندگان كه در موقع أخذ رأي با اعلام قبلي رئيس مجلس مبني بر منع خروج از جلسه بدون عذر موجه خارج شود، مستحق توبيخ خواهد بود و در صورت تكرار تأخير وغيبت، مقررات آيين نامه ازطرف هيأت رئيسه درباره او اجراء خواهد شد. اسامي نمايندگاني كه سه بار غيبت غيرموجه در يك ماه داشته باشند در روزنامه ها درج خواهد شد.
ماده 96
ماده ۹۶- تشخيص عده حضار با استفاده از تابلو است كه در اول هر جلسه و قبل از أخذ آراء به وسيله رئيس جلسه بايد اعلام شود. تبصره - در صورتي كه تابلو خراب شود، حداكثر تا پايان همان جلسه تشخيص عده حاضر با دبيران خواهد بود و هيأت رئيسه موظف است قبل از انعقاد جلسه بعد به تعمير و اصلاح تابلو اقدام نمايد.
ماده 97
ماده ۹۷- حداكثر مدت براي هر جلسه رسمي چهار ساعت است كه يكسره و يا با فاصله تنفس مي باشد، مگر در موارد ضروري كه به تشخيص رئيس و تصويب مجلس خواهد رسيد. غايبين بعد از تنفس نيز مشمول مقررات مربوط به غيبت و تأخير خواهند بود. تبصره ۱- وقت دستور جلسات رسمي مجلس چنان تنظيم خواهد شد كه جز در موارد اضطراري با اول وقت اداي نماز برخورد نداشته باشد. تبصره ۲- مجلس براي رسيدگي به طرح ها و لوايحي كه در شش جلسه به اتمام نرسد از جلسه هفتم همه روزه به جز روزهاي تعطيل تشكيل مي شود و افزايش ساعت هر جلسه با رأي مجلس است.
ماده 98
ماده ۹۸- اعضاي هيأت رئيسه مجلس بايد در ساعتي كه قبلاً براي تشكيل جلسات تعيين مي شود، حاضر شوند و در صورت تأخير يا غيبت بدون عذر موجه با تشخيص رئيس برطبق اين آيين نامه جريمه مي شوند
ماده 99
ماده ۹۹- تشكيل جلسات و رعايت ترتيب مذاكرات و اجراي آيين نامه و حفظ نظم جلسه طبق اين آيين نامه به عهده رئيس جلسه است.
ماده 100
ماده ۱۰۰- دستور هفتگي مجلس بايد به ترتيب وصول طرح ها و لوايح از كميسيونها و ساير موضوعات طبق اين آيين نامه توسط هيأت رئيسه مجلس تهيه و پس از چاپ و توزيع بر تابلو مخصوص نصب شود. رعايت ترتيب مذكور الزامي است. طرح ها و لوايحي كه داراي اولويت باشند ممكن است بنا به تقاضاي دولت و يا پانزده نفر از نمايندگان و با موافقت هيأت رئيسه خارج از ترتيب وصول، در دستور هفتگي مجلس قرارگيرد. گزارش هاي تحقيق و تفحص، تفريغ بودجه و كميسيون ها به جز گزارش طرح ها و لوايح، خارج از نوبت در دستور كار مجلس قرار مي گيرد. اين گزارش ها بايد حداقل چهل و هشت ساعت قبل از طرح در مجلس چاپ و در اختيار نمايندگان قرارگيرد وخلاصه آن حداكثر به مدت نيم ساعت درجلسه قرائت و متن كامل گزارش در مشروح مذاكرات چاپ شود. تبصره ۱- حداقل پنجاه نفر از نمايندگان مي توانند از رئيس جلسه مجلس تقاضا نمايند گزارش چاپ شده كميسيون خارج از نوبت در دستور كار جلسه علني قرار گيرد و رئيس درخواست متقاضيان را پس از صحبت يكي از متقاضيان و يك مخالف و يك موافق هركدام به مدت پنج دقيقه، به رأي مي گذارد. درصورت تصويب، رسيدگي به گزارش مورد تقاضا در همان جلسه يا جلسه بعد شروع مي شود و با اعمال مجدد اين تبصره نمي توان آن را متوقف نمود. تبصره ۲- در صورتي كه پنجاه نفر از نمايندگان براي طرح يا لايحه اي تقاضاي اولويت كنند هيأت رئيسه موظف است آن را در دستور هفتگي مجلس قرار دهد. تبصره ۳- هيأت رئيسه مي تواند تمام يا بخشي از گزارش هاي واصله از دستگاه ها و سازمان هايي كه طبق قانون موظف به ارائه گزارش به مجلس شوراي اسلامي هستند را جهت قرائت در دستور كار جلسه علني قرار دهد و گزارش كامل آن را به كميسيون هاي ذي ربط ارجاع نمايد. تبصره ۴- كليه گزارش هايي كه در جلسه علني مطرح مي شود بايد حداقل بيست و چهار ساعت قبل از طرح، تكثير و بين نمايندگان توزيع شود مگر مواردي كه در اين آيين نامه به صراحت براي آن زمان ديگري تعيين شده باشد
ماده 101
ماده ۱۰۱- گزارش نهائي كميسيون اصل نودم (۹۰) قانون اساسي پس از ارائه به هيأت رئيسه مجلس، درصورتي كه مربوط به عموم باشد، بدون رعايت نوبت در دستور كار قرار مي گيرد و در اولين جلسه علني قرائت خواهد شد
ماده 102
ماده ۱۰۲- در صورت اضطرار كه رعايت امنيت كشور ايجاب كند، به تقاضاي كتبي رئيس جمهور يا يكي از وزرا يا ده نفر از نمايندگان، جلسه غيرعلني تشكيل مي شود. در اين صورت، تقاضاكنندگان ادله خويش را مبني بر وجود شرايط اضطرار و اقتضاي امنيت كشور و در نتيجه لزوم برگزاري غيرعلني جلسه رسمي مجلس، حداكثر تا مدت پانزده دقيقه، متوالياً و يا متناوباً در دو نوبت، ارائه و سپس يك نفر به عنوان مخالف حداكثر تا پانزده دقيقه صحبت مي كند، در صورت تصويب دوسوم حاضران، كار رسيدگي در جلسه غيرعلني ادامه مي يابد، درغيراين صورت، جلسه به حالت علني بازگشته و به روال عادي عمل خواهد كرد. تبصره ۱- مصوبات جلسه غيرعلني در صورتي معتبر است كه با حضور شوراي نگهبان بهتصويب سهچهارم مجموع نمايندگان برسد. تبصره ۲- تشخيص رفع شرايط اضطراري براي انتشار مذاكرات و مصوبات جلسات غيرعلني براي اطلاع عموم با مجلس است كه با پيشنهاد حداقل ده نفر از نمايندگان و مذاكره به نحو مقرر در همين ماده، در جلسه غيرعلني و تصويب اكثريت حاضرين در مجلس عملي مي گردد
ماده 103
ماده ۱۰۳- رئيس هر جلسه قبل از ختم هر جلسه، روز و ساعت تشكيل و دستور جلسه بعد را اعلام مي كند كه در صورت مذاكرات درج شود، مگر در موارد اضطراري (به تشخيص هيأت رئيسه) كه حداقل بيست و چهار ساعت قبل از تشكيل جلسه، بايد به طور رسمي اعلام شود.
ماده 104
ماده ۱۰۴- در صورتي كه در مجلس بينظمي و تشنج به وجود آيد كه مانع ادامه كار مجلس باشد و رئيس نتواند از آن جلوگيري كند، در جاي خود قيام مي نمايد. هرگاه برخاستن رئيس موجب آرامش نشود جلسه را به مدت پانزده دقيقه به عنوان تنفس تعطيل مي كند و نمايندگان از جلسه خارج مي شوند و پس از انقضاي پانزده دقيقه مجدداً جلسه تشكيل مي شود. هرگاه بينظمي و تشنج تجديد شود رئيس، جلسه را ختم و آن را به روز ديگري موكول مي نمايد.
ماده 126
ماده ۱۲۶- اسامي كليه تقاضاكنندگان رأي مخفي يا رأي علني با ورقه درصورت مشروح مذاكرات مجلس ثبت خواهد شد.
ماده 1
ماده ۱- محل دائمي مجلس شوراي اسلامي ساختمان بهارستان است و جلسات مجلس در اين محل، رسميت دارد. تعيين هر محل ديگر با پيشنهاد هيأت رئيسه و رأي موافق دوسوم نمايندگان حاضر در جلسه رسمي مجلس است. تبصره ۱- در مواقع اضطرار كه تشخيص آن بر عهده هيأت رئيسه مجلس است اگر تشكيل جلسات رسمي در محل هاي موضوع اين ماده ممكن نشود، از طرف هيأت رئيسه، محل ديگري تعيين مي شود و به اطلاع نمايندگان مي رسد. ادامه تشكيل جلسات در اين محل نيز با رأي اكثريت نمايندگان حاضر در جلسه رسمي است. تبصره ۲- رأي گيري موضوع اين ماده بعد از صحبت يك مخالف و يك موافق هركدام حداكثر به مدت پنج دقيقه انجام مي شود.
الف - هيأت رئيسه سنی
الف - هيأت رئيسه سني
الف - شعب
الف- شعب
ماده 2
ماده ۲- نخستين جلسه هر دوره مجلس شوراي اسلامي طبق اصل شصت و پنجم (۶۵) قانون اساسي با حضور حداقل دوسوم مجموع نمايندگان رسميت مي يابد. در آغاز جلسه آيات (۳۵) تا (۴۲) سوره شوري تلاوت مي شود. پس از قرائت پيام مقام معظم رهبري مراسم سوگند انجام و در پايان جلسه، نمايندگان به منظور بزرگداشت بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران حضرت امام خميني (ره) و شهيدان انقلاب اسلامي و اداي احترام و تجديد عهد با آنان در مرقد مطهر آن حضرت و بهشت زهرا حضور خواهند يافت.
ب هیأت رئیسه
ب – هيأت رئيسه
ب - كميسيون ها
ب - كميسيون ها
ماده 3
ماده ۳- نمايندگان حاضر در مجلس طبق اصل شصت و هفتم (۶۷) قانون اساسي سوگند ياد مي كنند. متن سوگندنامه توسط رئيس قرائت مي شود و نمايندگان به حالت اجتماع در حال قيام آن را تكرار و پس از انجام مراسم تحليف، سوگندنامه را امضاء مي كنند. نمايندگان اقليت هاي ديني اين سوگند را با ذكر كتاب آسماني خود ياد خواهند كرد. نمايندگاني كه در جلسه نخست شركت ندارند بايد در اولين جلسه رسمي كه حضور پيدا مي كنند سوگند را به جا آورند و ذيل سوگندنامه را امضاء كنند.
ماده 4
ماده ۴- جايگاه نمايندگان، پس از ارائه اعتبارنامه نمايندگان به مجلس به حكم قرعه تعيين مي شود و در دفتر مخصوص ثبت خواهد شد. قرعه كشي هر شش ماه تجديد مي شود. نمايندگاني كه در قرعه قبل در قسمت جلو مجلس بودهاند به حكم قرعه در قسمت دوم مجلس استقرار خواهند يافت. در دو رديف اول رئيس جمهور، معاونان و مشاوران او، اعضاي شوراي نگهبان و هيأت وزيران و معاونان امور مجلس و ديگر افراد مجاز طبق اين آيين نامه خواهند نشست و افراد مذكور به هيچ وجه مجاز به نشستن در صندلي نمايندگان و يا تردد در محل استقرار نمايندگان نمي باشند.
ماده 5
ماده ۵- خبرنگاران و تماشاچيان با داشتن كارت مخصوص همان جلسه و نيز مأمورين انتظامات مجلس در محل هاي مخصوص، حق حضور خواهند داشت و بايد در تمام مدت جلسه ساكت باشند و از هرگونه بي نظمي خودداري كنند. درغير اين صورت با دستور رئيس جلسه، صحن را ترك مي نمايند. در صورتي كه عمل آنان مستوجب تعقيبات كيفري بشود فرد خاطي با رعايت مقررات توسط مأمورين انتظامات مجلس توقيف و به مراجع صالحه تحويل خواهد شد. تبصره ۱- هر يك از نمايندگان مي تواند در هر جلسه براي حداكثر سه نفر كه به آنها اعتماد دارد، درخواست صدور كارت ورود به محل تماشاچيان را بنمايد. انتظامات مجلس موظف به صدور كارت براي آنان مي باشد. تبصره ۲- معاونت اجرائي مجلس با رعايت موازين تعيين شده از طرف هيأت رئيسه، براي خبرنگاران جرائد داخلي كه طبق قانون مطبوعات اجازه انتشار دارند و براي خبرنگاران خارجي با معرفي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي كارت موقت غيرقابل انتقال صادر مي نمايد.
ماده 6
ماده ۶- حفظ انتظام و امنيت محوطه مجلس به عهده رئيس مجلس و در غياب او به عهده نواب رئيس است. هيچ مقام و قوه اي بدون اجازه رئيس، حق مداخله در محوطه و امور مجلس را ندارد.
ماده 7
ماده ۷- حمل هر نوع اسلحه براي كساني كه وارد ساختمان اصلي مجلس مي شوند مطلقاً ممنوع است.
ماده 8
ماده ۸- رئيس جمهور و معاونان او، وزيران به اجتماع يا به انفراد حق شركت در جلسات علني مجلس را دارند و مي توانند مشاوران خود را نيز همراه داشته باشند و رئيس قوه قضائيه براي شركت در مراسم تحليف رئيس جمهور در مجلس شركت مي كند و همچنين اعضاي شوراي نگهبان حق حضور در كليه جلسات رسمي مجلس را دارند و چنانچه طرح يا لايحه اي با قيد دو يا سه فوريت در دستور مجلس قرار گيرد اعضاي شوراي نگهبان بايد در آن جلسه شركت نمايند. تبصره ۱- ساير مسئولين دستگاه هاي اجرائي و قضائي اعم از دولتي يا غيردولتي كه از طرف هيأت رئيسه براي دفاع و توضيح طرح يا لايحه دعوت شده اند مي توانند در جلسات مجلس شركت نمايند. تبصره ۲- رئيس و دادستان ديوان محاسبات، معاون امور مجلس هر يك از وزيران و آن عده از كاركنان مجلس كه حضور آنان در صحن مجلس ضروري باشد و معاونين امور مجلس ديگر دستگاه ها و نهادها با اجازه هيأت رئيسه حق حضور در جلسات را دارند. اين افراد مي توانند در جلساتي كه موضوع دستور مجلس مرتبط با وزارتخانه و سازمان آنها باشد شركت نمايند.
ماده 9
ماده ۹- رؤساي جمهور، نخست وزيران، رؤساي مجلس و مقامات عالي رتبه كشورهاي ديگر كه به دعوت مقامات جمهوري اسلامي ايران به ايران مي آيند و بنا به صلاحديد همتاي آنان و تصويب هيأت رئيسه مجلس حضورشان در جلسه رسمي و علني به مصلحت باشد مي توانند در جلسه حاضر و عنداللزوم سخنراني نمايند. اين موضوع قبل از شروع جلسه بايد به اطلاع نمايندگان برسد.
ماده 105
ماده ۱۰۵- در هر جلسه رسمي به جز جلسات بررسي لوايح برنامه توسعه، بودجه سالانه و استيضاح يا رأي اعتماد به وزيران، سه نفر از نمايندگان مي توانند به نوبت و طبق فهرستي كه از قبل به قيد قرعه توسط هيأت رئيسه تنظيم شده است، حداكثر به مدت هفت دقيقه نطق نمايند. همچنين دو نفر از نمايندگاني كه در آن جلسه نوبت نطق نداشته باشند به جهت مسائل ضروري مي توانند يك ساعت قبل از شروع جلسه در لوح مخصوص يا دستگاه الكترونيك ثبتنام كرده وحداكثر به مدت پنج دقيقه نطق نمايند. درصورتي كه بيش از دو نفر از نمايندگان متقاضي اين نطق باشند، هيأت رئيسه به قيد قرعه به دو نفر وقت خواهد داد. هيچ يك از نمايندگان نمي توانند در مدت دو ماه بيش از يك بار نطق پنج دقيقه اي نمايند. نماينده حق واگذاري تمام وقت خود را به نماينده ديگر دارد.
ماده 106
ماده ۱۰۶- در هر جلسه، قبل از ورود در دستور، رئيس مي تواند در مورد گزارش حوادث مهم و مسائل فوري روز مطالبي را كه آگاهي مجلس از آن ضروري باشد به اطلاع نمايندگان برساند. حداكثر مدت براي اين مطالب پانزده دقيقه خواهد بود. تبصره - رؤساي قواي مجريه و قضائيه مي توانند خارج از موضوع دستور جلسه در صحن علني مجلس نطق نمايند. اين نطق پس از وصول تقاضاي آنان و اعلام موضوع نطق به رئيس مجلس پس از موافقت هيأت رئيسه در اولين فرصت انجام مي شود. ساعت و مدت نطق قبل از شروع جلسه بايد به اطلاع نمايندگان برسد
ماده 107
ماده ۱۰۷- در صورتي كه نمايندگان لازم بدانند بنا به پيشنهاد رئيس مجلس و يا پانزده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس شوراي اسلامي ، وزرا مكلف به حضور در مجلس مي باشند و هرگاه تقاضا كنند و مطلبي داشته باشند، مطالب آنان استماع مي شود. تبصره ۱- هيأت رئيسه مجلس مي تواند تمام يا بخشي از يك جلسه مجلس را براي رسيدگي به امور مهم و اساسي كشور اختصاص دهد. تبصره ۲- دستور اين جلسات و چگونگي اداره آن توسط هيأت رئيسه تعيين خواهد شد.
ماده 108
ماده ۱۰۸- ترتيب و مدت نطق بدين شرح است: الف - مدت نطق در جلسه علني بهشرح زير خواهد بود: ۱- براي استيضاح يك وزير دو ساعت و براي استيضاح دولت يا بيش از يك وزير چهار ساعت. استيضاح كنندگان مي توانند از بين خود يك يا چند نفر را براي بحث در موضوع استيضاح معرفي نمايند، ولي در هرحال مجموع نطق هاي استيضاح كنندگان نبايد از مدت فوق تجاوز نمايد. جزء ۲- در مورد كليات هر طرح يا لايحه، ابتداء سخنگوي كميسيون اصلي حداكثر ده دقيقه گزارش مي دهد، پس از آن حداكثر سه نفر مخالف و سه نفر موافق به ترتيب يك نفر مخالف و يك نفر موافق وسپس نماينده دولت و پس از آن سخنگوي كميسيون هركدام حداكثر پنج دقيقه صحبت مي كنند. تبصره - در بررسي كليات طرح هاي دو يا سه فوريتي و طرح هايي كه كميسيون اصلي در موعد مقرر گزارش نداده است يكي از طراحان مي تواند به جاي سخنگو در ابتداء و انتهاي رسيدگي در مجلس صحبت كند. جزء ۳- براي موارد ذيل هر يك پنج دقيقه: - دفاع دربرابر توهين و تحريف نطق - مخالفت و موافقت نسبت به هريك از مواد طرح ها و لوايح - توضيح پيشنهاد اصلاحي نسبت به مواد طرح ها و لوايح اعم از فردي و جمعي - توضيح نماينده دولت و سخنگوي كميسيون در مورد پيشنهادها - توضيح پيشنهاد فوريت و يا سلب فوريت و مخالفت با آن - پيشنهاد مسكوت ماندن طرح و يا لايحه و مخالفت با آن - پيشنهاد تنفس - پيشنهاد أخذ رأي مخفي - تذكر آيين نامهاي و يا اخطار قانون اساسي - پيشنهاد انواع رأي در مورد استيضاح جزء ۴- براي تذكر آيين نامه اي و يا اخطار قانون اساسي حداكثر سه دقيقه ب - در تمام موارد مذكور در بند (الف)، در صورتي كه ضرورت اقتضاء كند ممكن است استثنائاً بدون مذاكره و با پيشنهاد رئيس يا ده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس، مدت نطق و شور اضافه شود. ج - در كليات لايحه بودجه سالانه كل كشور پس از نطق رئيس جمهور، سخنگوي كميسيون گزارش خود را ارائه مي دهد سپس حداكثر پنج نفر از نمايندگان به عنوان مخالف گزارش كميسيون و پنج نفر به عنوان موافق گزارش كميسيون به ترتيب يك نفر مخالف و يك نفر موافق هر كدام حداكثر ده دقيقه صحبت مي كنند. پس از آن نماينده دولت به مدت بيست دقيقه و در پايان، سخنگوي كميسيون صحبت مي كند. مجموع زمان صحبت سخنگوي كميسيون سي دقيقه خواهد بود. تبصره - در كليات متمم و يك يا چند دوازدهم بودجه، اظهارات به ميزان نصف مدت هاي مقرر در بند فوق است. د - مدت نطق براي مسائل مهم مربوط به سياست خارجي از قبيل عهدنامهها و مقاولهنامهها و موافقتنامههاي بينالمللي حداكثر سه ساعت و براي هر ناطق حداكثر پانزده دقيقه خواهد بود. ه - پيش از أخذ رأي براي انتخاب حقوقدانان شوراي نگهبان و همچنين رئيس و دادستان ديوان محاسبات، هر نامزد مي تواند حداكثر ده دقيقه در جلسه علني مجلس مشخصات، سوابق كاري، تحصيلات و برنامههاي خود را به اطلاع نمايندگان برساند. تبصره - در كليه مواردي كه در اين آيين نامه نمايندگان مي توانند به عنوان موافق يا مخالف صحبت كنند و به موقع در لوح يا دستگاه الكترونيك ثبت نام كرده اند، اسامي آنان توسط يكي از اعضاي هيأت رئيسه به قيد قرعه انتخاب و اعلام مي شود. افراد تعيين شده حق واگذاري نوبت خود به نماينده ديگر را دارند
ماده 109
ماده ۱۰۹- ناطق نبايد از موضوع مورد بحث خارج شود. هرگاه رئيس تشخيص دهد كه ناطق از موضوع خارج شده و در ضمن يك نطق، دو نوبت به وي تذكر خروج از موضوع را بدهد و باز ادامه دهد، دفعه سوم مي تواند وي را از ادامه نطق در آن موضوع در تمام جلسه منع نمايد، مگر اينكه مجلس ادامه صحبت را تأييد كند.
ماده 110
ماده ۱۱۰- قطع كلام ناطق و عدم مراعات سكوت از طرف نمايندگان و هرگونه تهمت و توهين و ايرادگيري هاي شخصي و حركات و تظاهراتي كه موجب بينظمي مجلس باشد ممنوع است و مرتكب مشمول مجازات هاي مندرج در اين آيين نامه خواهد گرديد. رئيس جلسه مسئول جلوگيري از اين تخلفات است
ماده 111
ماده ۱۱۱- موضوعاتي كه طبق دستور در مجلس مطرح مي شودبايد يك ساعت قبل از موقع انعقاد جلسه در ورقه مخصوصي كه خارج از جلسه نصب مي گردد يا دستگاه الكترونيك، ثبت شود تا مخالف و موافق، در صورت تمايل، با تفكيك كليات و هريك از مواد، در آن ورقه يا دستگاه الكترونيك در ستون مخصوص، شخصاً ثبت نام نمايند. حق تقدم نطق با كساني است كه ثبت نام كرده باشند كه در اين صورت، يك مخالف و يك موافق به ترتيب نطق خواهند كرد. درصورتي كه مخالف يا موافقي ثبت نام نكرده باشد، نمايندگان مخالف و موافق در مجلس مي توانند كتباً نوبت بگيرند و به تناوب صحبت كنند. اگر هيچ موافقي وجود نداشته باشد، مخالفان مي توانند به نوبت صحبت كنند و اگر مخالفي موجود نباشد غير از نماينده دولت و يا سخنگو به عنوان موافق كسي صحبت نخواهد كرد. تبصره - درصورتي كه موضوعي در دستور كار مجلس قرار گيرد و به دلايلي مطرح نشود و همان موضوع در جلسه بعد مجلس مطرح شود برگ ثبت نام مخالف و موافق اوليه معتبر است.
ماده 112
ماده ۱۱۲- مذاكرات كامل هر جلسه همراه با مصوبات ضبط و ثبت و حداكثر چهل و هشت ساعت پس از آن، بين نمايندگان توزيع مي شود. نمايندهاي كه در صورت مشروح مذاكرات مطلبي برخلاف اظهارات او ثبت شده باشد، به طور اختصار مي تواند فقط نسبت به همان مورد در جلسه رسمي تذكر دهد و بعداً اصلاح آن قسمت از مذاكرات، در مجموعه مذاكرات مجلس درج مي شود. صورت مذاكرات جلسات بايد به امضاي رئيس يا نائبرئيس مجلس كه آن جلسه را اداره نموده است برسد.
ماده 113
ماده ۱۱۳- هرگاه هنگام بحث درباره طرح ها و لوايح، رئيس جمهور و معاونان او، وزيران و معاونان آنان و همچنين سخنگويان كميسيونهاي مربوطه لازم بدانند در موضوع مورد بحث با رعايت مواد طرح شده صحبت كنند، برابر ضوابط و مدت تعيين شده در آيين نامه به آنان اجازه داده خواهد شد
ماده 114
ماده ۱۱۴- نمايندگان مي توانند درباره مسائل مهم مملكتي يا بينالمللي يا مناسبت هاي خاص بيانيه صادر نموده و به رئيس جلسه تحويل نمايند. چنانچه بيانيه صادره به امضاي حداقل بيش از نصف مجموع نمايندگان برسد متن آن بدون ذكر اسامي نمايندگان در پايان جلسه علني مجلس قرائت و طي نامه رسمي به مراجع ذيربط ارسال خواهد شد و اسامي نمايندگان امضاءكننده بيانيه در مشروح مذاكرات چاپ مي شود. تبصره - توزيع هرگونه نامه، گزارش، بروشور و امثال آن در صحن مجلس طبق دستورالعملي خواهد بود كه توسط هيأت رئيسه تصويب و به اطلاع نمايندگان خواهد رسيد
ماده 115
ماده ۱۱۵- مصوبات مجلس در جلسه رسمي و با رأي موافق اكثريت مطلق حاضران كه بيش از نصف نمايندگان حاضر است، معتبر مي باشد مگر در مواردي كه در قانون اساسي يا اين آيين نامه نصاب ديگري تعيين شده باشد.
ماده 116
ماده ۱۱۶- كليه انتخاباتي كه در مجلس و كميسيونها و شعب به عمل مي آيد، اعم از اينكه فردي يا جمعي باشد به استثناي انتخاب رئيس، كه با اكثريت مطلق عده حاضر انتخاب مي شودو موارد ديگري كه در اين آيين نامه حد و نصاب ديگري براي آن تعيين شده است با رأي اكثريت نسبي است و در صورت تساوي آراء، به تعداد مورد نياز از منتخبين به حكم قرعه تعيين مي شود. اسامي كليه نامزدها با تعداد آراء آنان توسط رئيس جلسه اعلام مي شود.
ماده 117
ماده ۱۱۷- نصاب رأيگيري در مجلس، كميسيون، كميته و شعبه در موارد مختلف به شرح زير مي باشد: الف - اكثريت چهار پنجم مجموع نمايندگان: - اصلاحات جزئي خطوط مرزي كشور (اصل هفتاد و هشتم قانون اساسي) ب ـ اكثريت سه چهارم مجموع نمايندگان: ۱- توقف انتخابات و ادامه كار مجلس سابق در زمان جنگ و اشغال نظامي (اصل شصت و هشتم قانون اساسي) ۲- مصوبات جلسه رسمي غيرعلني (اصل شصت و نهم قانون اساسي) ج ـ اكثريت دو سوم مجموع نمايندگان: ۱- تصويب درخواست مراجعه به آراء عمومي (اصل پنجاه و نهم قانون اساسي) ۲- تصويب عدم كفايت رئيس جمهور (اصل هشتاد و نهم قانون اساسي) ۳- تصويب تقاضاي سه فوريت طرح ها و لوايح د - اكثريت دو سوم نمايندگان حاضر: ۱- تصويب آيين نامه داخلي مجلس و تفسير آن ۲- تصويب تشكيل جلسه رسمي غيرعلني مجلس با رعايت ماده (۱۰۲) اين آيين نامه ۳- تصويب تقاضاي دو فوريت طرح ها و لوايح ۴- تصويب موضوع اصل هفتاد و نهم قانون اساسي ۵- اصلاح قانون برنامه توسعه درضمن لايحه بودجه و ساير طرح ها و لوايح ه - اكثريت مطلق نمايندگان حاضر: ۱- انتخاب رئيس مجلس (مرحله اول) ۲- رأي اعتماد به وزيران ۳- رأي عدم اعتماد به وزيران ۴- طرح ها و لوايح و تفسير قوانين ۵- تصويب انجام تحقيق و تفحص ۶- تصويب تقاضاي يك فوريت طرح ها و لوايح ۷- تغيير دستور هفتگي مجلس ۸- رأي به وارد بودن سؤال نمايندگان از وزير ۹- تصويب موضوعات اصول (هفتاد و هفتم)، (هشتادم)، (هشتاد و دوم) و (هشتاد و سوم) قانون اساسي ۱۰- تصويب وضع قوانين آزمايشي و تصويب دائمي اساسنامه سازمان ها توسط كميسيون هاي مجلس و دولت طبق اصل هشتاد و پنجم (۸۵) قانون اساسي ۱۱- تعيين تعداد اعضاي كميته ها در كميسيون ها ۱۲- تصويب اعتبارنامه نمايندگاني كه پرونده آنان به كميسيون تحقيق ارجاع شده است. ۱۳- حذف مواد، تبصره ها و بندها از گزارش كميسيون ها در جلسه علني ۱۴- تصويب افزايش تعداد مخالف و موافق يا وقت مذاكرات طرح ها و لوايح مهم موضوع تبصره (۱) ماده (۱۰۸) ۱۵- ساير مواردي كه در اين آيين نامه و ساير قوانين براي آنها كلمات «تصويب» يا «موافقت مجلس» آورده شده و در اين آيين نامه نصاب آن مشخص نشده است. و - اكثريت نسبي با حداقل رأي بيش از يك سوم نمايندگان حاضر: ۱- انتخاب اعضاي هيأت رئيسه شعبه ۲- انتخاب نمايندگان جهت عضويت در كميسيون تلفيق، مشترك و هيأت تحقيق و تفحص ۳- انتخاب اعضاي كميسيون تخصصي، تحقيق و آيين نامه داخلي در شعبه ۴- تصويب تغيير كميسيون نمايندگان ۵- انتخاب اعضاي كميسيون ويژه در مجلس ۶- انتخاب رئيس و دادستان ديوان محاسبات كشور ز - اكثريت نسبي: ۱- انتخاب رئيس مجلس (مرحله دوم) و ساير اعضاي هيأت رئيسه مجلس ۲- انتخاب اعضاي حقوقدان شورا ي نگهبان ۳- انتخاب رئيس و اعضاي هيأت رئيسه كميسيون و كميته ۴- انتخاب نمايندگان جهت نظارت در مجامع، شوراها و سازمان ها ۵- انتخاب اعضاي كميته هاي هر كميسيون ۶- انتخاب ده نفر از نمايندگان در اجراي اصل يكصد و هفتاد و هفتم (۱۷۷) قانون اساسي تبصره - نصاب رأي براي نسخ، حذف، لغو و اصلاح قوانين، نصاب تصويب آن است مگر مواردي كه در اين آيين نامه به صراحت نصاب ديگري تعيين شده باشد.
ماده 118
ماده ۱۱۸- رأيگيري در مجلس به يكي از روش هاي ذيل انجام مي گيرد: ۱- با دستگاه الكترونيكي ۲- علني با ورقه ۳- مخفي با ورقه ۴- قيام و قعود تبصره - قبل از شروع رأي گيري بايد متن يا موضوع مورد بحث براي نمايندگان قرائت و يا اعلام و بلافاصله رأي گيري انجام شود. درصورتي كه متن اعلام شود و نياز به قرائت نباشد بايد متن رأي گيري شده در پاورقي مشروح مذاكرات به طور كامل آورده شود. رئيس جلسه موظف است با اعلام شروع رأي گيري از انجام اخطار، تذكر، نطق يا توضيح جلوگيري كند و پس از سي ثانيه از زمان شروع رأي گيري به فوريت نتيجه رأي گيري را اعلام نمايد.
ماده 119
ماده ۱۱۹- هيأت رئيسه مجلس موظف است مجلس را به وسايل پيشرفته الكترونيكي مجهز نمايد تا شمارش عده حاضران در مجلس و اعلام رأي مخالف، موافق و ممتنع با وسايل مذكور ممكن و ميسر گردد و نتيجه آراء را در معرض ديد نمايندگان قرار دهد. در موارد نقص فني دستگاه ها حداكثر براي يك هفته رأيگيري با قيام و قعود يا طرق ديگر انجام خواهد شد. تمديد اين مهلت با تصويب مجلس خواهد بود.
ماده 120
ماده ۱۲۰- در مورد ذيل أخذ رأي علني با ورقه خواهد بود: هرگاه حداقل ده نفر از نمايندگان به جاي استفاده از دستگاه الكترونيكي و يا قيام و قعود رأي علني با ورقه را تقاضا نمايند. ابتدائاً بدون بحث نسبت به درخواست، رأيگيري به عمل مي آيد و درصورت تصويب درخواست، اصل موضوع با ورقه و به طور علني به رأي گذاشته مي شود.
ماده 121
ماده ۱۲۱- در رأي علني با ورقه، هر نماينده داراي سه نوع كارت سفيد، كبود و زرد است كه اسم آن نماينده روي كارت ها چاپ شده است. كارت سفيد علامت قبول، كارت كبود علامت رد و كارت زرد علامت امتناع است. هنگام اخذ رأي علني با ورقه، نمايندگان كارت سفيد يا كبود يا زرد خودشان را با نظارت دبيران در گلدان ها مي ريزند. نمايندگاني كه رأي ندهند و يا بعد از اعلام اخذ رأي از تالار جلسه خارج شوند، ممتنع محسوب مي شوند. تبصره - اسامي موافقين، مخالفين و ممتنعين و كساني كه در رأيگيري شركت نكرده و يا بعد از اعلام أخذ رأي از تالار خارج شدهاند، بدون اينكه در جلسه قرائت شود، درصورت مشروح مذاكرات مجلس ثبت مي گردد.
ماده 122
ماده 122(اصلاحي 30ˏ06ˏ1401)- در موارد ذيل أخذ رأي مخفي با ورقه الزامي است: 1- انتخاب اعضاي هيأت رئيسه، حقوقدانان شوراي نگهبان و ساير انتخابات راجع به اشخاص 2- انتخابات داخلي شعب و كميسيونها 3- رأي اعتماد و عدم اعتماد به وزيران و هيأت وزيران و رأي عدم كفايت به رئيس جمهور 4- رأي نسبت به اعتبارنامه نمايندگاني كه مورد اعتراض واقع شده اند. تبصره 1 (اصلاحي 30ˏ06ˏ1401)- هيأت رئيسه موظف است كارت هاي مخصوصي براي رأيگيري مخفي تهيه و در اختيار نمايندگان قرار دهد. رأيگيري به وسيله هرگونه ورقه و كارتي غير از اين اوراق معتبر نخواهد بود. تبصره 2 (الحاقي 30ˏ06ˏ1401)ـ هيأت رئيسه مي تواند انتخاب نمايندگان براي عضويت در نهادها، هيأت ها، مجامع و شوراها را با دستگاه الكترونيكي انجام دهد. در اين صورت، هيأت رئيسه موظف است اقدامات لازم براي عدم امكان دسترسي به آراي نمايندگان را به عمل آورد.
ماده 123
ماده ۱۲۳- در مواردي كه نتيجه أخذ رأي با قيام و قعود بلافاصله توسط دو نفر از دبيران هيأت رئيسه و يا ظرف پانزده دقيقه بعد از اعلام رأي مذكور توسط بيست و پنج نفر از نمايندگان حاضر در مجلس مورد ترديد باشد بدون بحث با ورقه نسبت به ترديد به عمل آمده رأي گيري خواهد شد. در صورتي كه درخواست ترديد كنندگان به تصويب نصف به علاوه يك نمايندگان حاضر در جلسه برسد نتيجه آن ملاك عمل قرار خواهدگرفت. چنانچه ترديد در پانزده دقيقه آخر جلسه باشد، مي توان در جلسه بعد نسبت به ترديد رأي گيري نمود. تبصره ۱- ترديد كنندگان بايد اسامي خود را شخصاً در برگه مخصوصي در جايگاه هيأت رئيسه ثبت و امضاء نمايند. تبصره ۲- ترديدكنندگان پس از گذشت مدت پانزده دقيقه از زمان رأي گيري نمي توانند از درخواست خود انصراف بدهند
ماده 124
ماده ۱۲۴- به مجرد اعلام أخذ رأي، توسط رئيس جلسه تعداد نمايندگان حاضر در جلسه به استناد دستگاه شمارشگر اعلام و بلافاصله أخذ رأي به عمل مي آيد. در موارد نقص فني دستگاه شمارشگر عده حاضران مستند به شمارش اكثريت دبيران خواهد بود.
ماده 125
ماده ۱۲۵- در كليه موارد، نتيجه رأي مجلس بايد صريحاً به وسيله رئيس اعلام گردد
ماده 10
ماده ۱۰- مسن ترين فرد از نمايندگان حاضر به عنوان رئيس سني و فرد بعدي به عنوان نائب رئيس و دو نفر از جوان ترين نمايندگان حاضر به سمت دبير معين مي شوند و در جايگاه هيأت رئيسه قرار مي گيرند. درصورت تساوي سن، هيأت رئيسه سني با قيد قرعه از بين مسن ترين و جوان ترين نمايندگان حاضر تعيين خواهد شد. اعلام هيأت رئيسه سني با معاونت قوانين مجلس است
ماده 11
ماده ۱۱- وظايف هيأت رئيسه سني عبارت است از: ۱- اداره جلسه افتتاحيه و جلسات بعدي تا زمان انتخاب هيأت رئيسه ۲- انجام مراسم تحليف ۳- قرعه كشي براي تعيين اعضاي شعب ۴- توزيع اعتبارنامه ها بين شعب ۵- برگزاري انتخابات هيأت رئيسه ۶- تمشيت امور اداري مجلس تا زمان انتخاب هيأت رئيسه
ماده 12
ماده ۱۲- هيأت رئيسه سني در اولين جلسه پس از افتتاح مجلس اقدام به برگزاري انتخابات هيأت رئيسه مي نمايد. اعضاي هيأت رئيسه براي مدت يك سال انتخاب مي شوند. انتخابات بعدي در سالروز انتخابات هيأت رئيسه مي باشد و درصورتي كه با تعطيلات مصادف گردد در جلسه قبل از آن انجام مي شود. مسؤوليت هيأت رئيسه جديد از سالروز انتخابات قبل آغاز مي شود. تبصره ۱- نمايندگاني كه داوطلب عضويت در هيأت رئيسه هستند، بايد حداكثر تا پايان وقت اداري روز افتتاحيه مجلس براي ثبت نام به هيأت رئيسه سني مراجعه كنند و اين موضوع قبلاً بايد به اطلاع نمايندگان برسد. هيأت رئيسه سني موظف است شرح حال و سوابق داوطلبان را به همراه تصاوير آنان تهيه كند و در دومين جلسه علني و قبل از برگزاري انتخابات هيأت رئيسه در اختيار نمايندگان قرار دهد. تبصره ۲- چنانچه اعتبارنامه نماينده اي كه براي هيأت رئيسه انتخاب شده است به تصويب مجلس نرسد، براي تعيين جايگزين وي مجدد رأي گيري به عمل مي آيد. تبصره ۳- پس از تشكيل هيأت رئيسه، گزارش شعب پانزده گانه در مجلس قرائت و تصويب اعتبارنامه ها اعلام مي شود.
ماده 13
ماده ۱۳- هيأت رئيسه مركب از رئيس، دو نائب رئيس، شش دبير و سه ناظر مي باشد.
ماده 14
ماده ۱۴- انتخاب رئيس در نوبت اول با اكثريت مطلق آراء نمايندگان و انتخاب نواب رئيس، دبيران و ناظران هر كدام جداگانه و با اكثريت نسبي و رأي مخفي و با ورقه خواهد بود. در صورتي كه در انتخاب رئيس در نوبت اول اكثريت مطلق حاصل نشود، در نوبت دوم اكثريت نسبي كافي خواهد بود. تبصره ۱- چنانچه آراء براي رئيس، نواب رئيس، دبيران، ناظران با يكديگر برابر باشد، حسب مورد به قيد قرعه تعيين مي شوند. تبصره ۲- در صورتي به فرد غائب در جلسه مي توان رأي داد كه قبل از تشكيل جلسه مربوط به انتخابات هيأت رئيسه، كتباً نامزدي خود را به معاونت قوانين مجلس اعلام كرده باشد
ماده 15
ماده ۱۵- قبل از أخذ رأي براي هيأت رئيسه، اسامي داوطلبان به ترتيب وصول به هيأت رئيسه بدون بحث در جلسه علني اعلام خواهد شد.
ماده 16
ماده ۱۶- اعضاي هيأت رئيسه، پس از انتخاب، در حضور نمايندگان با قرائت متن زير سوگند ياد مي كنند و موظف به رعايت دقيق مفاد آن مي باشند. بسم الله الرحمن الرحيم «من به عنوان عضو هيأت رئيسه مجلس شوراي اسلامي در برابر قرآن مجيد به خداوند قادر متعال سوگند ياد مي كنم كه حداكثر توان خود را براي اجراي آيين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي با مراعات بي طرفي كامل در انجام وظايف به كارگيرم و از هرگونه اقدام مخالف آيين نامه اجتناب نمايم.»
ماده 17
ماده ۱۷- نواب رئيس به ترتيب تعداد آراء به عنوان نائب رئيس اول و نائب رئيس دوم و درصورت تساوي آراء با قيد قرعه انتخاب مي شوند و در غياب رئيس مجلس به ترتيب، وظايف و اختيارات او را بر عهده خواهند داشت. تبصره - رئيس مجلس مي تواند حتي هنگام حضور خود، اداره جلسه رسمي را به ترتيب به عهده نواب رئيس بگذارد
ماده 18
ماده ۱۸- اگر رئيس مجلس پيش از انقضاي مدت از رياست استعفاء دهد يا فوت شود نواب رئيس به ترتيب تقدم، جلسه را منعقد مي سازند و متن استعفاءنامه را قرائت يا فوت را اعلام مي دارند. در مورد فوت به احترام متوفي جلسه ختم مي شودو در هر صورت در جلسه بعد نائب رئيس جلسه را تشكيل مي دهد و رئيس جديد طبق آيين نامه داخلي مجلس انتخاب مي شود. در مورد استعفاء بعد از اعلام و قرائت متن استعفاءنامه در مجلس و استماع توضيحات رئيس مستعفي و مذاكراتي كه نمايندگان لازم بدانند، چنانچه استعفاء پس گرفته نشود، انتخاب رئيس جديد در جلسه بعد به عمل مي آيد، حداكثر توضيحات رئيس، سي دقيقه و سه نفر نماينده هركدام ده دقيقه است. تبصره ۱- در مورد فوت يا استعفاء ساير اعضاي هيأت رئيسه نيز بايد بدون تشريفات در جلسه بعد انتخاب فرد يا افراد جديد به عمل آيد. تبصره ۲- انتخاب رئيس و هريك از اعضاي هيأت رئيسه جديد براي مدت باقيمانده از يك سال خواهد بود.
ماده 19
ماده ۱۹- هيچ يك از اعضاي هيأت رئيسه مجلس نمي تواند به عضويت كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس انتخاب شود و در صورتي كه هريك از اعضاي اين كميسيون به عضويت هيأت رئيسه انتخاب گردند از كميسيون مستعفي شناخته شده و مطابق مراتب منظور در اين آيين نامه نسبت به تعيين كميسيون جديد اقدام خواهند نمود و همچنين نمي توانند به عنوان رئيس يا سخنگوي كميسيونهاي مجلس انتخاب گردند و در صورتي كه رئيس يا سخنگوي كميسيونها به عضويت هيأت رئيسه انتخاب گردند از سمت خود در كميسيون مستعفي شناخته مي شوند.
ماده 20
ماده ۲۰- وظايف و اختيارات رئيس مجلس عبارتند از: ۱- اداره جلسات مجلس به شرح مواد اين آيين نامه ۲- اداره كليه امور اداري، مالي، استخدامي و سازماني مجلس ۳- امضاي كليه احكام استخدامي براساس آيين نامه استخدامي كاركنان مجلس و ساير قوانين و مقررات ۴- امضاي كليه نامههاي مربوط به امور قانونگذاري و پارلماني مجلس ۵- حضور در نهادهاي قانوني كه رئيس مجلس عضو آنها است. ۶- ارائه گزارش كامل از تصميمات و اقدامات هيأت رئيسه در رابطه با مسائل مختلف مربوط به مجلس و واحدهاي تابعه آن هر سه ماه يك بار به نمايندگان ۷- ساير موارد مذكور در قانون اساسي و ديگر مقررات
ماده 21
ماده ۲۱- وظايف دبيران عبارتند از: ۱- مراقبت در ضبط و تحرير صورت مذاكرات و چاپ و توزيع آنها ۲- قرائت طرح ها و لوايح، پيشنهادها، نوشتهها و مطالبي كه بايد به اطلاع مجلس برسد. ۳- تنظيم پيشنهادهاي واصله از طرف نمايندگان به ترتيب وصول با قيد شماره ۴- تعيين نمايندگاني كه در جلسه براي نطق، وقت مي خواهند به قيد قرعه
ماده 22
ماده ۲۲- وظايف و اختيارات هيأت رئيسه عبارتند از: ۱- نظارت بر كليه امور اداري، مالي، استخدامي و سازماني مجلس ۲- تصويب بودجه پيشنهادي سالانه مجلس و ارجاع آن به كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس جهت طي مراحل قانوني ۳- تصويب حقوق مالي نمايندگان طبق اين آيين نامه ۴- انتظام و حفظ انضباط جلسات مجلس ۵- نظارت بر انجام امور مربوط به گزارش ها و چاپ و توزيع آنها ۶- تهيه و تنظيم برنامه هفتگي مجلس ۷- مسئوليت و نظارت بر رعايت اوقات و مهلت هاي قانوني مذكور در اين آيين نامه ۸- تصميم گيري در خصوص دعوت از اشخاص حقيقي و حقوقي و موافقت با حضور اشخاص متقاضي جهت شركت و يا اظهارنظر در مجلس ۹- اعلام مراتب رد اعتبارنامه يا استعفاي نمايندگان به وزارت كشور ۱۰- بررسي و حل و فصل مسائل و مشكلات كميسيونها و شعب و اتخاذ تصميم در موارد اختلافي يا عدم رعايت آيين نامه ۱۱- حفظ شأن و منزلت و اقتدار مجلس و دفاع از حقوق و جايگاه قانوني نمايندگان ۱۲- تصويب سازوكار لازم جهت بهبود روش هاي نظارتي و ساماندهي امور ناظرين منتخب مجلس و كميسيون ها در مجامع و شوراها و دريافت گزارش آنان تبصره - جلسات هيأت رئيسه با حضور حداقل دوسوم اعضاء كه رئيس يا يكي از نواب رئيس جزء آنان باشد رسميت مي يابد و مصوبات آن با رأي اكثريت مطلق عده حاضر معتبر خواهد بود. ج - مسئوليت مشترك هيأت رئيسه در برابر مجلس
ماده 23
ماده ۲۳- رئيس مجلس و ساير اعضاي هيأت رئيسه در مورد انجام وظايف محوله در اين آيين نامه در برابر مجلس مسئوليت مشترك دارند.
ماده 24
ماده ۲۴- هرگاه نمايندگان به كيفيت اداره جلسات يا ساير امور مجلس و نحوه ايفاي وظايف رئيس يا ساير اعضاي هيأت رئيسه معترض باشند، مي توانند طي تقاضاي كتبي با امضاي حداقل بيست و پنج نفر و يا به درخواست كميسيون آيين نامه داخلي مجلس ، تشكيل هيأت رسيدگي به اعتراضات، مركب از رؤساي كميسيونهاي تخصصي و اعضاي كميسيون آيين نامه داخلي مجلس را درخواست نمايند. كميسيون آيين نامه داخلي مكلف است ظرف سه روز نسبت به تشكيل هيأت رسيدگي به اعتراضات، اقدام نمايد. هيأت اخير مكلف است ظرف ده روز با حضور سه نفر از منتخبين معترضين، به موضوع رسيدگي نمايد. در صورتي كه اكثريت اعضاي هيأت رأي بر عدم صلاحيت فرد مورد اعتراض دادند عضويت وي در هيأت رئيسه تعليق مي گردد. گزارش هيأت در اين باره در جلسه غيرعلني مورد بررسي قرار مي گيرد و در اولين جلسه علني مجلس بدون بحث به رأيگيري گذاشته مي شود. درصورت رد عدم صلاحيت، عضو مزبور به كار خود ادامه خواهد داد و درغيراين صورت از سمت خود مستعفي شناخته مي شودو حق شركت در انتخابات مجدد آن دوره را ندارد. تبصره ۱- هيأت رسيدگي كننده به اعتراض، در ابتداي نخستين جلسه خود هيأت رئيسهاي را وفق مقررات مربوط به انتخاب هيأت رئيسه كميسيونها، انتخاب مي نمايند. جلسات هيأت با حضور سه چهارم اعضاء رسميت مي يابد و مناط اعتبار تصميمات آن، رأي اكثريت مطلق حاضرين مي باشد. تبصره ۲- نمايندگان معترض و اعضاي مورد اعتراض هيأت رئيسه مجلس، حق رأي در جلسه هيأت رسيدگي كننده به اعتراضات را ندارند. تبصره ۳- رسيدگي فوق مانع از انجام وظايف قانوني كميسيون اصل نودم (۹۰) قانون اساسي نسبت به طرز كار مجلس نخواهد بود و نمايندگان مي توانند از آن طريق نيز نسبت به عملكرد هيأت رئيسه نظارت و پيگيري نمايند. تبصره ۴- نحوه رسيدگي به اعتراض در مورد ايفاي وظايف رئيس كميسيون اصل نودم (۹۰) قانون اساسي و نيز رئيس و دادستان ديوان محاسبات و همچنين ساير نمايندگان مجلس كه با رأي مجلس انتخاب مي شوند ولي در اين آيين نامه براي رسيدگي به اعتراض در مورد ايفاي وظايف آنان روشي مشخص نشده است طبق اين ماده است. تبصره ۵- چنانچه ده نفر از نمايندگان به عملكرد هريك از نمايندگان منتخب مجلس در هيأت ها، مجامع و شوراهاي غيراستاني و غيرشهرستاني معترض باشند، طبق اين ماده به عملكرد آنان رسيدگي مي شود.
ماده 25
ماده ۲۵- پس از انجام مراسم تحليف، نمايندگان به حكم قرعه به طور مساوي به پانزده شعبه تقسيم مي شوند و افراد باقيمانده به ترتيب از شعبه اول به بعد، يك يك به شعب افزوده مي شوند. نمايندگاني كه بعداً سوگند ياد مي كنند به حكم قرعه به عضويت شعبي كه كسري دارند پذيرفته مي شوند. هر شعبه داراي يك رئيس، دو نائب رئيس، يك سخنگو و دو دبير خواهد بود كه جداگانه با رأي مخفي با ورقه و با اكثريت نسبي بيش از يك سوم كل اعضاي شعبه، انتخاب مي شوند و در صورت تساوي به حكم قرعه عمل خواهد شد. نتيجه انتخابات با ذكر آراء طي گزارشي به وسيله سخنگو به اطلاع مجلس مي رسد. مناط اعتبار براي رسميت جلسات شعب، حضور حداقل دوسوم اعضاء مي باشد و تصميمات شعب، به جز در مورد انتخاب افراد، با اكثريت مطلق آراء عده حاضر خواهد بود.
ماده 26
ماده ۲۶- هر يك از شعب براي تمام دوره نمايندگي رسميت دارند و وظايف و اختيارات آنها عبارتند از: ۱- رسيدگي به اعتبارنامه ها ۲- تعيين اعضاي كميسيون تحقيق ۳- تعيين اعضاي كميسيون آيين نامه داخلي مجلس ۴- بررسي و تشخيص صلاحيت نامزدهاي عضويت دركميسيون هاي تخصصي مجلس
ماده 27
ماده ۲۷- هريك از شعب موظفند صورت جلسات خود را با قيد اسامي حاضرين و غائبين و تأخيركنندگان به وسيله دبير شعبه تنظيم و تقديم هيأت رئيسه مجلس نمايند
ماده 28
ماده ۲۸- اعتبارنامه ها به همراه ضمائم آن به موجب جدول حوزه هاي انتخاباتي مجلس شوراي اسلامي كه براساس حروف الفبا از طرف معاونت قوانين مجلس با نظارت هيأت رئيسه سني تنظيم شده است، به ترتيب به شعب پانزده گانه جهت رسيدگي ارجاع مي شود. هيأت رئيسه موظف است فهرست اعتبارنامه هاي ارجاعي را قبل از آغاز رسيدگي، تكثير كند و در اختيار نمايندگان قرار دهد. چنانچه هر يك از نمايندگان به اعتبارنامه اي معترض باشد، ظرف مدت سه روز از تاريخ انتشار فهرست مذكور حداكثر تا پايان وقت اداري روز سوم، موظف است اعتراض كتبي خود را امضاء و به انضمام مدارك و اسناد مربوط به شعبه ذي ربط تقديم كند. تبصره ۱- شعبه موظف است عدم رسيدگي شوراي نگهبان به موضوع مورد اعتراض يا حادث شدن آن بعد از اعلام صحت انتخابات را احراز كند. تبصره ۲- گزارش هر شعبه توسط سخنگو در مجلس قرائت مي شود و درصورت عدم امكان، به ترتيب رئيس و يا يكي از نواب رئيس يا دبيران وظيفه او را انجام مي دهد
ماده 29
ماده ۲۹- شعبه موظف است حداكثر ظرف مدت سه روز كاري گزارش تأييد آن دسته از اعتبارنامه هاي واصله را كه معترض ندارند، به صورت يكجا به هيأت رئيسه ارسال كند تا براي تصميم گيري مجلس در دستور كار قرار گيرد. اعتبارنامه هايي كه مورد اعتراض نمايندگان قرار گرفته است، حداكثر ظرف مدت پنج روز كاري توسط شعبه رسيدگي مي شود. در صورتي كه نظر شعبه تأييد اعتبارنامه باشد، گزارش تأييد آن براي تصميم گيري به مجلس ارائه مي شود. چنانچه نظر شعبه رد اعتبارنامه باشد، از طريق هيأت رئيسه مجلس به كميسيون تحقيق ارجاع خواهد شد تا پس از رسيدگي و ارائه گزارش، براي تصميم گيري مجلس در دستور كار قرار گيرد. تبصره - شعبه موظف است حداقل بيست و چهار ساعت قبل از بررسي اعتبارنامه از معترض يا معترضان جهت توضيح اعتراض و از نماينده اي كه اعتبارنامه اش مورد اعتراض قرار گرفته جهت دفاع دعوت به عمل آورد. عدم حضور هر يك از آنان مانع رسيدگي نيست. معترض يا معترضان در صورت عدم حضور غيرموجه در شعبه، در جلسه علني حق اعتراض ندارند. موجه بودن عدم حضور بايد به تأييد هيأت رئيسه مجلس برسد. اگر عدم حضور، موجه بود فقط يك بار ديگر جلسه شعبه ظرف مدت پنج روز مجدداً تشكيل مي شود و نظر خود را اعلام مي كند.
ماده 30
ماده ۳۰- هيچ شعبه اي نمي تواند تقديم گزارش خود را بيش از پنج روز كاري از تاريخ دريافت پرونده به تعويق اندازد. درصورتي كه تأخير به حكم ضرورت پيش آمده باشد، رئيس و در غياب او نائب رئيس شعبه مكلف است هيأت رئيسه مجلس را مطلع سازد. هرگاه هيأت رئيسه علت را موجه دانست، موضوع را دوباره به همان شعبه و درغيراين صورت به شعبه بعد ارجاع مي نمايد كه ظرف پنج روز كاري پس از دريافت پرونده، گزارش دهد
ماده 31
ماده ۳۱- كميسيون تحقيق حداكثر ظرف مدت پانزده روز به دلايل و توضيحات كتبي شعب و معترض يا معترضان رسيدگي مي كند و پس از استماع و بررسي توضيحات معترض يا معترضان و دفاعيات كتبي يا حضوري نماينده مورد اعتراض، نظر خود را به مجلس ارسال مي كند. تبصره ۱- درصورتي كه تعداد معترضان بيش از سه نفر باشد، مي توانند سه نفر را به صورت مكتوب معرفي كنند تا در شعبه و كميسيون تحقيق جهت ارائه توضيحات لازم حضور يابند. تبصره ۲- كميسيون تحقيق موظف است حداقل بيست و چهار ساعت قبل از رسيدگي به اعتبارنامه از معترض يا معترضان و نماينده اي كه اعتبارنامه اش مورد اعتراض واقع شده است دعوت به عمل آورد.
ماده 32
ماده ۳۲- چنانچه كميسيون تحقيق، اعتبارنامه ردشده از سوي شعبه را رسيدگي كند و نظر به تأييد اعتبارنامه داشته باشد، گزارش آن براي تصميم گيري مجلس در دستور كار قرار مي گيرد و در صورتي كه نظر كميسيون مبني بر رد اعتبارنامه باشد گزارش آن حداكثر به مدت پانزده دقيقه در مجلس مطرح و ادله رد اعتبارنامه ارائه مي شود. نماينده اي كه اعتبارنامه اش توسط كميسيون رد شده است حداكثر به مدت سي دقيقه فرصت دارد تا از خود دفاع كند، ضمن اينكه مي تواند بخشي از وقت خود را حداكثر به دو نفر از نمايندگان واگذار كند، سپس گزارش كميسيون تحقيق به رأي گذاشته مي شود، چنانچه رد اعتبارنامه به تصويب مجلس نرسد، رئيس جلسه تصويب آن را اعلام مي كند. تبصره - درصورتي كه كميسيون تحقيق ظرف مدت پانزده روز نظر خود را به مجلس اعلام نكند، نماينده اي كه اعتبارنامه اش مورد اعتراض واقع شده است يا پانزده نفر از نمايندگان مي توانند طرح اعتبارنامه را در صحن مجلس از هيأت رئيسه درخواست كنند و هيأت رئيسه موظف است در اولين فرصت گزارش شعبه را در دستور كار مجلس قرار دهد تا مطابق اين ماده مورد رسيدگي قرار گيرد. به جاي نظر كميسيون، نظر شعبه به مدت پانزده دقيقه مطرح مي شود
ماده 33
ماده ۳۳- چنانچه نماينده بدون عذر موجه (به تشخيص هيأت رئيسه) تا ده روز پس از ابلاغ به وي براي دفاع از صحت اعتبارنامه خود در جلسه حاضر نشود، مجلس با استماع گزارش كميسيون تحقيق و صحبت معترض وارد رأي گيري مي شود. تبصره - درصورتي كه نماينده يا نمايندگان معترض به دلايل موجه در جلسه حضور نداشته باشند مي توانند با اطلاع قبلي هيأت رئيسه، دلايل اعتراض خود را كتباً به نماينده ديگري تحويل تا توسط او در مجلس قرائت گردد
ماده 34
ماده ۳۴- در هر مرحله، رأي گيري براي اعتبارنامه مورد اعتراض، مخفي و با ورقه مخصوص انجام مي شود.
ماده 35
ماده ۳۵- نماينده اي كه به اعتبارنامه اش اعتراض شده مانند ساير نمايندگان، از كليه حقوق اعم از اعلام رأي و نامزدشدن براي عضويت در هيأت رئيسه و سايرانتخابات برخوردار است، ليكن در زمان بررسي اعتبارنامه خود در شعبه، كميسيون تحقيق و مجلس حق رأي ندارد.
ماده 36
ماده ۳۶- هريك از نمايندگان براي تعيين كميسيون تخصصي خود فرمهاي امتيازبندي را از شعبه مربوط دريافت مي كند و پس از تكميل فرم به همراه تعيين دو اولويت پيشنهادي، حداكثر تا سه روز پس از افتتاح دوره به هيأت رئيسه مجلس تحويل مي دهد. تبصره ۱- فرم امتيازبندي و دستورالعمل اجرائي اين ماده بر اساس شاخص هاي: تحصيلات، سوابق اجرائي مرتبط و نمايندگي مجلس و سابقه عضويت در كميسيون، ظرف مدت سه ماه از تاريخ تصويب اين قانون توسط هيأت رئيسه مجلس تهيه مي شود و به تصويب جلسه مشترك هيأت رئيسه و كميسيون آيين نامه داخلي مي رسد. تبصره ۲- به منظور آشنايي نمايندگان با سوابق يكديگر، معاونت قوانين موظف است همزمان با شروع فعاليت شعب، اسامي نمايندگان را به همراه تحصيلات، سوابق اجرائي و سابقه عضويت در كميسيون ها (در صورت برخورداري از سابقه نمايندگي) تكثير و در اختيار نمايندگان قرار دهد.
ماده 37
ماده ۳۷- هيأت رئيسه پس از دريافت نظر شعب و تعيين امتياز و رتبه بندي، نسبت به تكثير و توزيع گزارش آن اقدام مي كند. نمايندگان معترض مي توانند ظرف مدت چهل و هشت ساعت پس از توزيع گزارش، اعتراض خود را نسبت به امتيازها به هيأت رئيسه تقديم كنند تا هيأتي مشترك، متشكل از هيأت رئيسه مجلس و رؤساي شعب با دعوت از نماينده معترض به امتياز خود، ظرف مدت چهل و هشت ساعت پس از انقضاي مهلت فوق، به اعتراضات رسيدگي و اعلام نظر نمايد. پس از اتمام اين مراحل هيأت رئيسه نسبت به تعيين و اعلام فهرست اعضاي كميسيون هاي تخصصي بر مبناي امتيازات هر فرد، اقدام مي كند. تبصره ۱- پس از اعلام اسامي اعضاي كميسيون هاي تخصصي، در صورتي كه هر يك از نمايندگان به كميسيون انتخاب شده اعتراض داشته باشد، مي تواند ظرف مدت بيست و چهار ساعت اعتراض خود را مكتوب به هيأت رئيسه مجلس تقديم كند تا هيأت مشترك فوق الذكر با استماع نظرات معترضان و بررسي اعتراض هاي واصله نسبت به تعيين نهائي اعضاي كميسيون هاي تخصصي تا چهل و هشت ساعت پس از انقضاي مهلت اعتراض، اقدام كند. تبصره ۲- بين افرادي كه رأي مساوي آورده و احتساب آنان به عنوان عضو يك كميسيون باعث افزايش سقف آن كميسيون مي شودقرعه كشي انجام مي گيرد. تبصره ۳- امتيازبندي و تعيين اعضاي هر كميسيون به ترتيب از كميسيون هايي كه بيشترين متقاضي دارد، انجام مي شود و پس از تكميل اعضاي كميسيون هاي مذكور، نمايندگان بازمانده از اولويت اول انتخابي خود، با متقاضيان اولويت اول كميسيون بعدي امتيازبندي و تعيين كميسيون مي شوند. تبصره ۴- نمايندگاني كه در هيچ يك از اولويت هاي خود انتخاب نشده اند موظفند از ديگر كميسيون هاي تكميل نشده دو اولويت ديگر را تعيين نمايند. تبصره 5 (الحاقي 08ˏ04ˏ1401)– پس از تعيين اعضاي كميسيون هاي تخصصي، چنانچه به هر دليل در حين دوره، نماينده جديدي به مجلس راه يابد، براي تعيين كميسيون تخصصي وي مطابق فرآيند مذكور اقدام مي شود، چنانچه ظرفيت كميسيون مورد تقاضا تكميل باشد، در صورتي كه امتياز مكتسبه وي براي كميسيون مورد درخواست، از ميانگين امتياز مكتسبه سه نماينده آخر پذيرفته شده در همان كميسيون بيشتر باشد، رعايت سقف مقرر در ماده (38) اين قانون الزامي نيست و حداكثر دو نماينده به سقف تعداد اعضاي كميسيون مي تواند اضافه گردد. در صورت ايجاد ظرفيت جديد در كميسيون ها به دليل استعفاء، فوت و يا امثال آن تعيين عضو جديد مطابق اين تبصره با كسب امتيازات لازم صورت مي گيرد
ماده 38
ماده ۳۸- مجلس داراي كميسيون هاي تخصصي و كميسيون هاي خاص با محدوده وظايف مشخص به شرح مذكور در آيين نامه داخلي مجلس مي باشد. تعداد اعضاي كميسيون هاي تخصصي، حداقل نوزده و حداكثر بيست و سه نفر است و تعداد اعضاي كميسيون هاي خاص طبق مواد (۳۹) تا (۴۴) آيين نامه داخلي تعيين مي شود. تبصره 1(اصلاحي 14ˏ05ˏ1403)- پس از تعيين اعضاي كميسيون هاي تخصصي مطابق فرآيند مقرر در اين قانون، چنانچه اعضاي كميسيون تخصصي به حداقل نصاب مذكور در اين ماده نرسد، هيأت مشترك متشكل از اعضاي كميسيون آيين نامه داخلي و هيأت رئيسه مجلس مكلف است، ظرف حداكثر يك هفته پس از اجراي تبصره (3) ماده (37) اين قانون، حداقل اعضاي آن كميسيون را كه نمي تواند كمتر از ده نفر باشد، براي يكبار در همان دوره تعيين نمايد. تبصره ۲- تعيين مصاديق و تهيه شرح وظايف و اختيارات كميسيون ها با رعايت كليت آيين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي توسط هيأت رئيسه مجلس يا هريك از كميسيون ها و يا حداقل پنجاه نفر از نمايندگان پيشنهاد مي شود و پس از تصويب در جلسه مشترك هيأت رئيسه مجلس، اعضاي كميسيون آيين نامه داخلي و رؤساي كميسيون هاي تخصصي اجراء مي شود. جلسه مشترك فوق الذكر به رياست رئيس يا يكي از نواب رئيس مجلس و با حضور حداقل دوسوم اعضاء رسميت مي يابد و مصوبات آن با رأي حداقل دوسوم اعضاي حاضر معتبر خواهد بود و مصوبات به اطلاع نمايندگان خواهد رسيد.
ماده 39
ماده ۳۹- در مورد طرح ها و لوايحي كه به تشخيص هيأت رئيسه به دو يا چند كميسيون ارتباط اساسي داشته باشند، كميسيون مشترك تشكيل مي گردد. تعداد اعضاي كميسيون مشترك بيست وسه نفر مي باشد. تعيين سهم هر كميسيون به وسيله هيأت رئيسه مجلس و انتخاب آنان توسط كميسيون ذي ربط مي باشد. كميسيون مشترك در انتخاب هيأت رئيسه و ارائه گزارش و ساير مقررات مانند ديگر كميسيونها اقدام مي نمايد.
ماده 40
ماده ۴۰- در مسائل مهم و استثنائي كه براي كشور پيش مي آيد و دراين خصوص تشكيل كميسيون ويژهاي براي رسيدگي و تهيه گزارش ضرورت پيدا مي كند، به پيشنهاد حداقل پانزده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس، اين كميسيون تشكيل مي شود. اعضاي كميسيون ويژه كه پانزده نفر خواهند بود، مستقيماً در جلسه علني توسط نمايندگان با رأي مخفي و اكثريت نسبي انتخاب خواهند شد. هيأت رئيسه كميسيون ويژه همانند ديگر كميسيونها انتخاب خواهد شد. تبصره - هيأت رئيسه مجلس مي تواند طرح ها و لوايحي را كه در حوزه مسائل مربوط به كميسيون ويژه تشخيص دهد به آن كميسيون ارجاع نمايد.
ماده 41
ماده ۴۱- به منظور تنظيم اصول و مفاد برنامههاي توسعه و لوايح بودجه كل كشور و ايجاد هماهنگي بين كميسيونهاي تخصصي مجلس شوراي اسلامي ، پس از تقديم لايحه مربوط توسط دولت به مجلس، كميسيون تلفيق مركب از اعضاي ذيل تشكيل مي گردد: ۱- از كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات نه نفر ۲- از هر كميسيون تخصصي ديگر سه نفر اعضاي مذكور در بندهاي فوق توسط كميسيون هاي مربوطه انتخاب و به هيأت رئيسه مجلس معرفي مي شوند. مأموريت اين كميسيون تا تصويب نهائي قانون برنامه توسعه و يا لايحه بودجه سالانه كل كشور ادامه مي يابد. تبصره ۱- كميسيون تلفيق با حضور اكثريت مطلق اعضاء رسميت مي يابد. تبصره ۲- پيشنهادات مربوط به حوزه هاي انتخابيه اعضاي كميسيون تلفيق جهت ايجاد رديف جديد يا افزايش اعتبارات يا تغيير عنوان طرح ها در كميسيون تلفيق بودجه ممنوع است. در صورتي كه معاونت برنامه ريزي و نظارت راهبردي رئيس جمهور در حين رسيدگي به لايحه بودجه به صورت كتبي و رسمي اشتباه يا از قلم افتادگي موارد مربوط به حوزه هاي انتخابيه را تأييد كند، موضوع با دوسوم رأي كميسيون تلفيق قابل تصويب است.
ماده 42
ماده ۴۲- به منظور بررسي اعتبارنامه هايي كه توسط شعب مورد تأييد قرار نگرفته و يا از سوي نمايندگان مورد اعتراض واقع شده است هر يك از شعب موظفند پس از تعيين هيأت رئيسه خود، بلافاصله دو نفر از اعضاي خود را كه آگاهي بيشتري به مسائل حقوقي داشته و از صلاحيت لازم برخوردار باشند به عنوان اعضاي اصلي و عليالبدل كميسيون تحقيق انتخاب نمايند و نتيجه را به هيأت رئيسه گزارش تا در جلسه علني قرائت گردد.
ماده 43
ماده ۴۳- هر شعبه يك نفر ديگر از اعضاي خود را كه واجد صلاحيت باشد براي تشكيل كميسيون آيين نامه داخلي مجلس معين و نتيجه را به مجلس گزارش خواهد كرد. اين كميسيون علاوه بر انجام وظايف مقرر در اين آيين نامه طرح هاي مربوط به اصلاح آيين نامه داخلي مجلس را رسيدگي كرده و نظر خود را به مجلس گزارش مي نمايد تا مطابق آيين نامه مورد بررسي قرار گيرد.
ماده 44
ماده ۴۴- به منظور سامان دادن و كارآمد سازي مجلس و نمايندگان، خصوصاً نسبت به طرز كار قواي مجريه و قضائيه و مجلس مبتني بر اصول متعدد قانون اساسي بالاخص اصل نودم(۹۰)، كميسيوني به نام اصل نودم(۹۰) قانون اساسي تشكيل مي گردد تا طبق قوانين مصوب مربوط به خود اداره و انجام وظيفه نمايد. اعضاي اين كميسيون به شرح ذيل است: ۱- از هركميسيون تخصصي يك نفر با معرفي كميسيون مربوطه ۲- هشت نفر ازنمايندگان كه توسط رؤساي شعب و هيأت رئيسه به عنوان اعضاي ثابت انتخاب مي شوند. تبصره ۱- رئيس كميسيون با پيشنهاد حداقل دو نفر توسط هيأت رئيسه مجلس از بين اعضاي ثابت كميسيون و با رأي مجلس براي مدت يكسال انتخاب مي گردد. تبصره ۲- اعضاي ثابت كميسيون نبايد عضو كميسيون هاي تخصصي مجلس باشند.
ماده 45
ماده ۴۵- هريك از كميسيون هاي تخصصي مجلس كه مطابق اين آيين نامه تشكيل مي گردند در محدوده تخصصي خود داراي وظايف و اختياراتي به شرح زير مي باشند: ۱- بررسي طرح ها و لوايح ارجاعي و گزارش آن به مجلس شوراي اسلامي. ۲- بررسي و تصويب آزمايشي طرح ها و لوايح و همچنين تصويب دائمي اساسنامه سازمان ها، شركت ها و مؤسسات دولتي يا وابسته به دولت طبق اصل هشتاد و پنجم (۸۵) قانون اساسي. ۳- رسيدگي به درخواست هاي تحقيق و تفحص. ۴- رسيدگي به سؤال نمايندگان از رئيس جمهور و وزيران. ۵- بررسي موارد ارجاعي از لوايح برنامه توسعه و بودجه سالانه و گزارش آن به كميسيون تلفيق. ۶- كسب اطلاع از كم و كيف اداره امور كشور، دريافت و بررسي گزارش هاي عملكردي و نظارتي از اجراي قوانين مربوط به دستگاه هاي ذي ربط ۷- تهيه گزارش موردي و سالانه در خصوص امور اجرائي دستگاه ها و نحوه اجراي قوانين به خصوص قانون برنامه توسعه و بودجه سالانه و ارائه نكات مثبت، منفي و پيشنهاد نحوه اصلاح آن و تقديم گزارش به مجلس جهت قرائت. تبصره ۱- كميسيون ها رأساً يا با تقاضاي حداقل ده نفر از نمايندگان مي توانند در موارد مهم و حساس و در مواجهه با تخلفات يا سوء مديريت، با دعوت از مسئولان ذي ربط موضوع را بررسي نموده و گزارش آن را به هيأت رئيسه ارائه نمايند. در صورتي كه درخواست بررسي از سوي نمايندگان باشد حداكثر پنج نفر از آنها مي توانند در تهيه گزارش با كميسيون مشاركت نمايند. هيأت رئيسه مي تواند گزارش مذكور را در دستور كار مجلس قراردهد. دراين صورت سخنگوي كميسيون و نماينده دولت هركدام به ميزان پانزده دقيقه و شش نفر از نمايندگان به قيد قرعه از بين متقاضيان هركدام به ميزان پنج دقيقه، نظرات خود را بيان مي نمايند. هرگاه كميسيون همراه با گزارش پيشنهادهايي براي تصويب به مجلس ارائه نمايد با رعايت مفاد آيين نامه داخلي در دستور حداكثر دو هفته بعد مجلس قرارخواهد گرفت و مطابق آيين نامه داخلي رسيدگي مي شود. نمايندگان مي توانند پيشنهادهاي خود را تا چهل و هشت ساعت پس از پايان قرائت گزارش به كميسيون تحويل نمايند. كميسيون تا يك هفته گزارش نهائي خود را به مجلس ارائه مي دهد. درصورتي كه كميسيون در گزارش خود، در مورد ناكارآمدي مسئول ذي ربط دلايلي ارائه نمايد، مراتب توسط هيأت رئيسه به بالاترين مقام مسئول مذكور براي اقدام مقتضي اعلام مي گردد. تبصره ۲- پاسخ دولت راجع به گزارش هاي كميسيونهاي تخصصي در دستور كار مجلس قرار گرفته و قرائت خواهد شد. پس از آن حسب درخواست كميسيونهاي تخصصي، موضوع گزارش هاي ياد شده جهت بررسي به كميسيون اصل نودم (۹۰) قانون اساسي ارسال و كميسيون مذكور نتايج بررسي خود را به مجلس ارائه خواهد كرد. تبصره ۳- كميسيون هاي تخصصي مجلس مي توانند به تعداد كافي مشاور ذيصلاح به ويژه از ميان نمايندگان ادوار گذشته كه در مسائل كميسيون صاحب تخصص و تجربه باشند از طريق هيأت رئيسه به خدمت بگيرند.
ماده 46
ماده ۴۶- كميسيون آموزش، تحقيقات و فناوري براي انجام وظايف محوله در محدوده آموزش و پرورش عمومي ، آموزش فني و حرفهاي، آموزش عالي، تحقيقات و فناوري، مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.
ماده 47
ماده ۴۷- كميسيون اجتماعي براي انجام وظايف محوله در محدوده امور اداري و استخدامي ، كار، اشتغال، روابط كار و تعاون مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.
ماده 48
ماده ۴۸- كميسيون اقتصادي براي انجام وظايف محوله در محدوده اقتصاد و دارايي، بازرگاني داخلي، بازرگاني خارجي مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود
ماده 49
ماده ۴۹- كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي براي انجام وظايف محوله در محدوده سياست و روابط خارجي، دفاع، اطلاعات و امنيت مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.
ماده 50
ماده ۵۰- كميسيون انرژي براي انجام وظايف محوله در محدوده نفت، گاز، برق، سدها و نيروگاه هاي آبي و برقي، انرژي اتمي و انرژيهاي نو مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود
ماده 51
ماده ۵۱- كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات براي انجام وظايف محوله در محدوده برنامه، بودجه، نظارت برنامه و بودجه و ديوان محاسبات و امور مالي مجلس و آمار و خدمات عمومي فني مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود. تبصره ۱- كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات علاوه بر انجام وظايف تخصصي در ماده (۴۵) و اين ماده موظف است نسبت به امور زير اقدام نمايد: ۱- نظارت و مراقبت بر اجراي مقررات بودجه و امور مالي مجلس و نحوه هزينه كردن آن ۲- رسيدگي به عملكرد بودجه ساليانه مجلس و ارائه گزارش آن حداكثر تا پايان شهريور ماه سال بعد. اين گزارش جهت اطلاع نمايندگان چاپ مي گردد. ۳- بازرسي و رسيدگي دقيق و نظارت در مورد كليه اموال و اشياء منقول و غيرمنقول مجلس شوراي اسلامي و ارائه گزارش ساليانه جهت چاپ و توزيع بين نمايندگان ۴- معرفي دو نامزد به عنوان رئيس ديوان محاسبات و دو نامزد به عنوان دادستان ديوان محاسبات جهت انتخاب يكي از آنها توسط مجلس شوراي اسلامي تبصره ۲- برخورداري از مدرك تحصيلي كارشناسي ارشد و بالاتر، سابقه خدمت در مقامهاي مديريتي موضوع ماده (۷۱) قانون مديريت خدمات كشوري مصوب 8/ 7/ 1386 و همطرازان آنان و حداقل بيست سال سابقه كار، از شرايط احراز سمت رئيس و دادستان ديوان محاسبات است. تبصره ۳- نحوه انتخاب نامزدهاي رياست و دادستان ديوان محاسبات در كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات طبق آيين نامه اي است كه توسط كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات تهيه مي شود و به تصويب كميسيون آيين نامه داخلي مي رسد.
ماده 52
ماده ۵۲- كميسيون بهداشت و درمان براي انجام وظايف محوله در محدوده بهداشت، درمان، امداد، بهزيستي، تأمين اجتماعي و بيمههاي اجتماعي و هلال احمر مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.
ماده 53
ماده ۵۳- كميسيون امور داخلي كشور و شوراها براي انجام وظايف محوله در محدوده سياست داخلي، شوراها، امور غيرعمراني شهرداري ها و ثبت احوال مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود
ماده 54
ماده ۵۴- كميسيون صنايع و معادن براي انجام وظايف محوله در محدوده صنايع، پست، مخابرات، معادن، پتروشيمي ، صنايع هوافضا و ارتباطات مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.
ماده 55
ماده ۵۵- كميسيون عمران براي انجام وظايف محوله در محدوده راه و ترابري، مسكن، عمران شهري و عمران روستايي و امور عمراني شهرداري ها و دهياري ها مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود
ماده 56
ماده ۵۶- كميسيون فرهنگي براي انجام وظايف محوله در محدوده فرهنگ و هنر، ارشاد و تبليغات، صدا و سيما و ارتباطات جمعي، تربيت بدني و جوانان و زنان و خانواده مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود
ماده 57
ماده ۵۷- كميسيون قضائي و حقوقي براي انجام وظايف محوله در محدوده قضائي و حقوقي مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.
ماده 58
ماده ۵۸- كميسيون كشاورزي، آب، منابع طبيعي و محيط زيست براي انجام وظايف محوله درمحدوده كشاورزي، منابع آب، دام و طيور، شيلات، محيط زيست و هواشناسي مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود
ماده 59
ماده ۵۹- هريك از كميسيون هاي تخصصي مجلس موظف است از ميان اعضاي خود كميته و يا كميتههاي فرعي متناسب با موضوعات مربوط تشكيل دهد. كميتههاي فرعي داراي يك رئيس، يك نائب رئيس و يك دبير خواهند بود كه توسط اعضاي همان كميته انتخاب مي گردند. مصوبات كميتههاي فرعي بعد از تصويب در كميسيون رسميت خواهد داشت.
ماده 60
ماده ۶۰- پس از انتخاب اعضاي كميسيونها، هر كميسيون به رياست مسنترين عضو و با حضور حداقل دوسوم اعضاي خود منعقد و فوراً يك رئيس، دو نائب رئيس، يك سخنگو و دو دبير با رأي مخفي با ورقه با اكثريت نسبي به مدت يك سال انتخاب مي نمايد. تبصره - معاونت قوانين موظف است در شروع كار هر دوره مجلس سوابق كاري و ميزان تحصيلات اعضاي هر كميسيون را قبل از انتخاب هيأت رئيسه آن كميسيون در اختيار اعضاء قرار دهد.
ماده 61
ماده ۶۱- مناط اعتبار براي رسميت جلسه كميسيونها حضور حداقل دوسوم اعضاء مي باشد. مصوبات كميسيون با اكثريت مطلق آراء عده حاضر خواهد بود
ماده 62
ماده ۶۲- هرنماينده شش ماه يك بار مي تواند تقاضاي تغيير كميسيون خود را به هيأت رئيسه مجلس ارائه كند. انتقال به كميسيون ديگر با رعايت نصاب مقرر در اين آيين نامه و با موافقت اكثريت اعضاي كميسيون هاي ذي ربط امكان پذير است
ماده 63
ماده ۶۳- رئيس مجلس حداقل يك نفر از كارشناسان با تجربه و مناسب مجلس را به عنوان دبير در اختيار هر كميسيون قرار مي دهد تا نسبت به امور كارشناسي و اداري مربوطه از قبيل ارتباط با هيأت رئيسه و ادارات مجلس و كميسيونها و تنظيم و توزيع مراسلات، ضبط مذاكرات، بايگاني اوراق و پرونده ها، تسريع جريان امور دفتري و تهيه صورت جلسات و ساير امور اداري اقدام نمايد.
ماده 64
ماده ۶۴- گزارش عملكرد كميسيون ها بايستي هر ماه يك بار به هيأت رئيسه مجلس داده شود تا به نحو مقتضي به اطلاع نمايندگان برسد.
ماده 65
ماده ۶۵- در صورتي كه نمايندگان از طرف كميسيون براي اداي توضيح در زمينه سؤال و يا پيشنهاد خود دعوت شوند موظف به شركت خواهند بود و عدم شركت بدون عذر موجه به منزله انصراف از طرح سؤال و يا پيشنهاد خواهد بود
ماده 66
ماده ۶۶- تمام اسناد و اوراق مربوط به اموري كه بايد در كميسيونها بررسي شود از طرف هيأت رئيسه به آن كميسيون ارجاع مي شود. نمايندگان مي توانند آن اسناد را ملاحظه كنند، اسناد مزبور نبايد از كميسيون خارج گردد. اين اسناد به انضمام اسناد مذاكرات و اقدامات جاري كميسيون در محل كميسيون بايگاني و در پايان هر دوره به بايگاني مجلس منتقل مي شود
ماده 67
ماده ۶۷- پس از آنكه مجلس يا كميسيون ها (درخصوص قوانين آزمايشي) درباره طرح يا لايحهاي رأي نهائي داد، اسناد و اوراق و صورت جلسات مربوط به آن، در معاونت قوانين مجلس بايگاني مي شود.
ماده 68
ماده ۶۸- هر نماينده به جز رئيس مجلس، ملزم است عضويت يكي از كميسيونهاي تخصصي را بپذيرد و در صورت تمايل مي تواند در كميسيونهاي ديگر مجلس، با حق اظهارنظر و بدون حق رأي شركت كند. تبصره ۱- عضويت در كميسيون هاي تحقيق و آيين نامه داخلي مجلس مانع از عضويت در كميسيون ديگر نخواهد بود. تبصره ۲- چنانچه نمايندگان عضو كميسيون هاي خاص در سال سي ساعت غيبت اعم از موجه و غيرموجه داشته باشند ادامه عضويت آنها در كميسيون منوط به موافقت اكثريت اعضاي آن كميسيون خاص است. اين موافقت با رأي گيري با ورقه انجام مي شود.