چگونگی حسابرسی اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده موضوع ماده (3) قانون تسهیل تکالیف مؤدیان جهت اجرای قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مؤدیان بابت دوره مالیاتی چهارم سال 1402 و دوره های مالیاتی بعد

پیرو اعلام فهرست مودیان منتخب برای حسابرسی اظهارنامه دوره مالیاتی چهارم سال 1402 در تاریخ 30 مهرماه سال 1403 در سامانه عملیات الکترونیکی سازمان، ضروری است ادارات امور مالیاتی در حسابرسی اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده موضوع ماده (3) قانون تسهیل تکالیف مؤدیان جهت اجرای قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان بابت دوره مالیاتی مذکور و دوره های مالیاتی بعد نسبت به رعایت موارد ذیل اهتمام نمایند: 1- حسابرسی تمامی اقلام اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده و کلیه فعالیت‌های مودیان انتخاب شده در اجرای تبصره ماده (14) قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب 1400 ، اعم از صورت‌حساب‌های الکترونیکی فروش و خرید در سامانه مودیان و یا خارج از سامانه مذکور با رعایت مقررات امکان‌پذیر می‌باشد. چنانچه متعاقباً برای این مودیان به ‌موجب اسناد و مدارک بدستآمده یا اطلاعات استخراج‌شده از پایگاه‌های اطلاعاتی سازمان متبوع، کم ابرازی فروش یا بیش‌ابرازی اعتبار مؤدی احراز شود، مدارک مذکور قابل رسیدگی بوده و مالیات و عوارض ارزش افزوده و جرائم متعلقه وفق قانون مالیات بر ارزش افزوده و مقررات مربوط مطالبه خواهد شد. مالیات و عوارض خرید معاملات نسیه که براساس صورتحساب‌های الکترونیکی صادره در سامانه مؤدیان به تأیید طرفین رسیده است، در دوره مالیاتی ثبت پرداخت، به‌عنوان اعتبار مالیاتی مودی محسوب و وفق مقررات موضوعه از جمله مفاد تبصره‌های ماده (8) قانون مالیات بر ارزش افزوده قابل کسر، تهاتر یا استرداد حسب مورد می‌باشد.

2- حسابرسی اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده مودیانی که در فهرست موضوع بند (1) نمیباشند، صرفاً ناظر بر کلیه موارد ابرازی مندرج در جداول اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده تسلیمی از قبیل تسهیم اعتبار موضوع جدول (ج)، فیلدهای ستون خارج از سامانه مؤدیان، ردیف تعدیلات، اصلاح ردیف اطلاعات درگاه‌های بانکی و دستگاه‌های کارتخوان/ pos ، صادرات، یارانه های دریافتی که مؤدی اقدام به تکمیل، تغییر و تعدیل نموده است و همچنین مبلغ بستانکاری انتقالی از دوره قبل و‌ یا مواردی که مودیان الزام به ابراز داشته‌اند می‌باشد. لیکن رسیدگی به اطلاعات مندرج در ستون بارگذاری‌شده از سامانه مودیان، صرفاً با رعایت ماده (9) قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان مجاز است. ادارات امور مالیاتی موظفند پس از بررسی مدارک و مستندات بدست آمده، در صورت احراز تخلف درخصوص اطلاعات مندرج در سامانه مودیان، مراتب را از طریق کارپوشه به اطلاع مودی برسانند. چنانچه مؤدی موارد مزبور را پذیرفته و آنها را در کارپوشه خود در سامانه مؤدیان ثبت یا اصلاح کند، صرفاً از این بابت مشمول جریمه‌های موضوع ماده (۲۲) قانون یادشده خواهد شد و در صورتی که مؤدی، تمام یا بخشی از موارد را نپذیرفته و از ثبت یا اصلاح آنها در سامانه مؤدیان امتناعکند و یا دلایل ارائه شده توسط مودی مورد پذیرش اداره امور مالیاتی واقع نشود، اداره امور مالیاتی مراتب را با اسناد و مدارک مثبته به هیأت حل اختلاف مالیاتی(موضوع ماده 9 قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان ) ارجاع می‌دهد. درصورت تأیید تخلف توسط هیأت مزبور، اداره امور مالیاتی میتواند نسبت به حسابرسی کلیه صورت‌حساب‌های داخل سامانه مربوط به دوره‌های مالیاتی سال تخلف مطابق بند (1) اقدام نماید. علاوه بر این، مؤدی متخلف مشمول جریمه‌های موضوع ماده (۲۲) قانون مزبور نیز خواهد بود.

3-1 - چنانچه مؤدی با ادعای صدور صورتحساب‌های تکراری یا با مبلغ اشتباه در سامانه مؤدیان و متعاقب آن عدم ابطال صورت‌حساب‌های اشتباه و یا صدور صورتحساب ابطالی و عدم تأیید آن توسط خریدار در همان دوره و یا اعتبار لحاظ نشده برای خریداران بابت صورت‌حساب‌های الکترونیکی خرید با برچسب عبور از حد مجاز و یا اعتبار لحاظ نشده بابت واردات، فیلد مربوط را در جدول (هـ) تکمیل نموده و موجب کاهش مالیات بر ارزش افزوده اظهاری شده باشد، ضمن بررسی صورت‌حساب‌های ارجاعی (ابطالی، اصلاحی، برگشت از فروش) در سامانه مؤدیان و مستندات مربوط، چنانچه مؤدی به اشتباه، پرداخت مالیات بر ارزش افزوده را به تأخیر انداخته باشد، ضمن مطالبه مالیات و عوارض متعلقه، جرائم مربوط نیز از زمان انقضای مهلت پرداخت مالیات و عوارض متعلقه برای آن دوره، محاسبه و مطالبه ‌شود. در اجرای این بند معاونت فناوری های مالیاتی می‌بایست دسترسی لازم به اطلاعات اظهارنامه مستردشده و صورتحساب‌های الکترونیکی ارجاعی مربوط به اطلاعات مندرج در جدول (هـ) را برای ادارات امور مالیاتی فراهم نماید. بدیهی است در صورتی‌که تکمیل جدول (هـ) از حیث رفع مغایرت‌های سایر ردیف‌های اظهارنامه بوده و در میزان مالیات نهایی موثر نباشد، مطالبه مالیات و جریمه از این حیث موضوعیت نخواهد داشت و ادارات امور مالیاتی می‌بایست نسبت به تعدیل درایه‌های مربوط اقدام نمایند. 3-2- در صورتی که تکمیل جدول (هـ) اظهارنامه مستردشده حسب مستندات ارائه شده منطبق به واقع باشد و مودی مالیات متعلق را تا انقضای مهلت استرداد اظهارنامه دوره بعد (بهار 1403) پرداخت و یا نسبت به ترتیب پرداخت آن اقدام نموده باشد، ادارات امور مالیاتی موظفند در اجرای ماده (191) قانون مالیات‌های مستقیم ترتیبی اتخاذ نمایند تا جریمه تأخیر در پرداخت مورد بخشودگی قرار گیرد.

4- حسابرسی اطلاعات مالی واصله از طریق درگاه‌های بانکی و دستگاه‌های کارتخوان/ pos مندرج در اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده با رعایت موارد ذیل انجام پذیرد: الف) مأموران مالیاتی می‌بایست در خصوص مؤدیانی که عموماً جمع مبالغ واریزی به دستگاه کارتخوان و یا درگاه پرداخت اینترنتی، جزء درآمد آنها قلمداد نمی‌شود( مانند مشاوران املاک و نمایشگاه داران اتومبیل) و مبالغ مذکور را درستون خارج از سامانه کسر نموده باشند، با بررسی اسناد و مدارک مثبته و با استفاده از سایر روش‌های حسابرسی نسبت به بررسی تعدیل ارقام مزبور توسط مودی اقدام نمایند. چنانچه عدد مکسوره منطبق بر واقع نباشد، مالیات و جرائم متعلقه مربوط به مابه‌التفاوت فروش کالا و خدمات مشمول، مطالبه شود. ب) چنانچه مؤدی فروش توأمان کالا و خدمت معاف/مشمول و یا مشمول با نرخهای متفاوت داشته باشد و نسبت به کاهش خالص فروش کالاها و خدمات مشمول متکی به دستگاه کارتخوان و یا درگاه پرداخت اینترنتی اقدام نموده باشد( مانند عمدهفروشان مواد غذایی، رستورانها، طلافروشان) و مبالغ مکسوره را به سایر ردیف‌های فروش کالا و خدمت با نرخ های متفاوت منتقل کرده باشد، وفق بند الف اقدام شود. ج) چنانچه مودی نسبت به وصول مبلغ صورتحساب فروش نوع (1) یا (2) از طریق دستگاه‌های کارتخوان بانکی یا درگاه پرداخت اینترنتی اقدام نماید، به‌منظور جلوگیری از مطالبه مالیات بر ارزش افزوده مضاعف ناشی از همپوشانی اطلاعات بارگذاریشده، موضوع مورد رسیدگی واقع شود.

-5 با عنایت به مفاد ماده ( 7 ) قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان و مفاد تبصره ( 3 ) ماده ( 6 ) قانون تسهیل تکالیف مودیان جهت اجرای قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان ، چنانچه مودی نسبت به صدور صورتحساب در سامانه مودیان و یا سایر سامانه ها از قبیل سامانه جامع تجارت ایران و سامانه ثبت الکترونیکی معاملات نفتی (ثامن) اقدام و متعاقب آن فهرست معاملات مزبور را از طریق سامانه فهرست معاملات موضوع ماده ( 169 ) قانون مالیات های مستقیم ارسال و یا مجددا از این بابت صورتحساب الکترونیکی در سامانه مودیان صادر نموده باشد، مراتب از حیث عدم احتساب خرید/فروش مضاعف مدنظر قرار گیرد .

-6 چنانچه مودی نسبت به انتقال ارزش صادرات از ردیف تایید نشده بارگذاری از سامانه به ردیف تایید شده خارج از سامانه اقدام نموده باشد، صرفا از حیث احراز فعالیت صادراتی به منظور اعمال قوانین مرتبط از جمله مفاد ماده ( 10 ) قانون مالیات بر ارزش افزوده مورد رسیدگی قرار گیرد. شایان ذکر است مطالبه جرائم موضوع ماده ( 22 ) قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان در خصوص صورت حساب های الکترونیکی صادرات تایید نشده ثبت شده در سامانه مودیان موضوعیت ندارد.

-7 در اجرای مفاد تبصره ( 2 ) ماده ( 10 ) قانون مالیات بر ارزش افزوده ، استرداد مالیات و عوارض خرید برای صادرات مواد خام و مواد اولیه تولید که در فهرست مربوط به ماده ( 141 ) قانون مالیات های مستقیم ، ذکر شده اند ممنوع است. چنانچه مودیان به تولید و عرضه توامان مواد مذکور و سایر کالاها در داخل کشور و یا صادرات آن ها اشتغال داشته باشند، مالیات های پرداخت شده در مرحله خرید از طریق روش تسهیم یا تخصیص حسب مورد (همانند عرضه توأم کالای مشمول و معاف) قابل محاسبه می باشد. آن قسمت از مالیات و عوارض پرداختی مودیان که طبق مقررات قانون مذکور قابل تهاتر یا استرداد نیست، در اجرای مفاد تبصره ( 5 ) ماده ( 8 ) قانون یاد شده به عنوان هزینه قابل قبول مالیاتی موضوع قانون مالیات های مستقیم محسوب می شود.

-8 در معاملات نسیه که در سامانه مودیان به تأیید طرفین رسیده است، وفق مفاد تبصره ( 2 ) ماده ( 4 ) قانون مالیات بر ارزش افزوده ، مطالبه مالیات بر ارزش افزوده در دوره مالیاتی وصول وجه معامله انجام خواهد شد. بدیهی است در صورت احراز وصول وجه معاملات نسیه در هر دوره مالیاتی علی رغم عدم ثبت دریافت آن در سامانه مودیان، مالیات بر ارزش افزوده معاملات مورد نظر از فروشنده قابل مطالبه و وصول می باشد. فروشنده مجاز است پس از دریافت ثمن معامله و مالیات و عوارض فروش های نسیه، پرداخت مالیات و عوارض مزبور را تا زمان انقضای مهلت استرداد اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده دوره پرداخت، به تأخیر بیندازد.

9- ادارات امور مالیاتی در زمان بررسی ردیف تعدیلات و یا خریدهای فاقد صورتحساب الکترونیکی درج شده در ستون خارج از سامانه اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده دوره های چهارم سال 1402 و بعد لازم است اقدامات زیر را انجام دهند: الف- نسبت به اخذ اصل صورت حساب غیر الکترونیکی مربوط به خریدهای انجام شده از خریدار اقدام و ضمن مطابقت آن با نمونه صورت حساب نوع 1 موضوع آیین‌نامه ماده 95 قانون مالیات‌های مستقیم، صورت‌حساب غیرالکترونیکی را برای اداره امور مالیاتی رسیدگی کننده به اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده صادر کننده صورت حساب (فروشنده) برای رسیدگی‌های مالیاتی ارسال نمایند. ب- با عنایت به اینکه در فرآیندهای مالیاتی درنظر گرفته شده در سامانه مؤدیان، امکان ارسال برخط صورتحساب الکترونیکی برای فروشنده و مشاهده لحظه‌ای برای خریدار اجرایی می‌باشد، بنابراین می‌بایست جهت رعایت مقررات ماده 24 قانون مالیات بر ارزش افزوده و آیین‌نامه تبصره آن اقدامات قانونی لازم توسط اداره امور مالیاتی مربوطه به عمل آید. ج- نظر به اینکه درخصوص صورتحساب‌های الکترونیکی که به موجب عبور از حدمجاز موضوع ماده 6 قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان بدون پرداخت مالیات بر ارزش افزوده متعلقه یا تعیین ترتیب پرداخت بدهی یا ارائه تضامین کافی برای خریدار، اعتبار لحاظ نمی شود، بنابراین در صورتی که فروشنده نسبت به پرداخت مالیات بر ارزش افزوده متعلقه یا تعیین ترتیب پرداخت بدهی مالیاتی یا ارائه تضامین کافی اقدام نمایند با رعایت فرآیندهای مربوطه برای خریدار اعتبار لحاظ می شود، لذا لازم است در زمان بررسی صورت‌حساب‌های غیر الکترونیکی از عدم احتساب مالیات و عوارض خرید (اعتبار) مضاعف برای خریدار اطمینان حاصل شود. تذکر: صدور صورتحساب الکترونیکی اصلاحی توسط فروشنده، با رعایت فرآیندهای سامانه مودیان منجر به محاسبه مالیات و عوارض فروش مضاعف برای فروشنده نمی شود.

-10 با عنایت به مفاد بند (ج) ماده ( 1 ) قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان صرفا صاحبان مشاغل و اشخاص حقوقی موضوع فصل های چهارم و پنجم باب سوم قانون مالیات های مستقیم ، با رعایت قانون تسهیل تکالیف جهت اجرای قانون مذکور ملزم به صدور صورتحساب الکترونیکی هستند. بنابراین اشخاص حقیقی دارای فعالیت کشاورزی موضوع ماده ( 81 ) قانون مالیات های مستقیم الزامی به صدور صورتحساب الکترونیکی ندارند.

-11 با عنایت به مفاد تبصره ( 2 ) ماده ( 14 ) مکرر قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان الحاقی طبق ماده ( 8 ) قانون تسهیل جهت اجرای قانون مذکور در خصوص اشخاص حقوقی و صاحبان مشاغل که کالا و خدمت با نرخ یکسان مالیات و عوارض ارزش افزوده عرضه و یا ارائه می نمایند، رسید دستگاه کارتخوان تا پایان سال 1404 به عنوان صورتحساب الکترونیکی تلقی می شود.

-12 با عنایت به مفاد تبصره ( 3 ) بند (الف) ماده ( 26 ) قانون مالیات بر ارزش افزوده ، مالیات و عوارض پرداختی بابت خرید کالاهای نفتی که به عنوان مواد اولیه اصلی توسط واحدهای تولیدی استفاده نشده است، به عنوان اعتبار مالیاتی لحاظ نشده و قابل استرداد یا تهاتر نمی باشد. در چنین مواردی مودیان مشمول این حکم می بایست مالیات و عوارض پرداختی خود در این رابطه را از طریق ردیف تعبیه شده در جدول (ج) اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده از «جمع مالیات و عوارض ارزش افزوده خرید یا واردات کالاها و خدمات» کسر نمایند. بنابراین ادارات امور مالیاتی می باید در هنگام رسیدگی، نسبت به عدم پذیرش اعتبار مالیاتی مستنکفین از این حکم قانونی و مطالبه مالیات و عوارض و جرائم مربوطه اقدام نمایند.