باب دوم - وظايف و اختيارات مجلس شوراي اسلامي
باب دوم - وظايف و اختيارات مجلس شوراي اسلامي
فصل اول – قانونگذاري ( ماده 127 الی 201)
فصل اول – قانونگذاري
فصل دوم - نحوه بررسي و رأي اعتماد به هيأت وزيران (202 الی 205)
فصل دوم - نحوه بررسي و رأي اعتماد به هيأت وزيران
فصل سوم - نظارت (ماده 206 الی 242)
فصل سوم - نظارت
مبحث اول – طرح ها و لوايح قانوني (مواد 127 الی 138)
مبحث اول – طرح ها و لوايح قانوني
مبحث اول - نحوه بررسي اصول هشتاد و هشتم (۸۸) و هفتاد و ششم (۷۶) قانون اساسي (مواد 206 الی 215)
مبحث اول - نحوه بررسي اصول هشتاد و هشتم (۸۸) و هفتاد و ششم (۷۶) قانون اساسي
مبحث دوم - مراحل بررسي و تصويب طرح ها و لوايح عادي (مواد 139 الی 153)
مبحث دوم - مراحل بررسي و تصويب طرح ها و لوايح عادي
مبحث دوم – نمايندگان ناظر در مجامع، هيأت ها و شوراها (مواد 216 الی 217)
مبحث دوم – نمايندگان ناظر در مجامع، هيأت ها و شوراها
مبحث سوم - مراحل بررسي و تصويب طرح ها و لوايح فوري (ماده 154 الی 162)
مبحث سوم - مراحل بررسي و تصويب طرح ها و لوايح فوري
مبحث سوم - نحوه رسيدگي ديوان محاسبات به اجراي بودجه سالانه كل كشور (مواد 218 الی 219)
مبحث سوم - نحوه رسيدگي ديوان محاسبات به اجراي بودجه سالانه كل كشور
مبحث چهارم - بررسي طرح ها و لوايح طبق اصل هشتاد و پنجم (مواد 163 الی 168)
مبحث چهارم - بررسي طرح ها و لوايح طبق اصل هشتاد و پنجم
مبحث چهارم – استيضاح (مواد 220 الی 234)
مبحث چهارم – استيضاح
مبحث پنجم - نحوه بررسي موارد خاص و مهم (مواد 169 الی 179)
مبحث پنجم - نحوه بررسي موارد خاص و مهم
مبحث پنجم - گزارش رئيس جمهور و وزرا به مجلس شوراي اسلامي (مواد 235 الی 239)
مبحث پنجم - گزارش رئيس جمهور و وزرا به مجلس شوراي اسلامي
مبحث ششم - نحوه بررسي برنامه و بودجه سالانه كل كشور (مواد 180 الی 184)
مبحث ششم - نحوه بررسي برنامه و بودجه سالانه كل كشور
مبحث ششم - ساير مقررات (مواد 240 الی 242)
مبحث ششم - ساير مقررات
مبحث هفتم - تفسير قوانين (مواد 185 الی 188)
مبحث هفتم - تفسير قوانين
مبحث هشتم - طرحهاي تنقيحي ( مواد 189 الی 190)
مبحث هشتم - طرحهاي تنقيحي
مبحث نهم - نكات مشترك مربوط به بررسي طرح ها و لوايح (مواد 191 الی 196)
مبحث نهم - نكات مشترك مربوط به بررسي طرح ها و لوايح
مبحث دهم - ارجاع مصوبات مجلس به شوراي نگهبان و مراحل رسيدگي به آنها (مواد 197 الی 200)
مبحث دهم - ارجاع مصوبات مجلس به شوراي نگهبان و مراحل رسيدگي به آنها
مبحث يازدهم - تقاضاي همه پرسي (ماده 201)
مبحث يازدهم - تقاضاي همه پرسي
ماده 202
ماده ۲۰۲- رئيس جمهور موظف است حداكثر ظرف مدت دو هفته پس از انجام مراسم تحليف يا سقوط دولت يا تغيير نيمي از وزراء از ابتداي شروع به كار دولت، ضمن تقديم برنامه كلي، اسامي وزراي پيشنهادي وزارتخانه ها را كه داراي تجربه و تخصص مرتبط هستند به همراه شرح حال، برنامه ها، سوابق و سمتهاي علمي و اجرائي و ساير امتيازات قابل استناد، به مجلس تسليم كند. رئيس مجلس مكلف است نامه معرفي هيأت وزيران و ضمائم آن را در اولين جلسه علني اعلام وصول و قرائت كند، سپس معرفي نامه و مستندات را براي بررسي به كميسيون يا كميسيون هاي تخصصي مرتبط ارجاع دهد. كميسيون يا كميسيون هاي مرتبط موظفند پس از بررسي صلاحيت، انطباق مدارك، سوابق و برنامه هاي وزير پيشنهادي و تطبيق آنها با اسناد بالادستي ظرف مدت يك هفته گزارش خود را به هيأت رئيسه ارائه كنند تا براي اطلاع نمايندگان چاپ و توزيع شود. گزارش مذكور قبل از صحبت مخالفان و موافقان توسط سخنگو قرائت مي شود. تبصره - فرصت سخنگو براي ارائه گزارش در مورد هر وزير ده دقيقه است. در صورتي كه بررسي برنامه وزير پيشنهادي به بيش از يك كميسيون تخصصي ارجاع شده باشد، سخنگوي هر كميسيون حداكثر به مدت پنج دقيقه گزارش خود را ارائه مي كند.
ماده 203
ماده ۲۰۳- يك هفته پس از معرفي دولت، براي بحث و بررسي خط مشي و اصول كلي برنامه دولت و أخذ رأي اعتماد براي هيأت وزيران جلسات مجلس به طور متوالي تشكيل مي گردد. با پيشنهاد رئيس و تصويب مجلس، جلسات به¬ صورت صبح و بعدازظهر برگزار خواهد شد. مجلس در اين جلسات نطق نخواهد داشت.
ماده 204
ماده ۲۰۴- قبل از تشكيل اولين جلسه بررسي برنامههاي دولت و أخذ رأي اعتماد هيأت وزيران، نمايندگان مخالف و موافق برنامه، خط مشي و اصول كلي و تركيب هيأت وزيران و نيز نمايندگان مخالف و موافق هريك از وزيران به تفكيك برنامه و هر وزير در برگه هاي جداگانه يا دستگاه الكترونيك ثبت نام مي نمايند. هريك از نمايندگان حق دارند تمام يا قسمتي از وقت خود را دراختيار نماينده ديگر قرار دهد. در شروع بحث در مورد هيأت وزيران، رئيس جمهور برنامه دولت را تشريح و ضمن معرفي وزيران از تركيب هيأت وزيران دفاع خواهد نمود. پس از آن مجلس، بررسي برنامه دولت و تركيب هيأت وزيران را با اظهارات پنج نفر از نمايندگان مخالف و پنج نفر از نمايندگان موافق با حفظ ترتيب يك ¬نفر مخالف و يك ¬نفر موافق و هر كدام براي مدت پانزده دقيقه انجام خواهد داد. رئيس جمهور يا كساني كه او تعيين خواهد نمود به سؤالات واظهارات مخالفان پاسخ مي دهند. مجموع مدت نطق اوليه رئيس جمهور و دفاعيات اخير دوونيم ساعت خواهد بود. در پي اظهارات و دفاعيات رئيس جمهور، مجلس شور در مورد برنامه ها و صلاحيت هر يك از وزيران را به صورت جداگانه آغاز خواهد نمود. در مورد هر وزير دو نفر از نمايندگان مخالف و دو نفر از نمايندگان موافق با حفظ ترتيب يك ¬نفر مخالف و موافق هركدام براي مدت پانزده دقيقه فرصت خواهند داشت. پس از آن وزير و در صورت صلاحديد رئيس جمهور به مدت سي دقيقه براي دفاع از برنامه و صلاحيت وزير مطروحه وقت خواهند داشت. بحث و بررسي براي تك تك وزيران به ترتيب حروف الفباي وزارتخانه به همين شيوه انجام مي گيرد، رئيس جمهور مي تواند با استفاده از وقت وزيران در پايان و بهطور يكجا از آنان دفاع نمايد. پس از آن رأيگيري به عمل مي آيد و شمارش و اعلام نتيجه آراء پس از رأيگيري براي همه وزرا صورت خواهد گرفت. سؤالات كتبي نمايندگان در طول مدتي كه برنامه دولت مطرح است از طريق رئيس مجلس به رئيس جمهور يا وزير مربوط داده خواهد شد. تبصره ۱- در موارد معرفي يك يا چند وزير (كمتر از نصف مجموع وزرا) پس از نطق اوليه رئيس جمهور به مدت يك ساعت بدون بحث در كليات برنامهها و تركيب هيأتوزيران تنها در مورد برنامهها و صلاحيت وزيران پيشنهادي به ترتيب فوقالذكر اقدام خواهد شد. تبصره ۲- چنانچه مجلس به يك يا چند وزير رأي اعتماد نداد و يا وزارتخانه اي به هردليل وزير نداشته باشد رئيس جمهور موظف است با رعايت اصل يكصد و سي و پنجم (۱۳۵) قانون اساسي حداكثر قبل از سه ماه فرد يا افراد ديگري را براي أخذ رأي به مجلس معرفي نمايد.
ماده 205
ماده ۲۰۵- در مورد اصول هشتاد و هفتم (۸۷) و يكصد و سي و ششم (۱۳۶) قانون اساسي، كيفيت رأي اعتماد به وزير يا هيأت وزيران و همه مسائل مربوط به آن طبق اين آيين نامه خواهد بود. تشخيص مسائل مهم و مورد اختلاف مذكور در اصل هشتاد و هفتم (۸۷) كه دولت مي تواند در زمينه آنها از مجلس رأي اعتماد بگيرد، با هيأت وزيران است
ماده 127
ماده ۱۲۷- طرح هاي قانوني با امضاء و ذكر نام حداقل پانزده نفر از نمايندگان در مجلس به رئيس جلسه تسليم مي شودو پس از اعلام وصول و قرائت عنوان آن توسط رئيس يا يكي از دبيران، در همان جلسه به كميسيونهاي مربوط ارجاع مي شود. اين طرح ها پس از ارجاع به كميسيونهاي ذيربط چاپ و توزيع و نسخهاي از آن توسط رئيس براي وزير يا وزيران مربوط ارسال مي گردد. طرح ها نيز همانند لوايح، بايد داراي موضوع و عنوان مشخص باشند و دلايل لزوم تهيه و پيشنهاد آن در مقدمه به وضوح درج شود و همچنين داراي موادي متناسب با اصل موضوع و عنوان طرح نيز باشد.
ماده 128
ماده ۱۲۸- امضاءكنندگان طرح هاي قانوني حق دارند در كميسيون مربوط كه طرح آنها مطرح است، براي اداي توضيح حاضر شوند و كميسيون تاريخ بحث پيرامون طرح را كتباً به آنان اعلام مي نمايد
ماده 129
ماده ۱۲۹- پس از اعلام وصول طرح قانوني، چنانچه جمعي از امضاءكنندگان تقاضاي كتبي استرداد آن را بنمايند به طوري كه امضاءكنندگان باقي مانده كمتر از پانزده نفر گردند، درصورتي كه تقاضاي استرداد قبل از تصويب كليات باشد طرح مسترد و گزارش آن به مجلس داده خواهد شد و در صورتي كه كليات به تصويب رسيده باشد پس از توضيح يك نفر از تقاضاكنندگان و صحبت يك نفر مخالف، هريك به مدت ده دقيقه با تصويب مجلس، طرح قابل استرداد مي باشد
ماده 130
ماده ۱۳۰- اگر طرحي مورد تصويب مجلس يا كميسيونهاي موضوع اصل هشتاد و پنجم (۸۵) قانون اساسي واقع نشد بدون تغيير اساسي تا شش ماه ديگر نمي توان آن را مجدداً به مجلس پيشنهاد نمود مگر با تقاضاي كتبي پنجاه نفر نماينده و تصويب مجلس.
ماده 131
ماده ۱۳۱- لوايح قانوني كه ازطرف دولت به مجلس پيشنهاد مي شود، بايد: ۱- داراي موضوع و عنوان مشخص باشد. ۲- دلايل لزوم تهيه و پيشنهاد آن در مقدمه لايحه به وضوح درج شود. ۳- داراي موادي متناسب با اصل موضوع و عنوان لايحه باشد.
ماده 132
ماده ۱۳۲- طبق اصل هفتاد و چهارم (۷۴) قانون اساسي كليه لوايح قانوني تقديمي به مجلس بايد به امضاي رئيس جمهور و وزير يا وزراي مسئول رسيده باشد. درصورت نداشتن وزير مسئول، امضاي رئيس جمهور كافي است
ماده 133
ماده ۱۳۳- لوايح قانوني بايد در جلسه علني مجلس توسط وزير مربوط و يا نماينده دولت تقديم گردد و در موقع طرح آن نيز بايد وزير مربوط يا يكي از وزرا به تناسب موضوع حاضر باشد. معاونان رئيس جمهور و وزرا، رئيس يا نائب رئيس شوراي عالي استان ها كه به صورت رسمي به مجلس معرفي شده باشند، مي توانند حسب مورد در جلسات مجلس و كميسيونها براي توضيح و دفاع لازم حضور يابند
ماده 134
ماده ۱۳۴- استرداد لوايح قانوني با تصويب هيأت وزيران به ترتيب ذيل امكانپذير خواهد بود: ۱- درصورتي كه استرداد پيش از تصويب كليات لايحه در مجلس باشد رئيس جمهور كتباً با ذكر دليل آن را مسترد مي نمايد و گزارش آن در جلسه علني اعلام مي شود. ۲- درصورتي كه استرداد پس از تصويب كليات لايحه و در هر مرحله تا پيش از تصويب نهائي باشد، وزير مربوط يا يكي از معاونان رئيس جمهور به تناسب موضوع ضمن ارائه درخواست رئيس جمهور مي تواند با ذكر دليل در جلسه علني مجلس و صحبت يك نفر مخالف هر يك به مدت ده دقيقه و تصويب مجلس آن را مسترد نمايد.
ماده 135
ماده ۱۳۵- يك نسخه از كليه طرح ها و لوايحي كه تقديم مجلس مي شودپس از اعلام وصول، از طريق رسانه ها در اختيار عموم قرار مي گيرد.
ماده 136
ماده ۱۳۶- طرح هاي مصوب شورايعالي استان ها كه بايد داراي عنوان و مقدمه توجيهي مشخص و مواد متناسب باشد، مستقيماً يا توسط دولت به مجلس تقديم مي شود. وصول اين طرح ها توسط رئيس جلسه يا يكي از دبيران اعلام و براي بررسي به كميسيون ذيربط ارجاع و سپس چاپ و بين نمايندگان توزيع و نسخهاي از آن نيز براي هيأت وزيران به منظور حضور و دفاع از مواضع خود ارسال مي شود. تبصره - نحوه رسيدگي به اين طرح ها و نيز تقاضاي استرداد آنها مشابه لوايح دولت خواهد بود.
ماده 137
ماده ۱۳۷- در ابتداي هر دوره قانونگذاري، هيأت رئيسه صورتي از طرح ها و لوايحي را كه معوق مانده به وسيله معاونت قوانين تهيه مي كند و در اختيار نمايندگان مي گذارد و صورتي نيز براي دولت ارسال مي دارد. هر يك از طرح ها و لوايح معوقه كه لزوم رسيدگي به آن به وسيله بيست و پنج نفر از نمايندگان يا از طرف دولت تقاضا شود، طبق آيين نامه به كميسيونهاي مربوطه ارجاع مي شودو كميسيونها رسيدگي را به ترتيب مندرج در اين آيين نامه انجام مي دهند. هرگاه شور اول آن طرح ها يا لوايح قبلاً خاتمه يافته باشد رسيدگي به طرح يا لايحه با پيشنهاد كميسيون و تصويب مجلس يك شوري انجام خواهد شد. درصورت تغيير دولت، چنانچه دولت جديد رسماً استرداد لوايحي را اعلام كرده باشد، آن لوايح از جريان خارج خواهد شد
ماده 138
ماده ۱۳۸- نمايندگان مجلس و دولت نمي توانند يك طرح يا لايحه قانوني را كه بيش از يك موضوع دارد به عنوان ماده واحده پيشنهاد و تقاضاي تصويب نمايند. درصورتي كه طرح يا لايحه مشتمل بر بيش از يك موضوع باشد، بايد مواد و تبصرهها جزء به جزء طرح و مورد شور قرار گيرد. هيأت رئيسه موظف است قبل از اعلام وصول طرح ها و لوايح مفاد اين ماده را رعايت نمايد. لايحه بودجه سالانه كل كشور و متمم آن از اين قاعده مستثني است
ماده 139
ماده ۱۳۹- بررسي و تصويب كليه طرح ها و لوايح عادي يك شوري خواهد بود به جز مواردي كه در اين آيين نامه نحوه رسيدگي مشخص شده و يا به تشخيص هيأت رئيسه بررسي آنها به صورت دوشوري ضرورت داشته باشد. تبصره - چنانچه نظر كميسيون مبني بر رد يا مسكوت ماندن طرح يا لايحه موضوع اين ماده باشد و درجلسه علني، كليات آن طرح يا لايحه به تصويب برسد اين گونه طرح ها و لوايح به كميسيون براي رسيدگي شور دوم ارجاع مي شود.
ماده 140
ماده ۱۴۰- رئيس جلسه مكلف است وصول كليه طرح ها و لوايح عادي را كه به مجلس تقديم مي شودبا رعايت اصل هفتاد و پنجم (۷۵) قانون اساسي در همان جلسه و يا حداكثر دو جلسه بعد مجلس اعلام و همزمان به كميسيونهاي مربوطه ارجاع نمايد و به دستور وي فوراً تكثير و در اختيار نمايندگان قرار گيرد.
ماده 141
ماده ۱۴۱- رئيس مجلس شوراي اسلامي موظف است يك نسخه ازطرحها و لوايح عادي و يك فوريتي را پس از اعلام وصول به كميسيون اصلي و كميسيون هاي فرعي جهت رسيدگي به مواد مرتبط و همچنين به مركز پژوهش هاي مجلس جهت رسيدگي و اظهار نظر كارشناسي ارجاع كند. كميسيون هاي فرعي موظفند حداكثر ظرف مدت پانزده روز از تاريخ ارجاع طرح يا لايحه عادي و ظرف مدت ده روز براي طرحها و لوايح يك فوريتي نتيجه رسيدگي خود را طي گزارشي در مواد ارجاعي به كميسيون اصلي ارائه كنند. هريك از نمايندگان نيز مي توانند پيشنهادهاي خود را در مورد كليات و جزئيات طرحها و لوايح عادي ظرف مدت ده روز و در طرحها و لوايح يك فوريتي ظرف مدت پنج روز از تاريخ توزيع طرح يا لايحه به كميسيون اصلي و كميسيون هاي فرعي ارائه كنند. مهلت كميسيون اصلي براي رسيدگي به كليات و جزئيات طرح يا لايحه عادي حداكثر سه ماه و در طرحها و لوايح يك فوريتي حداكثر يك ماه و نيم پس از تاريخ ارجاع است. چنانچه طرح يا لايحه با برگزاري جلسات عادي و فوق العاده در مهلتهاي مذكور قابل رسيدگي نباشد با درخواست كميسيون و موافقت هيأت رئيسه مجلس اين فرصت حداكثر تا دو برابر مدتهاي مذكور قابل تمديد است. تبصره ۱- در مواردي كه كميسيون يا كميسيونهايي به نحوه ارجاع طرح يا لايحه معترض باشند مراتب اعتراض خود را به هيأت رئيسه اعلام مي كنند، هيأت رئيسه موظف است در اولين فرصت به موضوع رسيدگي و اتخاذ تصميم نمايد. تبصره ۲- در پايان مهلتهاي تعيين شده چنانچه گزارش كميسيون اصلي ارائه نشود، هيأت رئيسه مجلس موظف است طرح يا لايحه را طبق نوبت در دستور هفتگي مجلس قرار دهد. در اين صورت پيشنهادهاي موضوع اين ماده در جلسه علني مطرح مي شود. در صورتي كه گزارش كميسيون اصلي تا سه روز قبل از شروع رسيدگي به طرح يا لايحه در جلسه رسمي مجلس بين نمايندگان توزيع گردد گزارش كميسيون جايگزين طرح يا لايحه مي شود. در اين صورت نمايندگان مي توانند تا چهل و هشت ساعت پس از توزيع گزارش كميسيون، پيشنهادهاي خود را شامل اصلاح، برگشت به طرح يا لايحه در هر مورد، حذف كل ماده يا تبصره يا بند يا جزء به هيأت رئيسه مجلس ارائه كنند تا با توزيع پيشنهاد، در جلسه رسمي مجلس مورد رسيدگي قرار گيرد. تبصره ۳- چنانچه در كليات، نظركميسيون هاي فرعي با نظر كميسيون اصلي متفاوت باشد، در جلسه رسمي مجلس قبل از رأي گيري براي كليات، سخنگو يا يكي از اعضاي آن كميسيون ها مي توانند نظر كميسيون خود را توضيح دهند. تبصره ۴- در مواردي كه طرح يا لايحه طبق آيين نامه به صورت دوشوري رسيدگي مي شود در شور اول كليات و در شور دوم جزئيات طبق اين آيين نامه رسيدگي مي شود .
ماده 142
ماده ۱۴۲- همزمان با وصول طرحها و لوايح توسط كميسيون ها در صورت ضرورت و با تصويب كميسيون اصلي، طرح يا لايحه به كارگروه كارشناسي مركز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي ارجاع مي شود. رئيس مركز پژوهش هاي مجلس موظف است متناسب با موضوع و مواد طرح يا لايحه كارگروهي جهت بررسي طرح يا لايحه ارجاعي، متشكل از كارشناسان آن مركز و اشخاص حقيقي و حقوقي صاحب نظر اعم از نمايندگان فعلي و ادوار مجلس، كارشناس معاونت قوانين مجلس، ديوان محاسبات، مراكز علمي و پژوهشي حوزه و دانشگاه، دستگاههاي اجرائي، بخش خصوصي و دستگاههاي مرتبط با طرح يا لايحه، تشكيل دهد و در بدو كار رئيس و دبير آن را تعيين كند. رئيس كارگروه موظف است پس از بحث و بررسي كارشناسي در كارگروه و در صورت لزوم پس از مطالعه تطبيقي قوانين و مقررات و تجربيات ساير كشورها و با بررسي سوابق قانونگذاري و پيشنهادهاي كميسيون هاي فرعي و نمايندگان، گزارش كارگروه را با رعايت اسناد بالادستي از جمله قانون اساسي، سند چشم انداز، سياست هاي كلي نظام و قانون برنامه توسعه، همراه با مشخصات اعضاي كارگروه به كميسيون اصلي ارائه كند. رئيس يا نماينده كارگروه موظف است با شركت در جلسات كميسيون از گزارش ارائه شده دفاع كند. در صورت عدم نياز به قانونگذاري جديد در موضوع مورد بحث، رئيس كارگروه گزارش خود را با ذكر دلايل رد طرح يا لايحه به كميسيون اصلي ارائه مي كند. تبصره ۱- چنانچه رئيس مركز پژوهش هاي مجلس از مجمع تشخيص مصلحت نظام و شوراي نگهبان جهت معرفي نماينده خود براي حضور در كارگروه موضوع اين ماده دعوت به عمل آورد، مراجع مذكور در صورت تمايل مي توانند شخص يا اشخاصي را از اعضاء يا غيراعضاء به مركز معرفي كنند. عدم معرفي يا حضور نيافتن نمايندگان مذكور، مانع از تشكيل كارگروه نيست. تبصره ۲- ارجاع طرح يا لايحه به كارگروه موضوع اين ماده نافي مسؤوليت مركز پژوهش هاي مجلس در ارائه نظرات كارشناسي به كميسيون ها و جلسات رسمي مجلس مندرج در قانون شرح وظايف مركز پژوهش هاي مجلس نخواهد بود. تبصره ۳- حداكثر زمان رسيدگي به طرحها و لوايح عادي در مركز پژوهش ها يك ماه و نيم پس از ارجاع و در طرحها و لوايح يك فوريتي يك ماه پس از ارجاع مي باشد. در صورت ضرورت اين فرصتها با درخواست مركز پژوهش ها و تأييد كميسيون اصلي قابل افزايش است
ماده 143
ماده ۱۴۳- كميسيون اصلي موظف است در رسيدگي به طرحها و لوايح از وزرا و يا بالاترين مقام دستگاههاي اجرائي مرتبط با موضوع، مركز پژوهش ها، ديوان محاسبات، نمايندگان كميسيون هاي فرعي و نمايندگاني كه در موعد مقرر پيشنهاد خود را ارائه نموده اند و عنداللزوم نماينده بخش خصوصي اعم از اتاقهاي: بازرگاني و صنايع و معادن، كشاورزي، تعاون، اصناف، تشكلهاي كارگري، انجمن ها و اتحاديه ها و مجامع صنفي، صنعتي، معدني و كشاورزي حسب مورد دعوت نمايد و پس از رسيدگي گزارش خود را در مهلت مقرر به هيأت رئيسه مجلس تقديم كند. تبصره ۱- كميسيون ها مي توانند گزارش طرح ها و لوايح مشابه يا با موضوع مشترك يا نزديك به هم را در يك گزارش به مجلس ارائه نمايند. تبصره ۲- گزارش چاپ شده كميسيون تا زماني كه در دستور هفتگي درج نشده باشد فقط با تصويب دو سوم اعضاي كميسيون و تأييد هيأت رئيسه مجلس قابل تغيير و اصلاح است و درصورت درج در دستور هفتگي قابل تغيير و اصلاح نيست.
ماده 144
ماده ۱۴۴- پس از توزيع گزارش نهائي كميسيون اصلي توسط هيأت رئيسه مجلس، كميسيون هاي فرعي در موارد ارجاعي و نمايندگان مي توانند ظرف مدت ده روز از تاريخ توزيع گزارش، پيشنهادهاي خود را درخصوص اصلاح، برگشت به طرح يا لايحه اصلي و پيشنهادهاي الحاقي در هر ماده و اجزاي آن، حذف كل ماده و اجزاي آن به هيأت رئيسه مجلس ارائه كنند. تبصره - گزارش كميسيون اصلي همراه با گزارش كميسيون هاي فرعي و پيشنهادهاي نمايندگان موضوع اين ماده و ماده (۱۴۱) در مورد هر طرح يا لايحه و همچنين در موارد ارجاعي به كميسيون اصلي حين بررسي طرحها و لوايح حداقل چهل و هشت ساعت و در موارد اعاده شده از شوراي نگهبان حداقل يك جلسه يا بيست و چهار ساعت قبل از رسيدگي در جلسه رسمي مجلس بايد بين نمايندگان مجلس توزيع شده باشد. درغير اين صورت در آن جلسه قابل رسيدگي نيست
ماده 145
ماده ۱۴۵- گزارش رد يا مسكوت ماندن طرح يا لايحه، زماني در دستور كار مجلس قرار مي گيرد كه دولت در خصوص لايحه يا پانزده نفر از نمايندگان طراح در خصوص طرح، ظرف يك ماه پس از چاپ و توزيع گزارش كميسيون از هيأت رئيسه مجلس تقاضا نمايند در دستور كار مجلس قرارگيرد در غيراين صورت بايگاني مي شود مگر اين كه درگزارش كميسيون زمان مشخصي براي مسكوت ماندن تعيين شده باشد كه در اين صورت پس از پايان يافتن مدت تعيين شده در دستور كار كميسيون قرار خواهد گرفت.
ماده 146
ماده ۱۴۶- كميسيونها موظفند، در موقع رسيدگي به طرح ها و لوايح، از وزرا و بالاترين مقام دستگاه ذيربط دعوت به عمل آورند.
ماده 147
ماده ۱۴۷- درجلسات كميسيونها نمايندگاني كه عضويت در آن كميسيون را ندارند بدون داشتن حق رأي مي توانند حاضر شوند و در صورتي كه از طرف كميسيون براي اداي توضيح يا شركت در مذاكرات دعوت شده باشند بايد شركت نمايند ولي حق رأي ندارند.
ماده 148
ماده ۱۴۸- در مواردي كه موادي از طرحها و لوايح و همچنين مصوبات اعاده شده از شوراي نگهبان جهت رسيدگي به كميسيون اصلي ارجاع مي شود، نمايندگان عضوكميسيون هاي فرعي و ساير نمايندگان مي توانند با حضور در كميسيون اصلي، در زمان اعلام شده توسط كميسيون نظرات و پيشنهادهاي خود را مطرح كنند . تبصره ۱- ارائه پيشنهادهاي نمايندگان در مواردي كه در اين آيين نامه به صراحت براي آن زمان ديگري تعيين شده است، مشمول حكم اين ماده نيست. تبصره ۲- اعضاي هر كميسيون مي توانند هنگام رسيدگي موارد ارجاعي به آن كميسيون، پيشنهادهاي خود را طرح نمايند. تبصره ۳- نمايندگان پيشنهاددهنده مي توانند در كميسيون مربوط حاضر شوند و توضيحات لازم را درباره پيشنهاد خود بدهند. كميسيون موظف است نمايندگاني را كه حداقل بيست و چهار ساعت قبل از شروع رسيدگي، پيشنهاد خود را تحويل داده اند به صورت كتبي براي شركت در كميسيون و دفاع از پيشنهاد خود دعوت نمايد. تبصره ۴- طرح ها و لوايحي كه به صورت دو شوري رسيدگي مي شود پيشنهادها در شور اول درباره كليات و در شور دوم درخصوص مواد پذيرفته مي شود . تبصره ۵- معاونت قوانين موظف است به نحو مقتضي زمان رسيدگي به موضوعات ارجاعي در كميسيون را به اطلاع نمايندگان برساند
ماده 149
ماده ۱۴۹- الف ) هنگام رسيدگي به كليات گزارش كميسيون اصلي در جلسه رسمي مجلس، ابتداء سخنگوي كميسيون حداكثر به مدت ده دقيقه توضيحات لازم را ارائه مي كند و در صورت ثبت نام نمايندگان، حداكثر سه نفر مخالف و سه نفر موافق به ترتيب يك مخالف و يك موافق هركدام حداكثر پنج دقيقه نظرات خود را درباره قبول يا رد كليات بيان مي نمايند و نماينده دولت و سخنگوي كميسيون درصورت تمايل هركدام حداكثر به مدت پنج دقيقه نظرات خود را بيان مي كنند و براي كليات رأي گيري مي شود. درطرحها و لوايح مهم يا مفصل، به پيشنهاد كتبي پانزده نفر از نمايندگان يا رئيس جلسه و تصويب مجلس مدت زمانهاي مذكور دوبرابر مي شود. ب ) پس از تصويب كليات، به جزئيات طرحها و لوايح به ترتيب زير رسيدگي مي شود و در صورت وجود مخالف هر ماده، يك مخالف و يك موافق و پس از آن نماينده دولت و سخنگوي كميسيون هر يك حداكثر پنج دقيقه صحبت مي كند. ۱- در ابتداء، ماده واحده و يا هر يك از مواد يا اجزاء توسط يكي از اعضاي هيأت رئيسه قرائت مي شود. سپس پيشنهادهاي چاپ شده كميسيون هاي فرعي و نمايندگان به ترتيب براي بازگشت به لايحه يا طرح، حذف كل يا جزء و پيشنهاد اصلاحي به شرح فوق مطرح مي شود و رأي گيري به عمل مي آيد. در اين مرحله پيشنهاد حذف كل يا جزء تا قبل از ورود به ماده در صحن پذيرفته مي شود. ۲- اگر پيشنهاد چاپ شده اي مطابق بند (۱) وجود نداشته باشد، مصوبه كميسيون اصلي درخصوص ماده واحده، هر يك از مواد يا اجزاء به رأي گذاشته مي شود. ۳- در صورت عدم تصويب موارد مذكور در بندهاي (۱) و (۲)، مجدداً پيشنهاد حذف در مجلس پذيرفته و در مورد آن رأي گيري مي شود. ۴- پس از مراحل فوق، براي ماده مورد بحث با اصلاحات انجام شده رأي گيري به عمل مي آيد و چنانچه به تصويب نرسيد، پيشنهادهاي جديد قابل طرح است و در صورت عدم وجود پيشنهاد جديد جهت بررسي مجدد به كميسيون اصلي ارجاع مي شود. ۵- در هر مرحله كه پيشنهاد اصلاح، بازگشت به لايحه يا طرح و يا مصوبه كميسيون اصلي به تصويب مجلس برسد، پيشنهاد الحاقي مرتبط و غيرمغاير با مصوبه به تشخيص رئيس جلسه، به ترتيب كميسيون هاي فرعي و نمايندگان مطرح و رأي گيري به عمل مي آيد. ۶- نسبت به آن دسته از مواد كه مجدداً به كميسيون اصلي ارجاع مي شود، هر يك از نمايندگان مي توانند در مهلت مقرر با حضور در كميسيون پيشنهادهاي خود را مطرح كنند. پس از چاپ و توزيع گزارش كميسيون اصلي در موارد ارجاعي به كميسيون، هر يك از نمايندگان مي توانند تا دوازده ساعت پس از توزيع گزارش كميسيون اصلي پيشنهادهاي خود را جهت طرح در جلسه رسمي مجلس به هيأت رئيسه مجلس ارائه نمايند. تبصره - در صورت عدم آمادگي يا عدم حضور سخنگوي كميسيون، به ترتيب رئيس يا يكي از نواب رئيس يا ساير اعضاي كميسيون به جاي وي از نظر كميسيون دفاع مي كند.
ماده 150
ماده ۱۵۰- در شور دوم درباره اصل مواد مذاكره به عمل نمي آيد مگر آنكه در گزارش كميسيون مواد جديدي اضافه شده باشد يا به تشخيص هيأت رئيسه در بعضي مواد تغييرات اساسي داده شده باشد. در اين صورت مخالف و موافق از بين ثبت نام كنندگان در لوح يا دستگاه الكترونيك به قيد قرعه تعيين مي شوند، كه هر يك مي توانند به مدت پنج دقيقه صحبت كنند و درصورت لزوم سخنگوي كميسيون و نماينده دولت نيز صحبت مي كنند و آنگاه نسبت به ماده يا مواد مورد نظر رأيگيري مي شود.
ماده 151
ماده ۱۵۱- چنانچه در شور دوم، كميسيون بعضي از مواد طرح يا لايحه را حذف و يا تغيير كلي داده باشد، هريك از نمايندگان مي توانند همان ماده را پيشنهاد نمايند و پس از صحبت يك مخالف و يك موافق و سخنگوي كميسيون و نماينده دولت نسبت به ماده رأيگيري مي شود. چنانچه اصل ماده تصويب شد پيشنهادهاي اصلاحي كه قبلاً به كميسيون داده شده، قابل طرح و بحث و رأيگيري خواهد بود
ماده 152
ماده ۱۵۲- ارجاع طرح يا لايحه يا مواردي از آن از جلسه علني به كميسيون به جز آنچه كه در اين آيين نامه به طور صريح تعيين شده است با پيشنهاد رئيس جلسه و تصويب مجلس انجام مي شود. ارجاع بايد به همان كميسيون گزارش دهنده صورت گيرد. كميسيون بايد فقط موارد ارجاعي را رسيدگي و گزارش خود را ظرف يك هفته به هيأت رئيسه تسليم نمايد تا با تعيين اولويت در دستور هفتگي درج شود
ماده 153
ماده ۱۵۳- هنگام بحث نسبت به هر ماده، چنانچه بنا به درخواست كتبي هر يك از نمايندگان به تشخيص رئيس جلسه ابهامي در ماده مطرح شده وجود داشته باشد، پيشنهاد رفع ابهام در جلسه پذيرفته و با صحبت يك مخالف و يك موافق هركدام به مدت حداكثر پنج دقيقه به رأي گذاشته مي شود و يا موضوع جهت رفع ابهام توسط رئيس جلسه به كميسيون اصلي ارجاع مي گردد.
ماده 154
ماده ۱۵۴- طرح ها و لوايح فوري عبارتند از يك فوريتي، دو فوريتي و سه فوريتي
ماده 155
ماده ۱۵۵- وقتي كه فوريت طرح يا لايحهاي تقاضا مي شود، پس از توضيح پيشنهادكننده يا يكي از پيشنهادكنندگان و اظهارات مخالف و موافق، نسبت به فوريت، رأي گرفته مي شود. درصورتي كه تقاضاي فوريت ضمن طرح يا لايحه مطرح نشده باشد، پانزده نفر از نمايندگان نيز مي توانند كتباً تقاضاي فوريت آن طرح يا لايحه را بنمايند. تصويب فوريت طرح ها و لوايح با توجه به درجه فوريت به ترتيب ذيل مي باشد: ۱- يك فوريت؛ با صحبت يك مخالف و يك موافق و با رأي اكثريت مطلق حاضران ۲- دو و سه فوريت؛ با صحبت دو مخالف و دو موافق و به ترتيب با رأي اكثريت دوسوم حاضران و دوسوم مجموع نمايندگان. تبصره - هيأت رئيسه موظف است طرح ها و لوايح داراي فوريت را حداقل يك ¬ساعت قبل از طرح فوريت آنها در جلسه علني تكثير و دراختيار نمايندگان قرار دهد.
ماده 156
ماده ۱۵۶- اصل بر عادي بودن رسيدگي طرح ها و لوايح است. بنابراين فوريت آنها بايد مبين ضرورت و يا حالت استثنائي و مستند به دلايل ذيل باشد: ۱- يك فوريت؛ نياز فوري جامعه و اولويت طرح و يا لايحه مورد نظر نسبت به ساير موارد مطروحه ۲- دو فوريت؛ ضرورت جلوگيري از وقوع خسارت احتمالي و فوت فرصت ۳- سه فوريت؛ حالت كاملاً اضطراري و حياتي و براي مقابله سريع با خسارت حتمي
ماده 157
ماده ۱۵۷- در طرح ها و لوايحي كه فوريت آنها تصويب شده باشد، ابتداء نسبت به اصل آن مذاكره مي شودو پس از آن براي ورود به شور در ماده واحده يا مواد، رأي گرفته مي شودو آنگاه راجع به هر يك از مواد جداگانه مذاكره و أخذ رأي به عمل مي آيد.
ماده 158
ماده ۱۵۸- با تقاضاي دولت يا پانزده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس قبل از ورود به شور در ماده واحده يا مواد طرح و يا لايحه مي توان از آن سلب فوريت به طور مطلق، و يا سلب يك فوريت از دو فوريت، و يا يك يا دو فوريت از طرح ها و لوايح سه فوريتي نمود. تقاضاي فوريت يا سلب فوريت براي هر طرح و يا لايحه فقط يكبار امكانپذير است.
ماده 159
ماده ۱۵۹- طرح ها و لوايح يك فوريتي، پس از تصويب فوريت، به كميسيونهاي اصلي، فرعي ارجاع مي شودتا خارج از نوبت مورد بررسي و تصويب قرار گيرد. گزارش كميسيون درباره اين طرح ها و لوايح حداقل چهل و هشت ساعت قبل از موقع طرح در مجلس چاپ و بين نمايندگان توزيع مي شود.
ماده 160
ماده ۱۶۰- طرح ها و لوايح يك فوريتي يك شوري است و پس از وصول گزارش كميسيون، خارج از نوبت در دستور كار مجلس قرار مي گيرد و يك نوبت درباره آن شور به عمل مي آيد، بدين ترتيب كه ابتداء نسبت به اصل و سپس در باب ماده واحده يا هر يك از مواد مذاكره و أخذ رأي مي شود.
ماده 161
ماده ۱۶۱- نحوه رسيدگي به طرح ها و لوايح دو فوريتي به شرح زير مي باشد: ۱- حداكثر چهار ساعت پس از تصويب فوريت، طرح يا لايحه چاپ و توزيع و به كميسيون ذي ربط ارجاع مي شود. ۲- حداكثر بيست ساعت پس از تصويب فوريت، پيشنهاد نمايندگان به كميسيون مربوط تسليم مي شود. ۳- گزارش كميسيون حداكثر سه روز كاري پس از تصويب فوريت، به هيأت رئيسه ارسال مي شود تا در دستور كار مجلس قرار گيرد. تبصره - چنانچه كميسيون در مهلت فوق گزارش خود را ارائه ننمايد طرح يا لايحه در دستور كار مجلس قرار مي گيرد. ۴- حداقل يك ساعت قبل از شروع مذاكرات، پيشنهادهاي نمايندگان چاپ و توزيع مي شود
ماده 162
ماده ۱۶۲- در طرح ها و لوايح سه فوريتي، پس از تصويب فوريت بلافاصله كليات و سپس در همان جلسه نسبت به ماده واحده يا هر يك از مواد مذاكره و رأيگيري مي شود. پيشنهاد نمايندگان قبل از ورود به ماده واحده يا هريك از مواد پذيرفته مي شودو نسبت به آنها پس از اظهارات يك مخالف و يك موافق و نماينده دولت أخذ رأي به عمل مي آيد.
ماده 163
ماده ۱۶۳- در مواردي كه مجلس ضروري تشخيص دهد، طبق اصل هشتاد و پنجم (۸۵) قانون اساسي اختيار تصويب آزمايشي بعضي از قوانين را كه جنبه دائمي دارند به كميسيونهاي خود و تصويب دائمي اساسنامه سازمان ها، شركت ها، مؤسسات دولتي يا وابسته به دولت را به كميسيونهاي خود يا به دولت تفويض مي كند. تبصره ۱- دولت بايد حداقل شش ماه قبل از پايان مدت آزمايشي قانون مذكور جهت تمديد يا تعيين تكليف دائمي آن، اقدام قانوني لازم را معمول دارد. هيأت رئيسه موظف است از طريق لايحه يا طرح ترتيبي اتخاذ نمايد كه تا پايان زمان آزمايشي، تعيين تكليف شده باشد. طرح يا لايحه مي تواند به صورت ماده واحده و بدون تغييرات يا با اصلاح موادي از قانون آزمايشي تنظيم شود. تبصره ۲- پس از انقضاي زمان آزمايشي، اينگونه قوانين اعتبار قانوني نخواهند داشت. تبصره ۳- مدت اجراي اصلاحيه هاي قانون آزمايشي و برنامه توسعه تابع مدت اجراي اصل قانون خواهد بود.
ماده 164
ماده ۱۶۴- هرگاه دولت يا پانزده نفر از نمايندگان قبل از شروع رسيدگي نهائي در مجلس تقاضاي ارجاع طرح يا لايحهاي را طبق اصل هشتاد و پنجم (۸۵) قانون اساسي به كميسيون يا كميسيونهاي مجلس و يا دولت بنمايد، اين تقاضا در جلسه علني اعلام و در دستور هفتگي بعدي مجلس قرار مي گيرد.
ماده 165
ماده ۱۶۵- هنگام طرح تقاضاي مزبور در مجلس، نماينده دولت و يا نماينده منتخب تقاضاكنندگان، دلايل ضرورت ارجاع طرح و يا لايحه را حداكثر به مدت ده دقيقه بيان مي نمايد و سپس دو نفر مخالف و دو نفر موافق كه قبلاً ثبت نام كرده اند و درصورت عدم ثبت نام، در مجلس نوبت گرفته اند، هر يك به مدت ده دقيقه صحبت كرده و آنگاه رأي گيري مي شود.
ماده 166
ماده ۱۶۶- پس از موافقت مجلس، طرح يا لايحه به كميسيون فرستاده مي شود. ترتيب رسيدگي اين قبيل طرح ها و لوايح در كميسيون همان ترتيب رسيدگي و تصويب طرح ها و لوايح در مجلس خواهد بود، اما مناط در تصويب رأي حداقل دوسوم اعضاي كميسيون مي باشد
ماده 167
ماده ۱۶۷- پس از تصويب طرح يا لايحه در كميسيونها، تعيين مدت اجراي آزمايشي آن در دستور كار مجلس قرار خواهد گرفت، به اين ترتيب كه مصوبه كميسيون به همراه پيشنهاد مدت اجراء، چهل و هشت ساعت قبل از طرح در مجلس تكثير و دراختيار نمايندگان قرار گيرد. هنگام طرح تعيين مدت در جلسه علني، درصورتي كه پيشنهاد ديگري نباشد، نسبت به پيشنهاد كميسيون رأيگيري مي شود. درغيراين صورت، نسبت به پيشنهاد نمايندگان به ترتيب وصول در جلسه علني پس از صحبت يك مخالف و يك موافق رأيگيري خواهد شد. تبصره ۱- مسكوت ماندن اينگونه طرح ها و لوايح تا قبل از تصويب مدت اجراي آزمايشي آن طبق روال بررسي طرح ها و لوايح قابل طرح است. تبصره ۲- چنانچه پانزده نفر از نمايندگان تقاضاي لغو رسيدگي طرح يا لايحه طبق اصل هشتاد و پنجم (۸۵) قانون اساسي را تا قبل از تأييد شورا ي نگهبان از مجلس داشته باشند اين تقاضا در همان جلسه اعلام و در جلسه بعد طبق ----ماده (۱۶۵) آيين نامه داخلي مطرح مي گردد و درصورت تصويب اين تقاضا، رسيدگي به لايحه يا طرح طبق آيين نامه داخلي ادامه مي يابد.
ماده 168
ماده ۱۶۸- درصورتي كه مجلس تصويب دائمي اساسنامه سازمان ها، شركت ها، مؤسسات دولتي و يا وابسته به دولت را به دولت واگذار كند، اساسنامه بايد در جلسات هيأت وزيران مطرح شود و به تصويب برسد. ترتيب رسيدگي و تصويب اساسنامههاي مذكور طبق آيين نامه داخلي هيأت وزيران خواهد بود.
ماده 169
ماده ۱۶۹- در تقديم لوايح قانوني كه در آنها، دولت تقاضاي تصويب عهدنامه، مقاولهنامه، قرارداد و يا موافقتنامه بين المللي و يا الحاق به پيمان هاي بين المللي را دارد، متن كامل آنها بايد جهت بررسي ضميمه لوايح تقديمي مذكور باشد.
ماده 170
ماده ۱۷۰- موارد مذكور در ماده (۱۶۹) پس از اعلام وصول در مجلس، بلافاصله چاپ و بين نمايندگان توزيع مي شودو به كميسيون مربوطه ارجاع مي گردد.
ماده 171
ماده ۱۷۱- درصورتي كه دولت براي موارد مذكور در ماده (۱۶۹) قيد مهم قائل شده باشد و يا كميسيون مربوط تا يك هفته پس از وصول و يا پانزده نفر نمايندگان، چنين قيدي را پيشنهاد كنند، رسيدگي به اين قيد بلافاصله در دستور كار مجلس قرار مي گيرد تا پس از پيشنهاد و اظهارات يك مخالف و يك موافق (هر يك پنج دقيقه) به رأي گذاشته شود.
ماده 172
ماده ۱۷۲- درصورتي كه قيد اهميت بهتصويب مجلس نرسد يا در اين باره از ناحيه دولت يا كميسيون مربوط يا پانزده نفر از نمايندگان تقاضايي به عمل نيايد عهدنامه، مقاولهنامه، قرارداد و يا موافقتنامه، عادي تلقي شده و مجلس به صورت يك شوري آن را مورد رسيدگي قرار خواهد داد، بدين ترتيب كه پس از صحبت دو مخالف و دو موافق در كليات و جزئيات (هركدام حداكثر به مدت پانزده دقيقه) و صحبت سخنگوي كميسيون و نماينده دولت به رأي گذاشته مي شود.
ماده 173
ماده ۱۷۳- درصورتي كه مجلس قيد اهميت را تصويب كند، رسيدگي به آن دو شوري و به ترتيب زير خواهد بود: ۱- در شور اول درباره كليات، با درنظرگرفتن مواد مربوطه، بحث و اعتراضات وارده به بعضي از شرايط و مواد قرارداد به عنوان پيشنهاد كتبي به كميسيون ارجاع خواهد شد. اين پيشنهادها بايد بيست و چهار ساعت قبل از طرح در كميسيون، چاپ و بين نمايندگان توزيع شود. ۲- در شور دوم، كميسيون، موارد اعتراض و پيشنهادهاي نمايندگان و همچنين نظرخود را درباره اين موارد، همراه با تصويب و يا رد مواد، بدون وارد كردن تغييرات، در مجلس مطرح مي كند، آنگاه درباره موارد اعتراض نمايندگان، كه به طور كتبي و در مهلت مقرر به كميسيون داده شده باشد، به ترتيب، نماينده اعتراض كننده، يك مخالف و يك موافق، هركدام به مدت پنج دقيقه، صحبت مي كنند و سپس درباره وارد بودن يا نبودن اعتراض رأيگيري به عمل مي آيد. پس از پايان يافتن رأيگيري نسبت به اعتراضات، در صورتي كه مجلس آنها را وارد بداند، دولت موظف مي شوددر مسائل مورد اعتراض با طرف متعاهد مجدداً وارد مذاكره و گفتگو شود. در اين صورت، لايحه تا پايان مذاكرات مجدد در دستور مجلس باقي خواهد بود. در صورت قبول اعتراضات و پيشنهادها متن اصلاحي تصويب شده تلقي خواهد شد و درغيراين صورت، آخرين پيشنهاد دولت درمورد اصل قرارداد با صحبت يك مخالف و يك موافق، هريك به مدت پنج دقيقه، در مجلس به رأي گذاشته خواهد شد.
ماده 174
ماده ۱۷۴- در لايحه تقديمي مربوط به اصلاح جزئي در خطوط مرزي، متن كامل عهدنامه بين المللي آن، كه براساس اصل هفتاد و هشتم (۷۸) قانون اساسي تنظيم شده باشد، جهت بررسي بايد ضميمه گردد. متن اين عهدنامه پس از اعلام وصول، بلافاصله چاپ و بين نمايندگان توزيع و همزمان به كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي ارجاع مي شود.
ماده 175
ماده ۱۷۵- كميسيون مذكور در ماده قبل، پس از كسب نظر مشورتي كميسيون قضائي و حقوقي و با دعوت از نماينده شوراي عالي امنيت ملي و نمايندگان پيشنهاد دهنده، به بررسي همهجانبه موضوع مي پردازد و ظرف يكماه گزارش تفصيلي خود را مبني بر قبول يا رد عهدنامه به ضميمه پيشنهادهاي اساسي به هيأت رئيسه ارسال مي دارد.
ماده 176
ماده ۱۷۶- لوايح مربوط به عهدنامههاي اصلاح جزئي در خطوط مرزي همانند ساير عهدنامههاي بينالمللي مهم دو شوري خواهد بود و به همان ترتيب نيز مورد بررسي قرار خواهد گرفت. اين نوع عهدنامهها، در صورتي كه صرفاً براي اصلاحات جزئي، با درنظرگرفتن مصالح كشور و رعايت اصل هفتاد و هشتم (۷۸) قانون اساسي دو طرفه باشد و به استقلال و تماميت ارضي كشور لطمه نزند، با تصويب چهارپنجم مجموع نمايندگان مجلس معتبر خواهد بود
ماده 177
ماده ۱۷۷- براساس اصل هفتاد و نهم (۷۹) قانون اساسي، در حالت جنگ و شرايط اضطراري نظير آن كه دولت حق دارد با تصويب مجلس شوراي اسلامي محدوديتهاي ضروري برقرار نمايد، قبل از اعمال محدوديت، متن كامل و دقيق محدوديتهاي ضروري با دلايل توجيهي لازم، همراه با لايحه قانوني جهت بررسي تقديم مجلس مي شود. تبصره - چنانچه دولت بدون كسب مجوز مبادرت به اعمال محدوديت نمايد، رئيس مجلس موظف است تقديم لايحه محدوديت را از رئيس جمهور مطالبه كند. در اين خصوص، حق سؤال يا استيضاح رئيس جمهور و وزيران براي نمايندگان محفوظ خواهد بود.
ماده 178
ماده ۱۷۸- رسيدگي به لايحه محدوديت هاي ضروري يك شوري است و در صورت تصويب مجلس، مدت اعمال آن به هرحال نمي تواند بيش از سي روز باشد. در صورتي كه پس از انقضاي اين مدت ضرورت همچنان باقي باشد دولت موظف است مجدداً از مجلس كسب مجوز كند.
ماده 179
ماده ۱۷۹- براساس اصول هشتادم (۸۰)، هشتاد و دوم (۸۲)، هشتاد و سوم (۸۳) و يكصد و سي و نهم (۱۳۹) قانون اساسي، اقدامات دولت در موارد ذيل قبلاً بايد به تصويب مجلس برسد: ۱- گرفتن و دادن وام يا كمك هاي بلاعوض داخلي و خارجي ۲- استخدام كارشناسان خارجي در موارد ضروري ۳- فروش بناها و اموال دولتي و نفايس ملي به استثناي نفايس ملي منحصر به فرد كه در هر صورت قابل فروش نخواهد بود. ۴- صلح دعاوي راجع به اموال عمومي و دولتي يا ارجاع آن به داوري كه طرف دعوي خارجي باشد و همچنين در موارد مهم داخلي در تمام موارد مذكور، دولت موظف است متن تفصيلي آنها را همراه با لايحه قانوني تقديم مجلس نمايد تا به صورت يك شوري مورد رسيدگي قرارگيرد، بدينترتيب كه پس از گزارش كميسيون مربوط و صحبت دو مخالف و دو موافق در كليات و جزئيات (هركدام به مدت پانزده دقيقه) براي تصويب به رأي گذاشته مي شود
ماده 180
ماده ۱۸۰- دولت موظف است حداكثر تا پايان خردادماه سال پاياني قانون برنامه پنجساله توسعه، لايحه برنامه توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي بعدي را به مجلس تقديم كند. اين لايحه به صورت يك شوري و به شرح زير رسيدگي مي شود: الف - نمايندگان مجلس از زمان چاپ و توزيع لايحه برنامه ظرف مدت پنج روز (بدون احتساب ايام تعطيل) پيشنهادهاي خود در مورد كليات و جزئيات برنامه را به كميسيون تخصصي ذي ربط ارائه مي نمايند. ب - كميسيون هاي تخصصي مكلفند حداكثر ده روز پس از چاپ و توزيع لايحه نسبت به بررسي مفاد برنامه شامل مواد، تبصره ها، جداول و ضمائم و نيز پيشنهادهاي نمايندگان اقدام و گزارش خود را به كميسيون تلفيق رسيدگي كننده ارائه نمايند. ج -كميسيون تلفيق موظف است پس از پايان مهلت مذكور در بند (ب) به گزارش هاي كميسيون هاي تخصصي و كليات و جزئيات برنامه و پيشنهادهاي نمايندگان حداكثر ظرف سه هفته رسيدگي و گزارش نهائي خود را به مجلس ارائه نمايد و گزارش مسكوت ماندن پذيرفته نيست. چنانچه گزارش كميسيون تلفيق مبني بر رد كليات لايحه باشد و در مجلس نيز كليات لايحه به تصويب نرسد، موضوع به دولت اعلام مي شود تا حداكثر ظرف مدت يك ماه لايحه را اصلاح و به مجلس ارائه كند و اگر كليات لايحه به تصويب مجلس برسد، به كميسيون تلفيق اعاده مي شود تا ظرف مدت پانزده روز گزارش جديد را به مجلس تقديم كند. د - در صحن جلسه علني پس از ارائه گزارش كميسيون تلفيق، ابتداء كليات برنامه مورد بحث قرار مي گيرد. در كليات پنج نفر مخالف و پنج نفر موافق به ترتيب يك نفر مخالف و يك نفر موافق و حداكثر هر نفر پانزده دقيقه ديدگاه هاي خود را مطرح مي كنند. پس از آن دولت و كميسيون هركدام حداكثر چهل و پنج دقيقه براي دفاع زمان خواهند داشت. سپس راجع به كليات برنامه رأي گيري خواهد شد. در بررسي كليات، كفايت مذاكرات پذيرفته نمي شود. ه - پس از تصويب كليات، رسيدگي به جزئيات برنامه آغاز و به مواد و تبصره ها و جداول برنامه به ترتيب رسيدگي مي شود. در اين بخش جايگزين متن ماده، يا جزئي از ماده و يا تبصره لايحه دولت، حذف كل، مصوبات جايگزيني كميسيون هاي تخصصي و پيشنهادات چاپ شده نمايندگان براي هر ماده يا تبصره يا هريك از اجزاء در صورتي كه آن جزء ماهيت مستقل داشته باشد و حذف جزء و پيشنهادات چاپ شده كميسيون¬هاي تخصصي به ترتيب مورد رسيدگي قرار مي گيرند. سپس در مورد اصل ماده يا تبصره يا اجزاء درصورتي كه ماهيت مستقل داشته باشند، رأي گيري خواهد شد. چنانچه اصل رأي نياورد، موضوع براي رسيدگي مجدد به كميسيون تلفيق برگشت داده خواهد شد تا در اسرع وقت و حداكثر طبق مهلتي كه هيأت رئيسه تعيين خواهد كرد، گزارش مجدد خود را به مجلس ارائه دهد. نمايندگان مي توانند حداكثر تا پايان همان روز پيشنهادهاي خود را به كميسيون تسليم نمايند. و - مادام كه لايحه برنامه در صحن مجلس مورد بررسي است، مجلس نطق نخواهد داشت و هيچ طرح يا لايحه اي جز طرح ها و لوايح سه فوريتي و نيز تحقيق و تفحص، استيضاح و رأي اعتماد در دستور قرار نخواهد گرفت و مجلس در تمامي ايام به جز ايام تعطيل حداقل شش و حداكثر هشت ساعت جلسه علني خواهد داشت. در موارد استثناء با تصويب مجلس، اين زمان تا ده ساعت قابل افزايش است. ز - مهلت هاي مذكور در بندهاي (ب) و (ج) حسب مورد با تصويب هيأت رئيسه تا دو برابر قابل افزايش است. تبصره 1 (الحاقي 14ˏ10ˏ1401)ـ اعضاي كميسيون تلفيق نمي توانند در جريان رسيدگي پيشنهاد جديد مطرح كنند. در صورت ضرورت، هيأت رئيسه كميسيون تلفيق مي تواند كارگروههايي را براي بررسي موضوعات معين تشكيل دهد. پيشنهاد آن كارگروهها براي بررسي به كميسيون تلفيق ارائه مي شود. تبصره 2 (اصلاحي 12ˏ06ˏ1404)ـ مشروح مذاكرات جلسات علني كميسيون تلفيق انتشار مي يابد. نمايندگاني كه عضو كميسيون تلفيق نيستند مي توانند بدون حق رأي در مذاكرات كميسيون تلفيق شركت كنند و به عنوان موافق يا مخالفِ پيشنهادهايي كه مطرح مي شود، اظهارنظر نمايند
ماده 181
ماده ۱۸۱- اصلاح قانون دائمي و قانون برنامه توسعه در حين بررسي لايحه بودجه سالانه و اصلاح برنامه توسعه در زمان بررسي ديگر طرح ها و لوايح به دوسوم رأي نمايندگان حاضر نياز دارد
ماده 182
ماده 182(جایگزین 1404/06/12)- دولت مكلف است ماده واحده لايحه بودجه سالانه كل كشور را به صورت برنامه محور، حاوي سقف منابع عمومي دولت به تفكيك درآمدها و مصارف بودجه و برنامه هاي اجرائي و اهداف كمّي از جمله ترازهاي عملياتي، سرمايه اي و مالي صرفاً در قالب جداول كلان و تفصيلي به تفكيك جداول الزامات منابع و ارقام آن و جداول الزامات مصارف و ارقام آن، به همراه نسخه الكترونيكي با قابليت خوانش و ويرايش رايانه اي حداكثر تا اول دي ماه هر سال به مجلس شوراي اسلامي تقديم نمايد. ارائه جدول فروض برآورد منابع و مصارف به همراه لايحه بودجه الزامي است. در جداول فقط عناويني قابل طرح است كه در قوانين مصوب از جمله قانون برنامه پنجساله اي كه در حال اجرا است و به بودجه هاي سنواتي احاله شده يا برش يك ساله از آن برنامه باشد. جداول لايحه و مصوبه مجلس بايد حاوي استناد قانوني، موضوع، رديف، رقم و ساير اطلاعات مرتبط با بودجه باشد و در صدر، ذيل يا حاشيه جداول هيچ حكم يا توضيحي درج نمي شود، به جز در مواردي كه تبيين سياست هاي اجرائي بودجه، در حدود قانون برنامه پنجساله و ساير قوانين مصوب باشد. دولت مكلف است احكام قوانيني كه طي پنج سال منتهي به ارائه لايحه بودجه، به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيده و براي آن اعتباري پيش بيني نكرده است را به همراه لايحه به مجلس منعكس نمايد. شاخص هاي عملكرد و اهداف كمّي مرتبط با بودجه برنامه هاي قوه مقننه، قوه قضائيه، وزارتخانه ها، سازمان هاي مستقلي كه عالي ترين مقام آن را رئيس جمهور منصوب مي كند، نيروهاي مسلح، نهادهاي زير نظر مقام معظم رهبري و نهادهاي مصرّح در قانون اساسي، ضمن انطباق با قوانين بالادستي بايد به لايحه بودجه ضميمه شود. هيأت رئيسه موظف است پس از وصول لايحه بودجه، بلافاصله آن را براي اطلاع نمايندگان در سامانه «قانونگذاري و نظارت مجلس» بارگذاري كند و هم زمان به كميسيون تلفيق بودجه و كميسيون هاي تخصصي مربوط ارجاع نمايد. كميسيون تلفيق موظف است ظرف سه روز گزارش خود را در مورد رد يا تأييد كليات لايحه، به هيأت رئيسه مجلس ارسال كند. رسيدگي به كليات لايحه در صحن علني مجلس، مطابق بند «ج» ماده (108) اين قانون انجام مي شود. در جلسه رسيدگي به كليات، بعد از گزارش كميسيون تلفيق، گزارش كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات در مورد كليات به مدت ده دقيقه استماع مي شود. چنانچه كليات لايحه به تصويب مجلس نرسد، دولت موظف است ظرف پنج روز لايحه را با اصلاحات انجام شده مجدداً به مجلس تقديم كند. اگر كليات لايحه بودجه دوباره به تصويب نرسيد، فرايند اعاده به دولت تكرار مي شود. كميسيون تلفيق پس از دريافت لايحه اصلاح شده، از زمان وصول حداكثر دو روز فرصت دارد تا گزارش جديد رسيدگي به كليات را به مجلس ارائه كند. در صورتي كه كليات لايحه به تصويب مجلس برسد، به كميسيون هاي تخصصي مربوط ارجاع مي شود. نمايندگان از زمان تصويب كليات پنج روز فرصت دارند تا پيشنهادهاي خود را در سامانه ثبت نمايند؛ سپس هر كميسيون موظف است ضمن اطلاع رساني به نمايندگان پيشنهاددهنده، حداكثر ظرف پنج روز به پيشنهادهاي نمايندگان رسيدگي و گزارش كميسيون مربوط را به كميسيون تلفيق ارسال كند. كميسيون تلفيق موظف است ظرف مدت ده روز به پيشنهادهاي واصله از كميسيون ها رسيدگي كند و گزارش آن را در سامانه بارگذاري نمايد. فرصت كميسيون تلفيق فقط براي يك بار و حداكثر تا پنج روز قابل تمديد است. كميسيون تلفيق به ترتيب به پيشنهادهاي مربوط به جداول الزامات منابع و ارقام آن و جداول الزامات مصارف و ارقام آن رسيدگي مي كند. پس از بارگذاري گزارش كميسيون تلفيق، كميسيون ها و نمايندگان مي توانند ظرف سه روز پيشنهادهاي خود را در سامانه ثبت كنند. در صحن علني، گزارش كميسيون تلفيق به ترتيب جداول الزامات منابع و ارقام آن، سپس جداول الزامات مصارف و ارقام آن رسيدگي مي شود. پس از اتمام بخش منابع در صورت تغيير ارقام گزارش، كميسيون تلفيق حداكثر سه روز فرصت دارد تا تغييرات مذكور را در جداول مصارف اعمال و گزارش جديد را بارگذاري نمايد. نمايندگان حداكثر بيست و چهار ساعت فرصت دارند تا پيشنهادهاي خود را در مورد گزارش جديد كميسيون تلفيق ثبت كنند. در زمان رسيدگي به گزارش كميسيون تلفيق در صحن علني، رديف هاي الزامات منابع و مصارف به صورت مستقل و جداولي كه ماهيت مستقل دارد، هر جدول به طور مجزا مورد رسيدگي قرار مي گيرد و با توضيح سخنگوي كميسيون تلفيق حداكثر به مدت پنج دقيقه، دو مخالف، دو موافق، نماينده دولت و سخنگوي كميسيون تلفيق هر كدام حداكثر سه دقيقه، رأي گيري به عمل مي آيد. چنانچه گزارش كميسيون تلفيق در هر مورد به تصويب نرسد، پيشنهادهاي كميسيون ها و سپس نمايندگان به ترتيب بازگشت به لايحه، حذف و اصلاح مطرح مي شود و پس از توضيح نماينده پيشنهاددهنده، يك نفر مخالف، يك نفر موافق، نماينده دولت و سخنگوي كميسيون تلفيق هر يك به مدت حداكثر سه دقيقه، رأي گيري مي شود. پس از اتمام رسيدگي به پيشنهادها، مجدداً اصل آن با اعمال تغييرات مصوب، به رأي گذاشته مي شود. اگر در اين مرحله اصل رأي نياورد، براي بررسي بيشتر به كميسيون تلفيق ارجاع مي شود. كميسيون تلفيق موظف است حداكثر ظرف دو روز گزارش بخش ارجاع شده را به مجلس ارائه كند. هر بخشي كه به كميسيون ارجاع مي شود، نمايندگان دوازده ساعت فرصت دارند تا پيشنهادهاي خود را در مورد آن، در سامانه ثبت نمايند. تبصره 1 (الحاقي 12ˏ06ˏ1404)ـ اعضاي كميسيون تلفيق نمي توانند در جريان رسيدگي پيشنهاد جديد مطرح كنند. در صورت ضرورت، هيأت رئيسه كميسيون تلفيق مي تواند كارگروههايي را براي بررسي موضوعات معين تشكيل دهد. پيشنهاد آن كارگروهها براي بررسي به كميسيون تلفيق ارائه مي شود. تبصره 2 (الحاقي 12ˏ06ˏ1404)ـ مشروح مذاكرات جلسات علني كميسيون تلفيق انتشار مي يابد. نمايندگاني كه عضو كميسيون تلفيق نيستند مي توانند بدون حق رأي در مذاكرات كميسيون تلفيق شركت كنند و به عنوان موافق يا مخالفِ پيشنهادهايي كه مطرح مي شود، اظهارنظر نمايند. تبصره 3(الحاقي 12ˏ06ˏ1404)- در جلسه علني، تنها پيشنهادهايي كه توسط نمايندگان و كميسيونها در زمان مقرر دريافت و به چاپ رسيده، مشروط به عدم مغايرت با قانون برنامه، قابل طرح مي باشد. پيشنهادهايي كه منبع درآمد مشخصي نداشته باشد قابل طرح نخواهد بود و پيشنهادهايي كه مازاد بر سرجمع نباشد زماني قابل طرح است كه رديف مشخص جايگزين را معين نمايد. تشخيص موارد مذكور با رئيس جلسه خواهد بود. تبصره 4(الحاقي 12ˏ06ˏ1404)- نحوه رسيدگي به متمم، اصلاحيههاي بودجه و ساير مواردي كه در اين ماده پيشبيني نشده طبق مقررات معمول در اين آيين نامه خواهد بود. تبصره 5(الحاقي 12ˏ06ˏ1404)- دولت مكلف است گزارش عملكرد بودجه سال گذشته و صورتهاي مالي حسابرسي شده، بودجه تفصيلي سال جاري و عملكرد بودجه مصوب شش ماهه اول سال جاري تمامي شركتهاي دولتي، بانكها و مؤسسات انتفاعي وابسته به دولت و شركتها و مؤسساتي كه مستلزم ذكر يا تصريح نام است از قبيل: شركتهاي تابعه وزارت نفت، سازمان توسعه و نوسازي معادن و صنايع معدني، سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران، بيمه مركزي ايران، شركت سهامي بيمه ايران، بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران، بانك ملي ايران و سازمان بنادر و دريانوردي و همچنين بودجه پيشنهادي سال آينده آنها و شاخصهاي كلان كل بودجه را تا پانزدهم آذرماه هر سال به همراه گزارش ارزيابي بر مبناي شاخصهاي مالي و عملكردي به تفكيك به مجلس شوراي اسلامي تسليم كند. كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات بلافاصله گزارشها را به ديوان محاسبات كشور ارجاع مي دهد تا ديوان پس از بررسي و اظهارنظر، گزارش خود را ظرف مدت بيست روز جهت تصويب به كميسيون مذكور ارائه كند. گزارش كميسيون ملاك بررسي بودجه است و همزمان با لايحه بودجه كل كشور طبق مواد اين قانون مورد رسيدگي قرار مي گيرد. 1 (اصلاحي 14ˏ10ˏ1401)ـ احكام مورد نياز براي اجراي بودجه كل كشور 2 (اصلاحي 14ˏ10ˏ1401)ـ سقف منابع بودجه عمومي دولت به تفكيك درآمدها و واگذاري دارايي هاي سرمايه اي و مالي و اجزاي اصلي آنها از جمله: ماليات و حقوق و عوارض گمركي، درآمد ناشي از فروش كالا، خدمات و حقوق مالكانه، منابع حاصل از فروش نفت، گاز، ميعانات گازي و فرآورده هاي نفتي و گازي، منابع حاصل از واگذاري سهام، سهم الشركه و اموال دولت و واگذاري اوراق مالي اسلامي 3 (اصلاحي 14ˏ10ˏ1401)ـ ترازهاي عملياتي، سرمايه اي و مالي بودجه عمومي دولت 4 (اصلاحي 14ˏ10ˏ1401)ـ فروض برآورد منابع و مصارف بودجه دولت موظف است اين بخش را حداكثر تا اول آبان هر سال به مجلس تقديم كند. فقط احكامي قابل درج در مادهواحده است، كه اثر مستقيم بر منابع يا مصارف بودجه دارد، يا براي تأمين مالي بخشي از وظايف قانوني دولت از جمله گسترش سرمايه گذاري، حمايت از اشتغال و ازدواج، ترويج فرزندآوري و تأمين مسكن نيازمندان از محلهايي غير از بودجه عمومي دولت، در نظر گرفته شده باشد. هيأت رئيسه موظف است پس از وصول اين بخش، بلافاصله آن را براي اطلاع نمايندگان در «سامانه قانونگذاري و نظارت مجلس»، بارگذاري و به كميسيون تلفيق و ساير كميسيون ها ارجاع نمايد. كميسيون تلفيق موظف است ظرف پنج روز گزارش خود را در مورد رد يا تأييد كليات ماده واحده به هيأت رئيسه مجلس ارسال كند. رسيدگي به كليات ماده واحده در صحن مجلس مطابق بند «ج» ماده (108) اين قانون انجام مي شود. در جلسه رسيدگي به كليات، بعد از گزارش كميسيون تلفيق، گزارش كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات در مورد كليات به مدت ده دقيقه استماع مي شود. چنانچه در اين مرحله، كليات ماده واحده به تصويب مجلس نرسد، دولت موظف است ظرف هفت روز، ماده واحده را با اصلاحات، مجدداً به مجلس تقديم كند. در اين صورت كميسيون تلفيق دو روز فرصت دارد تا گزارش جديد رسيدگي به كليات را به مجلس گزارش نمايد. در صورتي كه كليات ماده واحده به تصويب مجلس برسد، به كميسيون هاي مربوط ارجاع مي شود. نمايندگان از زمان تصويب كليات، پنج روز فرصت دارند پيشنهادهاي خود را در سامانه ثبت نمايند. پس از آن هر كميسيون موظف است ضمن اطلاع رساني به نمايندگان پيشنهاددهنده حداكثر ظرف پنج روز (بدون احتساب تعطيلات رسمي) به پيشنهادهاي نمايندگان رسيدگي و گزارش كميسيون مربوط را به كميسيون تلفيق ارسال كند. كميسيون تلفيق موظف است حداكثر ظرف ده روز (بدون احتساب تعطيلات رسمي) به پيشنهادهاي واصله از كميسيونها رسيدگي و گزارش آن را در سامانه بارگذاري نمايد. پس از بارگذاري گزارش كميسيون تلفيق، كميسيونها و نمايندگان ميتوانند ظرف سه روز پيشنهادهاي خود را در مورد گزارش كميسيون تلفيق ثبت كنند. در زمان مطرح شدن گزارش كميسيون تلفيق در صحن علني، ابتداء پيشنهادهاي كميسيون ها و سپس پيشنهادهاي نمايندگان مورد رسيدگي قرار مي گيرد و در مورد آن رأي گيري مي شود. همچنين در كميسيون تلفيق و در صحن، ابتداء به پيشنهادهاي مربوط به منابع و سپس به ساير پيشنهادها رسيدگي مي شود.مهلت مجلس براي رسيدگي به بخش اول، از زمان وصول حداكثر دو ماه است. پس از اتمام رسيدگي بخش اول لايحه بودجه، مصوبه مجلس به شوراي نگهبان ارسال و پس از تأييد آن شورا به دولت ابلاغ مي شود. تبصره ۱- در جلسه علني، تنها پيشنهادهايي كه توسط نمايندگان و كميسيونها در زمان مقرر دريافت و به چاپ رسيده، مشروط به عدم مغايرت با قانون برنامه، قابل طرح مي باشد. پيشنهادهايي كه منبع درآمد مشخصي نداشته باشد قابل طرح نخواهد بود و پيشنهادهايي كه مازاد بر سرجمع نباشد زماني قابل طرح است كه رديف مشخص جايگزين را معين نمايد. تشخيص موارد مذكور با رئيس جلسه خواهد بود. تبصره ۲- نحوه رسيدگي به متمم، اصلاحيههاي بودجه و ساير مواردي كه در اين ماده پيشبيني نشده طبق مقررات معمول در اين آيين نامه خواهد بود. تبصره 3- دولت مكلف است گزارش عملكرد بودجه سال گذشته و صورتهاي مالي حسابرسي شده، بودجه تفصيلي سال جاري و عملكرد بودجه مصوب شش ماهه اول سال جاري تمامي شركتهاي دولتي، بانكها و مؤسسات انتفاعي وابسته به دولت و شركتها و مؤسساتي كه مستلزم ذكر يا تصريح نام است از قبيل: شركتهاي تابعه وزارت نفت، سازمان توسعه و نوسازي معادن و صنايع معدني، سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران، بيمه مركزي ايران، شركت سهامي بيمه ايران، بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران، بانك ملي ايران و سازمان بنادر و دريانوردي و همچنين بودجه پيشنهادي سال آينده آنها و شاخصهاي كلان كل بودجه را تا پانزدهم آبان ماه هر سال به همراه گزارش ارزيابي بر مبناي شاخصهاي مالي و عملكردي به تفكيك به مجلس شوراي اسلامي تسليم كند. كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات بلافاصله گزارشها را به ديوان محاسبات كشور ارجاع مي دهد تا ديوان پس از بررسي و اظهارنظر، گزارش خود را ظرف مدت بيست روز جهت تصويب به كميسيون مذكور ارائه كند. گزارش كميسيون ملاك بررسي بودجه است و همزمان با لايحه بودجه كل كشور طبق مواد اين قانون مورد رسيدگي قرار مي گيرد.
ماده 183
ماده ۱۸۳- جلسات مجلس براي رسيدگي به بودجه سالانه بايد بلاانقطاع در كليه ايام هفته غيراز جمعه و تعطيلات رسمي ، حداقل روزي چهار ساعت منعقد گردد و تا موقعي كه شور و مذاكره پايان نيافته و رأي مجلس أخذ نشده است از دستور خارج نمي شودو هيچ لايحه يا طرح ديگر نمي تواند مطرح باشد مگر لايحه يك يا چند دوازدهم بودجه درصورت ضرورت. تبصره - اگر مطالب فوري و فوتي اعم از طرح ها و لوايح دو فوريتي و غيره پيش آيد كه به تشخيص مجلس تأخير آن موجب زيان جبرانناپذيري باشد، در اين صورت براي طرح و تصويب آن زمان مشخصي معين مي شود.
ماده 184
ماده ۱۸۴- چنانچه لايحه بودجه سالانه كشور تا تاريخ تعيين شده در اين آيين نامه به مجلس تسليم نشود دولت موظف است لايحه چند دوازدهم بودجه را نيز به مجلس تسليم نمايد. اين لايحه پس از چاپ و توزيع در دستور كار مجلس قرار مي گيرد. ابتداء نماينده دولت و سپس دو مخالف و دو موافق به ترتيب هركدام به مدت پنج دقيقه صحبت مي كنند و سپس كليات لايحه به رأي گذاشته مي شود. درصورت تصويب، رسيدگي به لايحه در رديف اول دستور جلسه علني بعد قرار مي گيرد. در وقت رسيدگي ابتداء پيشنهاد نمايندگان درخصوص ميزان چند دوازدهم مطرح و درصورت عدم تصويب نسبت به عدد چند دوازدهم پيشنهادي دولت رأي گيري مي شود. تبصره ۱- مجلس چند دوازدهم بودجه را بر مبناي آخرين قانون بودجه سالانه مصوب مجلس رسيدگي مي نمايد. تبصره ۲- حداكثر مدتي كه مجلس مي تواند براي بودجه چند دوازدهم تصويب نمايد سه دوازدهم است
ماده 185
ماده ۱۸۵- رسيدگي به طرح ها و لوايح مربوط به شرح و تفسير قوانين عادي يك شوري است و مي تواند با فوريت مورد مذاكره قرارگيرد، در تفسير قوانين بحث در كليات و جزئيات از هم تفكيك نمي شود
ماده 186
ماده ۱۸۶- در صورتي كه استفساريه به صورت عادي و يك فوريتي باشد، پس از گزارش كميسيون و توضيح سخنگو، يك مخالف و يك موافق، هر يك به مدت ده دقيقه صحبت خواهند كرد. با پيشنهاد رئيس و يا ده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس مدت صحبت و تعداد مخالف و موافق تا دو برابر قابل تغيير است. در مورد تفسير قوانين نماينده دولت هم مي تواند صحبت كند.
ماده 187
ماده ۱۸۷- در صورتي كه گزارش كميسيون و همينطور پيشنهادهاي ديگر كه به كميسيون رسيده است، به تصويب مجلس نرسد، هر نماينده مي تواند نظر خود را كتباً به هيأت رئيسه بدهد. پيشنهادها به ترتيب وصول مورد بحث قرار مي گيرد و اگر پيشنهادي به تصويب نرسيد موضوع براي بحث بيشتر به كميسيون ارجاع مي شود.
ماده 188
ماده ۱۸۸- درصورتي كه تفسير به صورت دو فوريتي و سه فوريتي باشد همانند ديگر طرح ها و لوايح دو فوريتي و سه فوريتي مورد رسيدگي قرار مي گيرد.
ماده 189
ماده ۱۸۹- متن پيشنهادي معاونت قوانين مجلس شوراي اسلامي كه به منظور تنقيح قوانين تهيه شده است، با امضاي حداقل پانزده نفر از نمايندگان به عنوان طرحهاي تنقيحي به رئيس جلسه تقديم مي شود. هيأت رئيسه پس از اعلام وصول نسبت به ارجاع آن به كميسيون هاي مربوط اقدام مي كند.
ماده 190
ماده ۱۹۰- گزارش طرحهاي تنقيحي به صورت يك شوري و بدون تفكيك كليات و جزئيات در صحن مجلس مورد بحث و بررسي قرار مي گيرد. پس از گزارش سخنگوي كميسيون و صحبت سه مخالف و سه موافق به ترتيب يك مخالف و يك موافق و توضيح معاون قوانين مجلس هر كدام به مدت ده دقيقه و توضيحات نهائي سخنگوي كميسيون به مدت پنج دقيقه، گزارش كميسيون به رأي گذاشته مي شود. در صورت عدم تصويب گزارش مزبور، مجدداً به كميسيون ارجاع مي شود تا نسبت به اعمال اصلاحات اقدام و گزارش آن را به مجلس ارائه كند، تا حسب روال اين ماده رسيدگي شود. تبصره - در صورتي كه گزارش كميسيون داراي موارد (موضوعات) متعدد باشد، براي هر يك از موارد به تفكيك رأي گيري مي شود
ماده 191
ماده ۱۹۱- در مواردي كه طرح يا لايحه قانوني مربوط به امور داخلي مجلس نباشد، از طريق هيأت رئيسه به وزير يا مسئول اجرائي مربوطه رسماً اطلاع داده مي شودتا خود يا معاون او كه رسماً به مجلس معرفي شده در جلسه علني حاضر شود و در مذاكرات شركت نمايد. درصورت اطلاع و عدم حضور وزير يا معاون بدون عذر موجه، ازطرف رئيس مجلس مؤاخذه خواهد شد. به هر صورت، در همان جلسه، حتي با عدم حضور وزير يا مسئول اجرائي مربوطه، طرح يا لايحه مورد بررسي قرار خواهد گرفت و اتخاذ تصميم خواهد شد
ماده 192
ماده ۱۹۲- سؤالات توضيحي نمايندگان، در شور اول يا دوم طرح ها و لوايح كه مربوط به موضوعات مورد بحث باشد، در مجلس كتباً به رئيس مجلس تقديم مي شود. رئيس اين سوالات را به سخنگوي كميسيون مربوط يا به نماينده دولت مي دهد تا به هنگام توضيح و يا توجيه به آن پاسخ داده شود
ماده 193
ماده ۱۹۳- درصورتي كه حداقل بيست و پنج نفر از نمايندگان تا قبل از اتمام رسيدگي نهائي در مجلس كتباً از مجلس تقاضا كنند كه طرح يا لايحه قانوني واصل شده به مجلس براي مدت معيني مسكوت بماند، پس از توضيح يكي از پيشنهاد دهندگان به مدت پنج دقيقه و پاسخ آن از طرف يك مخالف به مدت حداكثر پنج دقيقه، رأي گرفته مي شود. تقاضاي مسكوت ماندن لايحه بدون موافقت معاون حقوقي و امور مجلس رئيس جمهور يا وزير يا معاون امور مجلس ذيربط پذيرفته نخواهد شد. تقاضاي مسكوت ماندن در هر طرح و لايحه فقط براي يك مرتبه مجاز خواهد بود. هيأت رئيسه موظف است پس از گذشت مدت مسكوت ماندن، طرح يا لايحه را مجدداً در دستور كار مجلس قرار دهد. تبصره - چنانچه تقاضاي مسكوت ماندن براي انجام اصلاحات طرح يا لايحه باشد پس از تصويب مسكوت ماندن به كميسيون ذيربط جهت انجام اصلاحات ارجاع مي گردد. نحوه رسيدگي به اصلاحات همچون رسيدگي در شور دوم طرح ها و لوايح خواهد بود
ماده 194
ماده ۱۹۴- اخطار راجع به منافي بودن طرح ها و لوايح و ساير موضوعات مورد بحث در مجلس با قانون اساسي مقدم بر اظهارات ديگر است و مذاكرات در موضوع اصلي را متوقف مي كند. اين اخطار بايد قبل از رأي گيري و با استناد به اصل مربوطه حداكثر ظرف سه دقيقه به عمل آيد. درصورتي كه رئيس مجلس اخطار را وارد بداند بدون بحث از مجلس نظرخواهي مي نمايد چنانچه مجلس اخطار را وارد دانست رئيس نسبت به پذيرش اصلاحات پيشنهادي يا حذف مورد اشكال يا ارجاع آن به كميسيون گزارش دهنده جهت بررسي مجدد اقدام خواهد كرد
ماده 195
ماده ۱۹۵- درصورتي كه نمايندگان نسبت به اجراي آيين نامه داخلي مجلس تخلفي را كه مربوط به همان جلسه باشد مشاهده نمايند، حق دارند بلافاصله مورد تخلف را قبل از رأي گيري و با استناد به ماده مربوطه بدون خروج از موضوع حداكثر ظرف سه دقيقه تذكر دهند و اگر مربوط به آن جلسه نباشد بعد از نطق و يا پايان جلسه، قبل از اعلام ختم آن حداكثر ظرف سه دقيقه تذكر دهند چنانچه رئيس تذكر را وارد بداند موظف است به آن ترتيب اثر دهد.
ماده 196
ماده ۱۹۶- اخطار و تذكر پس از رأي گيري در مجلس درباره موضوع رأي گيري شده پذيرفته نمي شود و مصوبات مجلس قابل تغيير يا اصلاح يا ارجاع به كميسيون نيست و بايد مراحل تعيين شده در اين آيين نامه اجراء شود
ماده 197
ماده ۱۹۷- كليه مصوبات مجلس رسماً به شوراي نگهبان فرستاده مي شود. در صورتي كه شورا ظرف ده روز پس از وصول يا پس از انقضاي ده روز تمديد مذكور در اصل نود و پنجم (۹۵) قانون اساسي، مخالفت خود را اعلام نكرد، طبق اصل نود و چهارم (۹۴) قانون اساسي، مصوبات از طرف مجلس جهت امضاء و ابلاغ به رياست جمهوري ارسال مي شود. تبصره - روز وصول مصوبه و روز اعلام نظر شوراي نگهبان به مجلس جزء مهلت هاي مقرر محسوب نمي گردد.
ماده 198
ماده ۱۹۸- مصوبات مجلس تا زمان اعلام نظر نهائي شوراي نگهبان از دستور خارج نمي شود. شوراي نگهبان، درصورت رد مصوبات مجلس، موظف است علت رد را صريحاً به مجلس گزارش نمايد تا بلافاصله تكثير و توزيع شود
ماده 199
ماده ۱۹۹- مصوبات عادي و يك فوريتي مجلس كه از طرف شوراي نگهبان رد شده به كميسيون مربوطه ارسال مي شودو با اعلام وقت قبلي با حضور نماينده شوراي نگهبان، موارد اعتراض براي اصلاح مورد بحث قرار مي گيرد. درصورت عدم حضور نماينده شوراي نگهبان در موعد اعلام شده، كميسيون با ملحوظ نمودن نظر شوراي نگهبان كار خود را انجام مي دهد. نمايندگاني كه پيشنهاد اصلاحي دادهاند، در اين مرحله مي توانند در كميسيون شركت نمايند. نظر كميسيون همراه پيشنهادهاي نمايندگان در مجلس مطرح مي شودو طبق معمول شور دوم مورد بحث و رأي قرار مي گيرد. چنانچه درمورد مادهاي، كميسيون نيز همراه پيشنهادهاي ديگر پيشنهاد داده باشد، اول پيشنهاد كميسيون به رأي گذاشته مي شودو در صورت عدم تصويب، پيشنهادهاي ديگر مطرح مي شود. در صورت عدم تصويب پيشنهاد كميسيون و يا پيشنهادهاي قبلي نمايندگان در مجلس، پيشنهادهاي جديد پذيرفته مي شودو درباره آنها بحث و رأيگيري به عمل مي آيد. تبصره ۱- پس از ايراد شوراي نگهبان، دولت حق پيشنهاد اصلاح لايحه را ندارد مگر در موارد ايراد شوراي نگهبان. تبصره ۲- شوراي نگهبان نمي تواند پس از گذشت مهلت هاي مقرر و رفع ايراد در نوبت اول، مجدداً مغايرت موارد ديگري را كه مربوط به اصلاحيه نمي باشد بعد از گذشت مدت قانوني به مجلس اعلام نمايد مگر در رابطه با انطباق با موازين شرعي. تبصره ۳- اگر با اصلاح ماده مورد ايراد شوراي نگهبان، ماده به كلي خاصيتش را از دست بدهد، مي توان آن را حذف كرد.
ماده 200
ماده ۲۰۰- پس از بررسي گزارش كميسيون كه در آن نظر شوراي نگهبان ملحوظ شده است و رأيگيري نسبت به آن، مصوبه مجدداً به شوراي نگهبان ارسال مي شود. اگر اين مصوبه هنوز وافي به نظرات شوراي نگهبان نباشد، مجدداً در مجلس مطرح مي گردد، درصورتي كه مجلس با در نظرگرفتن حفظ مصلحت نظام همچنان بر رأي خود باقي باشد رئيس مجلس مصوبه مذكور را به مجمع تشخيص مصلحت نظام ارسال مي دارد. مجمع موظف است تنها در موارد اختلاف و ديگر موارد مربوط به آن اظهارنظر قطعي نموده و گزارش آن را جهت طي مراحل بعدي به رئيس مجلس اعلام نمايد.
ماده 201
ماده ۲۰۱- براي بررسي تقاضاي همه پرسي موضوع اصل پنجاه و نهم (۵۹) قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران كميسيون ويژه اي مركب از پانزده نفر از نمايندگان با رأي مستقيم مجلس شوراي اسلامي تشكيل مي شود تا مطابق مقررات حاكم بر تشكيل و نحوه اداره كميسيون هاي ديگر موضوع را بررسي و گزارش خود را به مجلس شوراي اسلامي تقديم نمايد. تبصره ۱- رسيدگي به درخواست همه پرسي يك شوري است. درصورت تقاضاي فوريت براي آن مطابق مواد مربوطه مورد رسيدگي قرار مي گيرد. تبصره ۲- مدت زمان صحبت مخالفين و موافقين در صحن علني مجلس حداكثر چهار ساعت و براي هر نفر حداكثر پانزده دقيقه خواهد بود. نحوه ثبت نام و نطق مخالفين و موافقين مطابق ماده (۱۱۱) آيين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي خواهد بود. نماينده دولت و سخنگوي كميسيون ويژه هركدام مي توانند تا يك ساعت توضيحات خود را ارائه دهند. تبصره ۳- پس از پايان مذاكرات، رأي گيري علني و با ورقه به عمل خواهد آمد. نحوه رأي گيري به ترتيب زير خواهد بود: الف- اصل مصوبه كميسيون ويژه ب- پيشنهاد جايگزين اصل درخواست اوليه ج- پيشنهاد جايگزين كميسيون هاي فرعي به ترتيب وصول د- پيشنهاد جايگزين نمايندگان به ترتيب وصول تبصره ۴- در مرحله طرح هريك از پيشنهادات علاوه بر پيشنهاد دهنده يك موافق و يك مخالف و نماينده دولت و سخنگوي كميسيون هر يك حداكثر به مدت ده دقيقه مي توانند صحبت كنند. تبصره ۵- مناط تصويب درخواست همه پرسي موضوع اصل پنجاه و نهم (۵۹) قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، رأي مثبت حداقل دوسوم مجموع نمايندگان خواهد بود.
ماده 206
ماده ۲۰۶- در كليه مواردي كه نماينده يا نمايندگان مطابق اصل هشتاد و هشتم (۸۸) قانون اساسي، از رئيس جمهور يا وزير درباره يكي از وظايف آنان حق سؤال دارند، مي توانند درخصوص موضوع مورد نظر به رئيس جمهور و وزير مسئول كتباً تذكر دهند. هيأت رئيسه خلاصه تذكر را در جلسه علني مجلس قرائت و متن كامل تذكر را به رئيس جمهور يا وزير مربوط ابلاغ مي نمايد. تبصره (اصلاحي 24ˏ12ˏ1400)- قبل از پايان هر جلسه علني حداكثر پنج نفر از نمايندگان مي توانند هر كدام به مدت دو دقيقه تذكر شفاهي دهند و در صورتي كه متقاضيان بيش از پنج نفر باشند به قيد قرعه تعيين مي شوند. نمايندگان نمي توانند در مدت يك ماه بيش از يك بار تذكر شفاهي دو دقيقه اي فوق را بدهند و حق واگذاري به نماينده ديگر را ندارند.و همچنين پس از اتمام تذكر دو دقيقه اي، به تناسب وقت باقيمانده از جلسه علني در صورت درخواست هر يك از نمايندگان ديگر براي بيان تذكر موارد ضروري، رئيس جلسه مي تواند حداكثر به هشت نماينده فرصت تذكر شفاهي يك دقيقه اي اختصاص دهد.
ماده 207
ماده ۲۰۷- نحوه رسيدگي به سؤال نماينده از وزير به شرح ذيل خواهد بود: ۱- هر نماينده مي تواند راجع به مسائل داخلي و خارجي كشور از وزير مسئول درباره وظايف او سؤال نمايد. سؤال بايد كتبي و صريح بوده و در فرم مخصوص كه هيأت رئيسه تهيه مي نمايد توسط نماينده تنظيم و به هيأت رئيسه تسليم شود. هيأت رئيسه موظف است سؤال را فوري به كميسيون تخصصي ذي ربط ارسال نمايد. ۲- كميسيون موظف است حداكثر ظرف پانزده روز پس از وصول سؤال، جلسه اي با حضور وزير و سؤال كننده تشكيل دهد و با استماع نظرات سؤال كننده و وزير و بررسي هاي لازم، به موضوع رسيدگي كند. ۳- چنانچه سؤال كننده، توضيحات وزير را قانع كننده نداند، كميسيون با تعيين قلمرو «ملي» يا «منطقه اي» سؤال، بلافاصله نسبت به ارجاع سؤال ملي به هيأت رئيسه جهت اعلام وصول در اولين جلسه علني اقدام مي نمايد. ۴- در رابطه با سؤال منطقه اي، كميسيون موظف است حداكثر ظرف مدت ده روز نسبت به ارائه راه حل و ارسال گزارش به هيأت رئيسه مجلس و رئيس جمهور(توسط رئيس مجلس) اقدام نمايد. هيأت رئيسه مساعي لازم نسبت به حل موضوع سؤال منطقه اي را به عمل مي آورد. چنانچه پس از پانزده روز از ارجاع نامه كميسيون، نماينده سؤال كننده همچنان موضوع را حل و فصل نشده بداند، از هيأت رئيسه درخواست طرح سؤال منطقه اي در جلسه علني را مي نمايد. هيأت رئيسه موظف است در اولين جلسه علني، سؤال منطقه اي را اعلام وصول و فوري به وزير ابلاغ و به كميسيون ذي ربط ارسال نمايد. كميسيون موظف است ظرف يك هفته گزارش نهائي را به هيأت رئيسه ارائه نمايد. ۵- طبق اصل هشتاد و هشتم(۸۸) قانون اساسي، وزير مورد سؤال مكلف است حداكثر ظرف مدت ده روز از تاريخ ابلاغ سؤال در مجلس حضور يافته و به سؤال پاسخ دهد مگر آنكه وزير به صورت رسمي و با عذرموجه تقاضاي تأخير حداكثر براي مدت ده روز داشته باشد. تبصره ۱- چنانچه نماينده يا نمايندگان سؤال كننده چهل و هشت ساعت قبل از زمان حضور وزير درخواست تعويق بررسي سؤال خود را مكتوب به كميسيون ذي ربط ارائه كنند، كميسيون مي تواند بررسي سؤال را فقط براي يك بار حداكثر به مدت يك ماه به تعويق بيندازد. تبصره ۲- هيأت رئيسه مكلف است هرگاه تعداد سؤالات قابل طرح در صحن علني ايجاب نمايد يك جلسه علني در هفته را به پاسخگويي به سؤالات اختصاص دهد. تبصره ۳- هيأت رئيسه مي تواند كليه سؤالات يك نماينده از يك وزير را كه آماده طرح در جلسه علني باشد در يك جلسه در دستور قرار دهد. در اين صورت حداكثر زمان اختصاص داده شده نبايد از يك ساعت بيشتر شود كه به همان ترتيب و تناسب طرح سؤال از وزير در جلسه علني، به نماينده و وزير تخصيص مي يابد. تبصره ۴- جهت رعايت حق نمايندگان براي ايفاي وظايف نظارتي، هيأت رئيسه موظف است ترتيبي اتخاذ نمايد تا سؤالات نمايندگاني كه در مجلس طرح نشده يا تعداد كمتري از سؤالات آنان در دستور قرار گرفته است، با اولويت بررسي و در دستور كار قرار گيرد.
ماده 208
ماده ۲۰۸- در جلسه علني ابتداء گزارش كميسيون متضمن طرح سؤال و بررسي هاي انجام شده توسط سخنگوي كميسيون به مدت حداكثر پنج دقيقه مطرح مي شود سپس وزير و نماينده سؤال¬كننده به ترتيب و هركدام حداكثر به مدت پانزده دقيقه توضيحات خود را ارائه مي دهند و در صورت قانع نشدن نماينده، رئيس جلسه نظر مجلس را در اين مورد أخذ مي كند. در صورتي كه اكثر نمايندگان حاضر از پاسخ وزير قانع نشوند، به منزله وارد بودن سؤال است و رئيس مجلس موظف است موضوع را به رئيس جمهور جهت رسيدگي ارجاع دهد. تبصره ۱- عدم حضور وزير در مجلس و كميسيون به منزله وارد بودن سؤال مي باشد. تبصره ۲- سؤال كننده يا وزير مي توانند از وقت خود در جلسه علني طي دونوبت استفاده نمايند. تبصره ۳- گزارش كميسيون حداقل بيست و چهار ساعت قبل از طرح سؤال در مجلس بايد چاپ و بين نمايندگان توزيع شود. تبصره ۴- در صورتي كه سؤال توسط چند نماينده تنظيم گردد، نماينده منتخب سؤال كنندگان جهت توضيح سؤال در كميسيون و صحن علني بايد در فرم مربوط به سؤال مشخص گردد در صورت عدم توافق سؤال كنندگان، نماينده آنها توسط يكي از اعضاي هيأت رئيسه به قيد قرعه انتخاب خواهد شد. تبصره ۵- سؤال مي تواند شامل اجزاي متعدد باشد. تبصره ۶- با تغيير وزير، سؤالاتي كه به تشخيص كميسيون تخصصي مربوط به عملكرد فردي وزير است از دستور كار خارج مي شود و گزارش آن به هيأت رئيسه ارائه مي گردد.
ماده 209
ماده ۲۰۹- چنانچه در هر دوره مجلس، سه بار با رأي اكثريت نمايندگان حاضر، سؤالات نمايندگان از هر وزير وارد تشخيص داده شود طرح استيضاح وزير در صورت رعايت مفاد اصل هشتاد و نهم (۸۹) قانون اساسي با تأكيد بر موضوع سؤالات مطرح شده بدون ارجاع به كميسيون در اولين جلسه علني اعلام وصول مي شود.
ماده 210
ماده ۲۱۰- براساس اصل هشتاد و هشتم(۸۸) قانون اساسي، درصورتي كه حداقل يك چهارم كل نمايندگان بخواهند درباره يك يا چند وظيفه رئيس جمهور سؤال كنند، بايد سؤال يا سؤالات خود را به طور صريح و روشن و مختصر همگي امضاء و به رئيس مجلس تسليم نمايند. رئيس مجلس موضوع را در اسرع وقت به كميسيون هاي تخصصي مربوط، ارجاع مي نمايد. هر كميسيون موظف است حداكثر ظرف يك هفته با حضور نماينده معرفي شده رئيس جمهور به آن كميسيون و نماينده منتخب سؤال كنندگان تشكيل جلسه دهد. در اين جلسه نماينده رئيس جمهور پاسخ مقتضي را از طرف رئيس جمهور ارائه خواهد نمود تا به نمايندگان سؤال كننده گزارش شود. پس از يك هفته از طرح سؤال در كميسيون يا كميسيون ها چنانچه هنوز حداقل يك چهارم كل نمايندگان مجلس از سؤال خود منصرف نشده باشند رئيس مجلس موظف است در اولين جلسه سؤال يا سؤالات آنان را قرائت و فوراً براي رئيس جمهور ارسال كند. اين سؤال يا سؤالات ظرف چهل و هشت ساعت تكثير و در دسترس نمايندگان قرار مي گيرد. تبصره ۱- تعداد سؤالات نبايد از پنج سؤال بيشتر باشد. تبصره ۲- پس از ارسال سؤال يا سؤالات براي رئيس جمهور، كاهش امضاءها سبب خروج سؤال يا سؤالات از دستور نمي گردد.
ماده 211
ماده ۲۱۱- رئيس جمهور موظف است ظرف يك ماه از تاريخ دريافت سؤال يا سؤالات، در جلسه علني مجلس حضور يابد و به سؤال يا سؤالات مطروحه نمايندگان پاسخ گويد مگر با عذر موجه با تشخيص مجلس شوراي اسلامي. مدت طرح سؤال يا سؤالات از طرف نمايندگان منتخب سؤال كنندگان حداكثر سي دقيقه و مدت پاسخ رئيس جمهور حداكثر يك ساعت است كه طرفين مي توانند وقت خود را به دو بخش تقسيم نمايند. در اين صورت همه سؤالات و پاسخ ها در بخش اول وقت هريك از دوطرف بيان مي شود و در بخش دوم ابهامات سؤال كنندگان و پاسخ هاي رئيس جمهور مطرح مي گردد. تبصره - پس از اين مرحله، درباره پاسخ رئيس جمهور به هر يك از سؤالات از نظر قانع كننده بودن به صورت جداگانه رأي گيري مي شود. چنانچه اكثريت نمايندگان حاضر در جلسه از پاسخ رئيس جمهور به سؤالي قانع نشده باشند و موضوع مورد سؤال، نقض قانون و يا استنكاف از قانون محسوب شود، آن سؤال به قوه قضائيه ارسال مي شود
ماده 212
ماده ۲۱۲- هرگاه نماينده اي، تحقيق و تفحص در هر يك از امور كشور را لازم بداند تقاضاي خود را به صورت كتبي به هيأت رئيسه مجلس تسليم نموده و هيأترئيسه ظرف چهل و هشت ساعت آن را به كميسيون تخصصي ذيربط جهت رسيدگي ارجاع مي نمايد. كميسيون موظف است حداكثر ظرف دو هفته از تاريخ وصول، اطلاعاتي را كه در اين زمينه كسب نموده در اختيار متقاضي يا متقاضيان قرار دهد. درصورتي كه متقاضي يا متقاضيان، اطلاعات كميسيون را كافي تشخيص ندهند، كميسيون موظف است ظرف يك هفته از متقاضي يا متقاضيان و بالاترين مقام دستگاه اجرائي ذيربط دعوت به عمل آورد و دلايل ضرورت تحقيق و تفحص و نظرات مقام فوق الذكر را استماع نمايد و تا مدت ده روز گزارش خود را مبني بر تصويب يا رد تقاضاي تحقيق و تفحص به هيأت رئيسه مجلس ارائه دهد. اين گزارش خارج از نوبت در دستور هفته بعد مجلس قرار مي گيرد و پس از توضيح سخنگوي كميسيون و صحبت نماينده متقاضي تحقيق و تفحص هركدام حداكثر به مدت ده دقيقه، گزارش كميسيون بدون بحث به رأي گذاشته خواهد شد. در صورت تصويب انجام تحقيق و تفحص، موضوع به همان كميسيون تخصصي ذيربط جهت رسيدگي ارجاع مي گردد. كميسيون موظف است در مدت بيست روز اعضاي هيأت تحقيق و تفحص را كه حداقل يازده وحداكثر پانزده نفر خواهند بود از بين نمايندگان تعيين و به رئيس مجلس جهت صدور ابلاغ معرفي نمايد. چنانچه متقاضيان تحقيق و تفحص كمتر از پنج نفر باشند كليه آنان عضو هيأت خواهند بود، درغيراين صورت حداقل پنج نفر از اعضاي هيأت از ميان متقاضيان تحقيق و تفحص انتخاب خواهند شد. اعضاي هيأت از ميان خود يك رئيس، دو نائب رئيس و يك دبير انتخاب مي كنند. هيأت حداكثر در مدت يك ماه پس از پايان مهلت تحقيق و تفحص، گزارش خود را به كميسيون تسليم مي نمايد. كميسيون موظف است ظرف يك ماه گزارش هيأت را در جلسه مشترك اعضاي كميسيون و هيأت مطرح و گزارش نهائي را جهت قرائت در مجلس براي مدت نيم ساعت تنظيم و پس از تصويب به هيأت رئيسه ارسال نمايد. قبل از رأي گيري در رابطه با گزارش نهائي، وزير يا مقام مسئول از عملكرد خود دفاع خواهد نمود. هيأت رئيسه موظف است گزارش كميسيون را در دستور هفته بعد كاري مجلس قرار دهد تا توسط سخنگوي كميسيون قرائت گردد. تبصره ۱- موضوع تحقيق و تفحص با تشخيص هيأت رئيسه بايد صريح و قابل رسيدگي باشد. تبصره ۲- هيأت تحقيق و تفحص مي تواند از كارشناسان مورد وثوق با تأييد هيأت رئيسه مجلس استفاده نمايد. هيأت رئيسه موظف است تنخواه مورد درخواست هيأت را دراختيار رئيس هيأت قرار دهد تا براساس تصميمات هيأت هزينه و با تأييد هيأت رئيسه به هزينه قطعي منظور شود. تبصره ۳- چنانچه وزير يا بالاترين مقام دستگاه مورد تحقيق و تفحص تغيير كرده باشد و تحقيق و تفحص مربوط به عملكرد دوران مسئوليت آنان باشد بايد امكان دسترسي آنها به اسناد و مدارك جهت پاسخگويي فراهم گردد. تبصره ۴- كليه مكاتبات هيأت با امضاي رئيس هيأت و در غياب او نائبرئيس معتبر خواهد بود. تبصره ۵- كميسيون موظف است همزمان با ارائه گزارش نهائي به هيأت رئيسه، كليه اسناد، مدارك و پرونده هاي تحقيق و تفحص و يك نسخه از گزارش نهائي را به كميسيون اصل نودم(۹۰) قانون اساسي جهت اقدام قانوني و نيز حفظ و بايگاني اسناد ارسال نمايد. تبصره ۶- ارائه و انتشار هرگونه اطلاعات مربوط به تحقيق و تفحص به هرشكل و عنوان از طرف اشخاص حقيقي و حقوقي و اعضاي هيأت تحقيق و تفحص تا زمان چاپ گزارش جهت قرائت در صحن علني ممنوع مي باشد. تبصره ۷- تحقيق و تفحص مجلس شامل شورا ي نگهبان، مجلس خبرگان رهبري، مجمع تشخيص مصلحت نظام و پرونده هاي جرياني مراجع قضائي و امور ماهيتي قضائي نمي شود و در مورد دستگاه هايي كه زيرنظر مقام معظم رهبري هستند با اذن معظمُ له امكان تحقيق و تفحص توسط مجلس وجود دارد. تبصره ۸- مهلت انجام تحقيق و تفحص ششماه از تاريخ صدور ابلاغ اعضاي هيأت توسط رئيس مجلس مي باشد. در صورت ضرورت با درخواست هيأت و تصويب هيأت رئيسه مجلس تا شش ماه ديگر قابل تمديد مي باشد.
ماده 213
ماده ۲۱۳- در صورتي كه جلسه مشترك هيأت تحقيق و تفحص و كميسيون تخصصي تخلفات موضوع تحقيق را مهم و مسئول دستگاه يا سازمان را مقصر تشخيص دهد، طرح استيضاح وزير مربوطه درصورت رعايت مفاد اصل هشتاد و نهم(۸۹) قانون اساسي در دستور كار مجلس قرار خواهد گرفت. هيأت رئيسه موظف است در اولين جلسه علني موضوع استيضاح را اعلام وصول و حداكثر تا مدت ده روز در دستور جلسه علني قراردهد در اين صورت سخنگوي كميسيون حداكثر به مدت نيم ساعت گزارش مي دهد و سپس طبق مواد مربوط به استيضاح عمل خواهد شد.
ماده 214
ماده ۲۱۴- درصورتي كه درگزارش كميسيون، تخلف احراز و درخواست تعقيب شود، متخلف توسط هيأت رئيسه مجلس حسب مورد به قوه قضائيه يا مرجع رسيدگي به تخلفات اداري معرفي مي شودتا خارج از نوبت تقاضاي كميسيون را مورد رسيدگي قرار داده و نتيجه آن را به كميسيون اعلام نمايد. تبصره - در صورت ارجاع گزارش به قوه قضائيه، كميسيون موظف است خلاصه گزارش را كه در آن موضوع تخلف، نوع جرم، دلايل توجه اتهام به متهم و مستندات قانوني مشخص شده است، تهيه نمايد. اين گزارش در يكي از شعب دادگاه رسيدگي به امور كيفري تهران طبق مقررات به صورت خارج از نوبت مورد رسيدگي قرار مي گيرد و حداكثر ظرف سه ماه رأي مقتضي صادر مي شود.
ماده 215
ماده ۲۱۵- مسئولان دستگاه مورد تحقيق و تفحص و كليه دستگاه هاي اجرائي، قضائي و نهادهاي انقلاب اسلامي موظف به فراهم نمودن امكانات و تسهيلات مورد نياز هيأت و دراختيار گذاردن اطلاعات و مدارك درخواستي هيأت مي باشند و درصورت عدم همكاري، مسئولان دستگاه ذيربط متخلف و مجرم محسوب مي گردند و با شكايت هيأت تحقيق و تفحص، مورد تعقيب قضائي قرار خواهند گرفت.
ماده 216
ماده ۲۱۶- نحوه انتخاب نمايندگان ناظر براي عضويت و شركت در جلسات مجامع، هيأت ها و شوراهاي مذكور در قوانين و چگونگي اجراي وظايف نظارتي آنها به شرح زير است: ۱- براي انتخاب ناظران كميسيون هاي تخصصي و يا مجلس شوراي اسلامي، كميسيون ذي ربط موظف است حداقل به تعداد دوبرابر مورد نياز از نمايندگان داوطلب واجد شرايط را به مجلس معرفي نمايد تا مجلس نسبت به انتخاب تعداد مورد نياز اقدام كند. ۲- نمايندگان هر استان، نماينده منتخب خود را از بين نمايندگان همان استان براي شركت در مجامع و شوراهاي استاني تعيين و به كميسيون ذي ربط اعلام مي نمايد تا به مجلس شوراي اسلامي براي انتخاب معرفي شود. ۳- مدت عضويت نمايندگان ناظر تابع قانون ذي ربط است و درصورت عدم تعيين زمان در قانون، دو سال مي باشد. ۴- دستگاه هاي ذي ربط مكلفند دعوتنامه و دستور جلسه را به همراه گزارش توجيهي حداقل يك هفته قبل از تشكيل جلسه به نماينده ناظر و همچنين معاونت نظارت مجلس ارسال نمايند. ۵- معاونت نظارت موظف است حداقل بيست و چهار ساعت قبل از تشكيل جلسه، گزارش توجيهي خود را درباره دستور جلسه به نماينده ناظر ارائه نمايد. ۶- نماينده ناظر، عضو و تابع ضوابط مجمع يا هيأت يا شورا و از نظر حق رأي تابع قانون ذي ربط است. ۷- نماينده ناظر موظف است در كليه جلسات ذي ربط شركت نمايد و حداكثر ظرف يك هفته پس از تشكيل جلسه، گزارش كتبي خود درباره موضوعات مطروحه در جلسه و تصميمات متخذه و نيز رعايت آيين نامه داخلي آن جلسه و همچنين ديگر نقطه نظرات خود را به كميسيون ذي ربط و معاونت نظارت ارائه نمايد. رؤساي كميسيون ها مكلفند گزارش ناظر را بررسي و ارزيابي نظارتي خود را ظرف يك هفته براي پيگيري به معاونت نظارت اعلام نمايند. ۸- معاونت نظارت موظف است گزارش نماينده ناظر و كميسيون را بررسي و نظرات خود را حسب مورد به رئيس مجلس، دستگاه مربوط، ديوان محاسبات، كميسيون ذي ربط و نماينده ناظر اعلام نمايد. ۹- معاونت نظارت موظف است عدم شركت نماينده ناظر در جلسات را به رئيس مجلس اعلام كند. ۱۰- حضور نماينده ناظر در جلسات موضوع اين ماده مأموريت اداري محسوب مي گردد. نماينده ناظر به تشخيص رئيس كميسيون ذي ربط با غيبت غيرموجه در سه جلسه متوالي يا پنج جلسه غيرمتوالي مستعفي شناخته مي شود. كميسيون مكلف است نسبت به انتخاب فرد جديد طبق اين آيين نامه اقدام نمايد. ۱۱- هر نماينده به عنوان ناظر به طور همزمان فقط مي تواند حداكثر در دو مجمع، هيأت يا شوراي غيراستاني عضويت داشته باشد.
ماده 217
ماده ۲۱۷- معاونت نظارت مجلس موظف است حداكثر تا پايان ارديبهشت ماه هر سال گزارشي از اقدامات نظارتي مجلس شوراي اسلامي در سال قبل را تهيه و به هيأت رئيسه ارسال كند تا درصورت صلاحديد در جلسه علني قرائت شود.
ماده 218
ماده ۲۱۸- براساس اصول پنجاه و چهارم (۵۴) و پنجاه و پنجم (۵۵) قانون اساسي، نظارت مجلس شوراي اسلامي بر اجراي بودجه سالانه كل كشور برعهده ديوان محاسبات كشور است كه زير نظر مجلس شوراي اسلامي مي باشد. سازمان و اداره امور آن به موجب قانون خاص مي باشد
ماده 219
ماده ۲۱۹- رئيس ديوان محاسبات كشور موظف به اجراي موارد زير است: ۱- گزارش تفريغ بودجه سالانه كشور را حداكثر تا پايان دي ماه سال بعد تهيه و براي رسيدگي به مجلس شوراي اسلامي تسليم نمايد. ۲- پيشنهاد بودجه سالانه ديوان محاسبات را تا پايان شهريور ماه هر سال و گزارش تفريغ بودجه سالانه ديوان را تا پايان شهريور ماه سال بعد تهيه و براي رسيدگي به كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات تسليم نمايد. ۳- در اجراي وظايف نظارتي مجلس شوراي اسلامي پاسخ درخواست هاي رئيس مجلس، رؤساي كميسيون ها، نمايندگان مجلس، هيأت هاي تحقيق و تفحص و معاونت نظارت را كه به صورت مكتوب دريافت مي نمايد در چهارچوب قانون ديوان محاسبات كشور تهيه و به صورت رسمي تسليم نمايد. تبصره ۱- رئيس ديوان هنگام تقديم گزارش تفريغ بودجه سالانه كشور حداكثر به مدت يك ساعت درباره آن در جلسه علني توضيح مي دهد. هيأت رئيسه گزارش كامل تفريغ بودجه را به كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات به عنوان كميسيون اصلي و بخش هاي مرتبط با كميسيون هاي ديگر را به عنوان كميسيون فرعي ارجاع مي نمايد تا حداكثر ظرف يك ماه گزارش خود را به كميسيون اصلي تقديم نمايند. كميسيون اصلي موظف است حداكثر ظرف سه ماه از تاريخ تسليم گزارش به مجلس با توجه به گزارش كميسيون هاي فرعي و أخذ توضيحات از دستگاه هاي اجرائي، گزارش بررسي نهائي خود را تهيه و به هيأت رئيسه تسليم نمايد. اين گزارش خارج از نوبت در دستور هفته بعد مجلس قرار مي گيرد و قرائت مي شود. تبصره ۲- كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات موظف است كليه گزارش هاي واصله از ديوان محاسبات را بررسي و نتيجه آن را به اطلاع نمايندگان برساند. تبصره ۳- رئيس ديوان محاسبات موظف است چگونگي برخورد با متخلفين و پيگيري قانوني موارد تخلف را براي رئيس مجلس گزارش نمايد.
ماده 220
ماده ۲۲۰- نمايندگان مجلس مي توانند، با در نظر گرفتن اصل هشتاد و نهم (۸۹) قانون اساسي، وزير يا هيأت وزيران را استيضاح كنند. استيضاح وقتي قابل طرح در مجلس است كه به امضاي حداقل ده نفر از نمايندگان برسد
ماده 221
ماده ۲۲۱- در استيضاح بايد موضوع به صورت صريح و با ذكر مورد يا موارد، معين شود و به صورت كتبي تنظيم و به هيأت رئيسه تسليم گردد. هيأت رئيسه موظف است بلافاصله طرح استيضاح را به كميسيون تخصصي ذي ربط ارجاع نمايد. كميسيون مكلف است حداكثر ظرف يك هفته ضمن اطلاع رساني به استيضاح كنندگان و دعوت كتبي وزير مربوطه موارد استيضاح را بررسي نمايد. پس از مدت مذكور درصورتي كه حداقل ده نفر از امضاء كنندگان استيضاح از طرح آن منصرف نشوند استيضاح در اولين جلسه علني طرح مي شود و پس از طرح استيضاح در جلسه علني كاهش امضاي نمايندگان تأثيري در مطرح شدن استيضاح ندارد و وزير موظف است ظرف ده روز در مجلس حاضر شود هيأت رئيسه در همان روز متن استيضاح را براي وزير يا وزيران مورد استيضاح ارسال و همزمان چاپ و بين نمايندگان توزيع كند. تبصره ۱- علاوه بر امضاءكنندگان استيضاح، ساير نمايندگان مي توانند تا قبل از طرح استيضاح در جلسه علني استيضاح را امضاء نمايند. تبصره ۲- هيأت رئيسه موظف است در روز برگزاري استيضاح، متن استيضاح و نام آخرين متقاضيان استيضاح را چاپ و توزيع نمايد.
ماده 222
ماده ۲۲۲- چنانچه استيضاح نمايندگان مرتبط به حوزه فعاليت نهادهاي انقلابي باشد كه از بودجه دولت استفاده مي نمايند و قانوناً وابسته به قوه مجريه مي باشند، آن استيضاح خطاب به رئيس جمهور يا وزيري كه نهاد مورد بحث درحوزه مسئوليت او قرار گرفته است، خواهد بود.
ماده 223
ماده ۲۲۳- وزير يا هيأت وزيران موظفند ظرف ده روز پس از طرح استيضاح در مجلس حاضر شوند و توضيحات لازم را بدهند، تعيين وقت استيضاح در مهلت مقرر با پيشنهاد وزير يا هيأت وزيران و تصويب هيأت رئيسه مجلس در دستور هفتگي قرار مي گيرد. حضور وزير يا هيأت وزيران در اين وقت مقرر الزامي است
ماده 224
ماده ۲۲۴- در جلسه استيضاح، پس از بيانات استيضاح كنندگان، رئيس جمهور مي تواند به دفاع از وزير يا وزيران مورد استيضاح بپردازد، همچنين وزير يا وزيران مورد استيضاح نيز مي توانند به دفاع از خود بپردازند. حداكثر وقت دفاع از استيضاح براي رئيس جمهور يا چند وزير پنج ساعت و براي يك وزير سه ساعت خواهد بود. تبصره ۱- وزير يا وزيران مورد استيضاح مي توانند حداكثر يك ساعت از وقت دفاع خود را در اختيار يك يا دو نفر از نمايندگان موافق قرار دهند. تبصره ۲- بيانات استيضاح كنندگان و پاسخ آنها در يك يا چند جلسه بايد به طور متوالي صورت گيرد. تبصره ۳- استيضاح كنندگان مجاز نخواهند بود در ضمن ارائه دلايل و توضيحات خود، موضوعات ديگري را كه به مورد استيضاح مربوط نيست مورد بحث قرار دهند.
ماده 225
ماده ۲۲۵- پس از پاسخ وزير يا وزيران مورد استيضاح و يا پاسخ رئيسجمهور از طرف هيأت وزيران مورد استيضاح، حداكثر دو نفر از نمايندگان استيضاح كننده حق دارند توضيحات تكميلي بدهند، به شرطي كه صحبت هركدام از ربع ساعت تجاوز ننمايد. رئيس جمهور مي تواند حداكثر يك ساعت به دفاع از هيأت وزيران بپردازد و وزير مورد استيضاح هم مي تواند حداكثر نيم ساعت مجدداً از خود دفاع كند.
ماده 226
ماده ۲۲۶- پس از انجام استيضاح، رئيس جلسه عدم اعتماد وزير يا وزيران را به رأي مي گذارد
ماده 227
ماده ۲۲۷- درصورتي كه وزير يا هيأت وزيران مورد استيضاح در مجلس حاضر نشوند، استيضاحكنندگان مطالب خود را بيان مي كنند و رئيس جلسه اعلام أخذ رأي عدم اعتماد مي كند
ماده 228
ماده ۲۲۸- هنگامي كه استيضاح در دستور مجلس است بههيچ وجه نمي توان دستور را تغيير داد مگر در موارد طرح ها و لوايح سه فوريتي.
ماده 229
ماده ۲۲۹- براساس اصل هشتاد و نهم (۸۹) قانون اساسي نمايندگان مجلس مي توانند رئيس جمهور را در مقام اجراي وظايف مديريت قوه مجريه و اداره امور اجرائي كشور مورد استيضاح قرار دهند. اين استيضاح وقتي قابل طرح است كه حداقل به امضاي يك سوم نمايندگان برسد.
ماده 230
ماده ۲۳۰- تقاضاي استيضاح رئيس جمهور كه بايد با ذكر موارد صريح و روشن و مستدل باشد، به رئيس مجلس داده مي شود. اين تقاضا بايد در اولين جلسه قرائت شود و ضمن چاپ و توزيع بين نمايندگان براي رئيس جمهور ارسال گردد. دراين صورت، رئيس جمهور بايد ظرف يك ماه در مجلس حاضر شود و درخصوص مسائل مطرح شده توضيحات كافي بدهد.
ماده 231
ماده ۲۳۱- حداكثر وقت براي مذاكره موافقين و مخالفين استيضاح پنج ساعت است كه به تساوي و متناوباً انجام مي شود. مدت صحبت براي هريك از موافقين و مخالفين استيضاح حداكثر نيم ساعت خواهد بود كه با رأي مجلس تا يك ساعت قابل تمديد مي باشد
ماده 232
ماده ۲۳۲- وقت براي توضيحات و پاسخ هاي رئيس جمهور جمعاً پنج ساعت مي باشد. رئيس جمهور مي تواند قسمتي از وقت خود را به نمايندگان موافق واگذار كند. اين وقت اضافه بر فرصتي است كه به موجب ماده قبل به آنان تعلق مي گيرد.
ماده 233
ماده ۲۳۳- درصورتي كه پس از بيانات نمايندگان موافق و مخالف و پاسخ رئيس جمهوري اكثريت دوسوم كل نمايندگان، به عدم كفايت رئيس جمهور رأي دادند، مراتب جهت اجراي بند (۱۰) اصل يكصد و دهم (۱۱۰) قانون اساسي به اطلاع مقام رهبري مي رسد. اين رأي گيري مخفي و با ورقه خواهد بود.
ماده 234
ماده ۲۳۴- هرگاه حداقل ده نفر از نمايندگان و يا هركدام از كميسيون ها، عدم رعايت شؤونات و نقض يا استنكاف از اجراي قانون يا اجراي ناقص قانون توسط رئيس جمهور و يا وزير و يا مسئولين دستگاه هاي زيرمجموعه آنان را اعلام نمايند، موضوع بلافاصله از طريق هيأت رئيسه جهت رسيدگي به كميسيون ذي ربط ارجاع مي گردد. كميسيون حداكثر ظرف مدت ده روز موضوع را رسيدگي و درصورت وارد بودن با اظهارنظر صريح، گزارش خود را از طريق هيأت رئيسه به مجلس ارائه مي دهد. تبصره ۱- چنانچه نظر مجلس بر تأييد گزارش باشد موضوع جهت رسيدگي به قوه قضائيه و ساير مراجع ذي صلاح ارسال مي شود تا خارج از نوبت و بدون تشريفات دادرسي رسيدگي نمايند. تبصره ۲- درصورتي كه مجلس در مورد رئيس جمهور يا هريك از وزيران سه نوبت رأي به وارد بودن گزارش بدهد طرح استيضاح درصورت رعايت مفاد اصل هشتاد و نهم(۸۹) قانون اساسي در دستوركار مجلس قرار خواهد گرفت
ماده 235
ماده 235- هر يك از كميسيون ها، گزارش موضوع مرتبط با مواد (211)، (214) و (234) اين قانون را پس از تصويب در مجلس تهيه و فوراً از طريق هيأت رئيسه حسب مورد به قوه قضائيه يا مراجع قانوني ذي ربط ارسال مي كند. گزارش هاي ارسالي به قوه قضائيه به صورت خارج از نوبت مورد رسيدگي قرار مي گيرد. معاونت نظارت مجلس ملزم به پيگيري اداري موارد مذكور است و گزارش پرونده ها را هر سه ماه يك بار به اطلاع نمايندگان مي رساند. تبصره ۱- موارد مذكور در مواد (۲۱۵) و (۲۳۴) اين قانون طبق ماده (۵۷۶) قانون مجازات اسلامي (كتاب پنجم- تعزيرات) مصوب ۲/۳/۱۳۷۵ با اصلاحات و الحاقات بعدي مورد رسيدگي قرار مي گيرد. عزل يا بركناري مقاماتي كه در قانون اساسي احكام خاصي دارد، مطابق همان قانون اقدام مي شود. تبصره ۲- گزارش ماده (۲۳۴) در مورد رئيس جمهور، بر اساس بند (۱۰) اصل يكصد و دهم (۱۱۰) قانون اساسي مورد رسيدگي قرار مي گيرد.
ماده 236
ماده 236- رئيس جمهور و هر يك از وزرا موظف هستند در مردادماه هر سال براساس برنامه هاي ارائه شده در زمان تشكيل دولت و أخذ رأي اعتماد وزرا، اسناد و قوانين بالادستي و شاخصهاي عملكردي متناسب با حوزه وظايف خود، كه هيأت رئيسه مجلس تعيين مي كند، گزارش عملكرد سال گذشته و برنامه سال آينده خود را به صورت كمي و مقايسه اي به مجلس شوراي اسلامي تقديم كنند.
ماده 237
ماده 237- گزارش مذكور پس از اعلام وصول، ظرف مدت چهل و هشت ساعت چاپ مي شود و در اختيار نمايندگان قرار مي گيرد و همزمان توسط رئيس مجلس مطابق با ماده (141) آيين نامه داخلي جهت بررسي به كميسيون يا كميسيون هاي ذي ربط، معاونت نظارت و مركز پژوهش هاي مجلس ارجاع مي شود. كميسيون اصلي موظف است پس از وصول گزارش ها نسبت به بررسي و جمع بندي آن اقدام و ظرف مدت يك ماه گزارش نهائي را به هيأت رئيسه ارائه كند تا خارج از نوبت در دستور كار مجلس قرار گيرد. تبصره - كميسيون هاي فرعي، معاونت نظارت و مركز پژوهش هاي مجلس بايد ظرف مدت پانزده روز گزارش خود را به كميسيون اصلي ارائه كنند.
ماده 238
ماده 238- درجلسه علني، گزارش هر كميسيون در مورد عملكرد رئيس جمهور يا وزير مربوط همراه با توضيحات لازم توسط سخنگو به مدت بيست دقيقه و اظهارات دو مخالف هر يك به مدت ده دقيقه استماع مي شود. سپس حسب مورد، رئيس جمهور براي دفاع از عملكرد خود حداكثر سي دقيقه و هر يك از وزرا حداكثر بيست دقيقه فرصت صحبت دارند.
ماده 239
ماده 239- پس از ارائه گزارش كميسيون، در مورد اقناع نمايندگان از عملكرد وزير مربوط رأي گيري به صورت مخفي با ورقه به عمل مي آيد. چنانچه عملكرد هر يك از وزرا به تأييد مجلس نرسيد، طرح استيضاح با رعايت اصل هشتاد و نهم (89) قانون اساسي و قانون آيين نامه داخلي در دستور كار مجلس قرار مي گيرد
ماده 240
ماده 240- هيأت رئيسه مجلس موظف است پس از تصويب قوانين مربوط به اصلاح آيين نامه داخلي، اقدام لازم را جهت اعمال مصوبات در متن آيين نامه، تعيين شماره مواد و تبصره هاي الحاقي و اصلاح شماره آنها به عمل آورد و با كسب نظر كميسيون آيين نامه داخلي چاپ و توزيع نمايد.
ماده 241
ماده 241- مصوبات مربوط به آيين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي بلافاصله پس از تصويب نهائي لازم الاجراء و از شمول ماده (2) قانون مدني مستثني است.
ماده 242
ماده 242- كليه قوانين و مقررات ديگر در خصوص آيين نامه داخلي مجلس لغو مي گردد