مبحث دوم - تشكيلات قانونگذاري مجلس (مواد 10 الی 68)
مبحث دوم - تشكيلات قانونگذاري مجلس
اول – هيأت هاي رئيسه مجلس
اول – هيأت هاي رئيسه مجلس
دوم - شعب و كميسيون ها
دوم - شعب و كميسيون ها
الف - هيأت رئيسه سنی
الف - هيأت رئيسه سني
الف - شعب
الف- شعب
ب هیأت رئیسه
ب – هيأت رئيسه
ب - كميسيون ها
ب - كميسيون ها
ماده 10
ماده ۱۰- مسن ترين فرد از نمايندگان حاضر به عنوان رئيس سني و فرد بعدي به عنوان نائب رئيس و دو نفر از جوان ترين نمايندگان حاضر به سمت دبير معين مي شوند و در جايگاه هيأت رئيسه قرار مي گيرند. درصورت تساوي سن، هيأت رئيسه سني با قيد قرعه از بين مسن ترين و جوان ترين نمايندگان حاضر تعيين خواهد شد. اعلام هيأت رئيسه سني با معاونت قوانين مجلس است
ماده 11
ماده ۱۱- وظايف هيأت رئيسه سني عبارت است از: ۱- اداره جلسه افتتاحيه و جلسات بعدي تا زمان انتخاب هيأت رئيسه ۲- انجام مراسم تحليف ۳- قرعه كشي براي تعيين اعضاي شعب ۴- توزيع اعتبارنامه ها بين شعب ۵- برگزاري انتخابات هيأت رئيسه ۶- تمشيت امور اداري مجلس تا زمان انتخاب هيأت رئيسه
ماده 12
ماده ۱۲- هيأت رئيسه سني در اولين جلسه پس از افتتاح مجلس اقدام به برگزاري انتخابات هيأت رئيسه مي نمايد. اعضاي هيأت رئيسه براي مدت يك سال انتخاب مي شوند. انتخابات بعدي در سالروز انتخابات هيأت رئيسه مي باشد و درصورتي كه با تعطيلات مصادف گردد در جلسه قبل از آن انجام مي شود. مسؤوليت هيأت رئيسه جديد از سالروز انتخابات قبل آغاز مي شود. تبصره ۱- نمايندگاني كه داوطلب عضويت در هيأت رئيسه هستند، بايد حداكثر تا پايان وقت اداري روز افتتاحيه مجلس براي ثبت نام به هيأت رئيسه سني مراجعه كنند و اين موضوع قبلاً بايد به اطلاع نمايندگان برسد. هيأت رئيسه سني موظف است شرح حال و سوابق داوطلبان را به همراه تصاوير آنان تهيه كند و در دومين جلسه علني و قبل از برگزاري انتخابات هيأت رئيسه در اختيار نمايندگان قرار دهد. تبصره ۲- چنانچه اعتبارنامه نماينده اي كه براي هيأت رئيسه انتخاب شده است به تصويب مجلس نرسد، براي تعيين جايگزين وي مجدد رأي گيري به عمل مي آيد. تبصره ۳- پس از تشكيل هيأت رئيسه، گزارش شعب پانزده گانه در مجلس قرائت و تصويب اعتبارنامه ها اعلام مي شود.
ماده 13
ماده ۱۳- هيأت رئيسه مركب از رئيس، دو نائب رئيس، شش دبير و سه ناظر مي باشد.
ماده 14
ماده ۱۴- انتخاب رئيس در نوبت اول با اكثريت مطلق آراء نمايندگان و انتخاب نواب رئيس، دبيران و ناظران هر كدام جداگانه و با اكثريت نسبي و رأي مخفي و با ورقه خواهد بود. در صورتي كه در انتخاب رئيس در نوبت اول اكثريت مطلق حاصل نشود، در نوبت دوم اكثريت نسبي كافي خواهد بود. تبصره ۱- چنانچه آراء براي رئيس، نواب رئيس، دبيران، ناظران با يكديگر برابر باشد، حسب مورد به قيد قرعه تعيين مي شوند. تبصره ۲- در صورتي به فرد غائب در جلسه مي توان رأي داد كه قبل از تشكيل جلسه مربوط به انتخابات هيأت رئيسه، كتباً نامزدي خود را به معاونت قوانين مجلس اعلام كرده باشد
ماده 15
ماده ۱۵- قبل از أخذ رأي براي هيأت رئيسه، اسامي داوطلبان به ترتيب وصول به هيأت رئيسه بدون بحث در جلسه علني اعلام خواهد شد.
ماده 16
ماده ۱۶- اعضاي هيأت رئيسه، پس از انتخاب، در حضور نمايندگان با قرائت متن زير سوگند ياد مي كنند و موظف به رعايت دقيق مفاد آن مي باشند. بسم الله الرحمن الرحيم «من به عنوان عضو هيأت رئيسه مجلس شوراي اسلامي در برابر قرآن مجيد به خداوند قادر متعال سوگند ياد مي كنم كه حداكثر توان خود را براي اجراي آيين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي با مراعات بي طرفي كامل در انجام وظايف به كارگيرم و از هرگونه اقدام مخالف آيين نامه اجتناب نمايم.»
ماده 17
ماده ۱۷- نواب رئيس به ترتيب تعداد آراء به عنوان نائب رئيس اول و نائب رئيس دوم و درصورت تساوي آراء با قيد قرعه انتخاب مي شوند و در غياب رئيس مجلس به ترتيب، وظايف و اختيارات او را بر عهده خواهند داشت. تبصره - رئيس مجلس مي تواند حتي هنگام حضور خود، اداره جلسه رسمي را به ترتيب به عهده نواب رئيس بگذارد
ماده 18
ماده ۱۸- اگر رئيس مجلس پيش از انقضاي مدت از رياست استعفاء دهد يا فوت شود نواب رئيس به ترتيب تقدم، جلسه را منعقد مي سازند و متن استعفاءنامه را قرائت يا فوت را اعلام مي دارند. در مورد فوت به احترام متوفي جلسه ختم مي شودو در هر صورت در جلسه بعد نائب رئيس جلسه را تشكيل مي دهد و رئيس جديد طبق آيين نامه داخلي مجلس انتخاب مي شود. در مورد استعفاء بعد از اعلام و قرائت متن استعفاءنامه در مجلس و استماع توضيحات رئيس مستعفي و مذاكراتي كه نمايندگان لازم بدانند، چنانچه استعفاء پس گرفته نشود، انتخاب رئيس جديد در جلسه بعد به عمل مي آيد، حداكثر توضيحات رئيس، سي دقيقه و سه نفر نماينده هركدام ده دقيقه است. تبصره ۱- در مورد فوت يا استعفاء ساير اعضاي هيأت رئيسه نيز بايد بدون تشريفات در جلسه بعد انتخاب فرد يا افراد جديد به عمل آيد. تبصره ۲- انتخاب رئيس و هريك از اعضاي هيأت رئيسه جديد براي مدت باقيمانده از يك سال خواهد بود.
ماده 19
ماده ۱۹- هيچ يك از اعضاي هيأت رئيسه مجلس نمي تواند به عضويت كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس انتخاب شود و در صورتي كه هريك از اعضاي اين كميسيون به عضويت هيأت رئيسه انتخاب گردند از كميسيون مستعفي شناخته شده و مطابق مراتب منظور در اين آيين نامه نسبت به تعيين كميسيون جديد اقدام خواهند نمود و همچنين نمي توانند به عنوان رئيس يا سخنگوي كميسيونهاي مجلس انتخاب گردند و در صورتي كه رئيس يا سخنگوي كميسيونها به عضويت هيأت رئيسه انتخاب گردند از سمت خود در كميسيون مستعفي شناخته مي شوند.
ماده 20
ماده ۲۰- وظايف و اختيارات رئيس مجلس عبارتند از: ۱- اداره جلسات مجلس به شرح مواد اين آيين نامه ۲- اداره كليه امور اداري، مالي، استخدامي و سازماني مجلس ۳- امضاي كليه احكام استخدامي براساس آيين نامه استخدامي كاركنان مجلس و ساير قوانين و مقررات ۴- امضاي كليه نامههاي مربوط به امور قانونگذاري و پارلماني مجلس ۵- حضور در نهادهاي قانوني كه رئيس مجلس عضو آنها است. ۶- ارائه گزارش كامل از تصميمات و اقدامات هيأت رئيسه در رابطه با مسائل مختلف مربوط به مجلس و واحدهاي تابعه آن هر سه ماه يك بار به نمايندگان ۷- ساير موارد مذكور در قانون اساسي و ديگر مقررات
ماده 21
ماده ۲۱- وظايف دبيران عبارتند از: ۱- مراقبت در ضبط و تحرير صورت مذاكرات و چاپ و توزيع آنها ۲- قرائت طرح ها و لوايح، پيشنهادها، نوشتهها و مطالبي كه بايد به اطلاع مجلس برسد. ۳- تنظيم پيشنهادهاي واصله از طرف نمايندگان به ترتيب وصول با قيد شماره ۴- تعيين نمايندگاني كه در جلسه براي نطق، وقت مي خواهند به قيد قرعه
ماده 22
ماده ۲۲- وظايف و اختيارات هيأت رئيسه عبارتند از: ۱- نظارت بر كليه امور اداري، مالي، استخدامي و سازماني مجلس ۲- تصويب بودجه پيشنهادي سالانه مجلس و ارجاع آن به كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس جهت طي مراحل قانوني ۳- تصويب حقوق مالي نمايندگان طبق اين آيين نامه ۴- انتظام و حفظ انضباط جلسات مجلس ۵- نظارت بر انجام امور مربوط به گزارش ها و چاپ و توزيع آنها ۶- تهيه و تنظيم برنامه هفتگي مجلس ۷- مسئوليت و نظارت بر رعايت اوقات و مهلت هاي قانوني مذكور در اين آيين نامه ۸- تصميم گيري در خصوص دعوت از اشخاص حقيقي و حقوقي و موافقت با حضور اشخاص متقاضي جهت شركت و يا اظهارنظر در مجلس ۹- اعلام مراتب رد اعتبارنامه يا استعفاي نمايندگان به وزارت كشور ۱۰- بررسي و حل و فصل مسائل و مشكلات كميسيونها و شعب و اتخاذ تصميم در موارد اختلافي يا عدم رعايت آيين نامه ۱۱- حفظ شأن و منزلت و اقتدار مجلس و دفاع از حقوق و جايگاه قانوني نمايندگان ۱۲- تصويب سازوكار لازم جهت بهبود روش هاي نظارتي و ساماندهي امور ناظرين منتخب مجلس و كميسيون ها در مجامع و شوراها و دريافت گزارش آنان تبصره - جلسات هيأت رئيسه با حضور حداقل دوسوم اعضاء كه رئيس يا يكي از نواب رئيس جزء آنان باشد رسميت مي يابد و مصوبات آن با رأي اكثريت مطلق عده حاضر معتبر خواهد بود. ج - مسئوليت مشترك هيأت رئيسه در برابر مجلس
ماده 23
ماده ۲۳- رئيس مجلس و ساير اعضاي هيأت رئيسه در مورد انجام وظايف محوله در اين آيين نامه در برابر مجلس مسئوليت مشترك دارند.
ماده 24
ماده ۲۴- هرگاه نمايندگان به كيفيت اداره جلسات يا ساير امور مجلس و نحوه ايفاي وظايف رئيس يا ساير اعضاي هيأت رئيسه معترض باشند، مي توانند طي تقاضاي كتبي با امضاي حداقل بيست و پنج نفر و يا به درخواست كميسيون آيين نامه داخلي مجلس ، تشكيل هيأت رسيدگي به اعتراضات، مركب از رؤساي كميسيونهاي تخصصي و اعضاي كميسيون آيين نامه داخلي مجلس را درخواست نمايند. كميسيون آيين نامه داخلي مكلف است ظرف سه روز نسبت به تشكيل هيأت رسيدگي به اعتراضات، اقدام نمايد. هيأت اخير مكلف است ظرف ده روز با حضور سه نفر از منتخبين معترضين، به موضوع رسيدگي نمايد. در صورتي كه اكثريت اعضاي هيأت رأي بر عدم صلاحيت فرد مورد اعتراض دادند عضويت وي در هيأت رئيسه تعليق مي گردد. گزارش هيأت در اين باره در جلسه غيرعلني مورد بررسي قرار مي گيرد و در اولين جلسه علني مجلس بدون بحث به رأيگيري گذاشته مي شود. درصورت رد عدم صلاحيت، عضو مزبور به كار خود ادامه خواهد داد و درغيراين صورت از سمت خود مستعفي شناخته مي شودو حق شركت در انتخابات مجدد آن دوره را ندارد. تبصره ۱- هيأت رسيدگي كننده به اعتراض، در ابتداي نخستين جلسه خود هيأت رئيسهاي را وفق مقررات مربوط به انتخاب هيأت رئيسه كميسيونها، انتخاب مي نمايند. جلسات هيأت با حضور سه چهارم اعضاء رسميت مي يابد و مناط اعتبار تصميمات آن، رأي اكثريت مطلق حاضرين مي باشد. تبصره ۲- نمايندگان معترض و اعضاي مورد اعتراض هيأت رئيسه مجلس، حق رأي در جلسه هيأت رسيدگي كننده به اعتراضات را ندارند. تبصره ۳- رسيدگي فوق مانع از انجام وظايف قانوني كميسيون اصل نودم (۹۰) قانون اساسي نسبت به طرز كار مجلس نخواهد بود و نمايندگان مي توانند از آن طريق نيز نسبت به عملكرد هيأت رئيسه نظارت و پيگيري نمايند. تبصره ۴- نحوه رسيدگي به اعتراض در مورد ايفاي وظايف رئيس كميسيون اصل نودم (۹۰) قانون اساسي و نيز رئيس و دادستان ديوان محاسبات و همچنين ساير نمايندگان مجلس كه با رأي مجلس انتخاب مي شوند ولي در اين آيين نامه براي رسيدگي به اعتراض در مورد ايفاي وظايف آنان روشي مشخص نشده است طبق اين ماده است. تبصره ۵- چنانچه ده نفر از نمايندگان به عملكرد هريك از نمايندگان منتخب مجلس در هيأت ها، مجامع و شوراهاي غيراستاني و غيرشهرستاني معترض باشند، طبق اين ماده به عملكرد آنان رسيدگي مي شود.
ماده 25
ماده ۲۵- پس از انجام مراسم تحليف، نمايندگان به حكم قرعه به طور مساوي به پانزده شعبه تقسيم مي شوند و افراد باقيمانده به ترتيب از شعبه اول به بعد، يك يك به شعب افزوده مي شوند. نمايندگاني كه بعداً سوگند ياد مي كنند به حكم قرعه به عضويت شعبي كه كسري دارند پذيرفته مي شوند. هر شعبه داراي يك رئيس، دو نائب رئيس، يك سخنگو و دو دبير خواهد بود كه جداگانه با رأي مخفي با ورقه و با اكثريت نسبي بيش از يك سوم كل اعضاي شعبه، انتخاب مي شوند و در صورت تساوي به حكم قرعه عمل خواهد شد. نتيجه انتخابات با ذكر آراء طي گزارشي به وسيله سخنگو به اطلاع مجلس مي رسد. مناط اعتبار براي رسميت جلسات شعب، حضور حداقل دوسوم اعضاء مي باشد و تصميمات شعب، به جز در مورد انتخاب افراد، با اكثريت مطلق آراء عده حاضر خواهد بود.
ماده 26
ماده ۲۶- هر يك از شعب براي تمام دوره نمايندگي رسميت دارند و وظايف و اختيارات آنها عبارتند از: ۱- رسيدگي به اعتبارنامه ها ۲- تعيين اعضاي كميسيون تحقيق ۳- تعيين اعضاي كميسيون آيين نامه داخلي مجلس ۴- بررسي و تشخيص صلاحيت نامزدهاي عضويت دركميسيون هاي تخصصي مجلس
ماده 27
ماده ۲۷- هريك از شعب موظفند صورت جلسات خود را با قيد اسامي حاضرين و غائبين و تأخيركنندگان به وسيله دبير شعبه تنظيم و تقديم هيأت رئيسه مجلس نمايند
ماده 28
ماده ۲۸- اعتبارنامه ها به همراه ضمائم آن به موجب جدول حوزه هاي انتخاباتي مجلس شوراي اسلامي كه براساس حروف الفبا از طرف معاونت قوانين مجلس با نظارت هيأت رئيسه سني تنظيم شده است، به ترتيب به شعب پانزده گانه جهت رسيدگي ارجاع مي شود. هيأت رئيسه موظف است فهرست اعتبارنامه هاي ارجاعي را قبل از آغاز رسيدگي، تكثير كند و در اختيار نمايندگان قرار دهد. چنانچه هر يك از نمايندگان به اعتبارنامه اي معترض باشد، ظرف مدت سه روز از تاريخ انتشار فهرست مذكور حداكثر تا پايان وقت اداري روز سوم، موظف است اعتراض كتبي خود را امضاء و به انضمام مدارك و اسناد مربوط به شعبه ذي ربط تقديم كند. تبصره ۱- شعبه موظف است عدم رسيدگي شوراي نگهبان به موضوع مورد اعتراض يا حادث شدن آن بعد از اعلام صحت انتخابات را احراز كند. تبصره ۲- گزارش هر شعبه توسط سخنگو در مجلس قرائت مي شود و درصورت عدم امكان، به ترتيب رئيس و يا يكي از نواب رئيس يا دبيران وظيفه او را انجام مي دهد
ماده 29
ماده ۲۹- شعبه موظف است حداكثر ظرف مدت سه روز كاري گزارش تأييد آن دسته از اعتبارنامه هاي واصله را كه معترض ندارند، به صورت يكجا به هيأت رئيسه ارسال كند تا براي تصميم گيري مجلس در دستور كار قرار گيرد. اعتبارنامه هايي كه مورد اعتراض نمايندگان قرار گرفته است، حداكثر ظرف مدت پنج روز كاري توسط شعبه رسيدگي مي شود. در صورتي كه نظر شعبه تأييد اعتبارنامه باشد، گزارش تأييد آن براي تصميم گيري به مجلس ارائه مي شود. چنانچه نظر شعبه رد اعتبارنامه باشد، از طريق هيأت رئيسه مجلس به كميسيون تحقيق ارجاع خواهد شد تا پس از رسيدگي و ارائه گزارش، براي تصميم گيري مجلس در دستور كار قرار گيرد. تبصره - شعبه موظف است حداقل بيست و چهار ساعت قبل از بررسي اعتبارنامه از معترض يا معترضان جهت توضيح اعتراض و از نماينده اي كه اعتبارنامه اش مورد اعتراض قرار گرفته جهت دفاع دعوت به عمل آورد. عدم حضور هر يك از آنان مانع رسيدگي نيست. معترض يا معترضان در صورت عدم حضور غيرموجه در شعبه، در جلسه علني حق اعتراض ندارند. موجه بودن عدم حضور بايد به تأييد هيأت رئيسه مجلس برسد. اگر عدم حضور، موجه بود فقط يك بار ديگر جلسه شعبه ظرف مدت پنج روز مجدداً تشكيل مي شود و نظر خود را اعلام مي كند.
ماده 30
ماده ۳۰- هيچ شعبه اي نمي تواند تقديم گزارش خود را بيش از پنج روز كاري از تاريخ دريافت پرونده به تعويق اندازد. درصورتي كه تأخير به حكم ضرورت پيش آمده باشد، رئيس و در غياب او نائب رئيس شعبه مكلف است هيأت رئيسه مجلس را مطلع سازد. هرگاه هيأت رئيسه علت را موجه دانست، موضوع را دوباره به همان شعبه و درغيراين صورت به شعبه بعد ارجاع مي نمايد كه ظرف پنج روز كاري پس از دريافت پرونده، گزارش دهد
ماده 31
ماده ۳۱- كميسيون تحقيق حداكثر ظرف مدت پانزده روز به دلايل و توضيحات كتبي شعب و معترض يا معترضان رسيدگي مي كند و پس از استماع و بررسي توضيحات معترض يا معترضان و دفاعيات كتبي يا حضوري نماينده مورد اعتراض، نظر خود را به مجلس ارسال مي كند. تبصره ۱- درصورتي كه تعداد معترضان بيش از سه نفر باشد، مي توانند سه نفر را به صورت مكتوب معرفي كنند تا در شعبه و كميسيون تحقيق جهت ارائه توضيحات لازم حضور يابند. تبصره ۲- كميسيون تحقيق موظف است حداقل بيست و چهار ساعت قبل از رسيدگي به اعتبارنامه از معترض يا معترضان و نماينده اي كه اعتبارنامه اش مورد اعتراض واقع شده است دعوت به عمل آورد.
ماده 32
ماده ۳۲- چنانچه كميسيون تحقيق، اعتبارنامه ردشده از سوي شعبه را رسيدگي كند و نظر به تأييد اعتبارنامه داشته باشد، گزارش آن براي تصميم گيري مجلس در دستور كار قرار مي گيرد و در صورتي كه نظر كميسيون مبني بر رد اعتبارنامه باشد گزارش آن حداكثر به مدت پانزده دقيقه در مجلس مطرح و ادله رد اعتبارنامه ارائه مي شود. نماينده اي كه اعتبارنامه اش توسط كميسيون رد شده است حداكثر به مدت سي دقيقه فرصت دارد تا از خود دفاع كند، ضمن اينكه مي تواند بخشي از وقت خود را حداكثر به دو نفر از نمايندگان واگذار كند، سپس گزارش كميسيون تحقيق به رأي گذاشته مي شود، چنانچه رد اعتبارنامه به تصويب مجلس نرسد، رئيس جلسه تصويب آن را اعلام مي كند. تبصره - درصورتي كه كميسيون تحقيق ظرف مدت پانزده روز نظر خود را به مجلس اعلام نكند، نماينده اي كه اعتبارنامه اش مورد اعتراض واقع شده است يا پانزده نفر از نمايندگان مي توانند طرح اعتبارنامه را در صحن مجلس از هيأت رئيسه درخواست كنند و هيأت رئيسه موظف است در اولين فرصت گزارش شعبه را در دستور كار مجلس قرار دهد تا مطابق اين ماده مورد رسيدگي قرار گيرد. به جاي نظر كميسيون، نظر شعبه به مدت پانزده دقيقه مطرح مي شود
ماده 33
ماده ۳۳- چنانچه نماينده بدون عذر موجه (به تشخيص هيأت رئيسه) تا ده روز پس از ابلاغ به وي براي دفاع از صحت اعتبارنامه خود در جلسه حاضر نشود، مجلس با استماع گزارش كميسيون تحقيق و صحبت معترض وارد رأي گيري مي شود. تبصره - درصورتي كه نماينده يا نمايندگان معترض به دلايل موجه در جلسه حضور نداشته باشند مي توانند با اطلاع قبلي هيأت رئيسه، دلايل اعتراض خود را كتباً به نماينده ديگري تحويل تا توسط او در مجلس قرائت گردد
ماده 34
ماده ۳۴- در هر مرحله، رأي گيري براي اعتبارنامه مورد اعتراض، مخفي و با ورقه مخصوص انجام مي شود.
ماده 35
ماده ۳۵- نماينده اي كه به اعتبارنامه اش اعتراض شده مانند ساير نمايندگان، از كليه حقوق اعم از اعلام رأي و نامزدشدن براي عضويت در هيأت رئيسه و سايرانتخابات برخوردار است، ليكن در زمان بررسي اعتبارنامه خود در شعبه، كميسيون تحقيق و مجلس حق رأي ندارد.
ماده 36
ماده ۳۶- هريك از نمايندگان براي تعيين كميسيون تخصصي خود فرمهاي امتيازبندي را از شعبه مربوط دريافت مي كند و پس از تكميل فرم به همراه تعيين دو اولويت پيشنهادي، حداكثر تا سه روز پس از افتتاح دوره به هيأت رئيسه مجلس تحويل مي دهد. تبصره ۱- فرم امتيازبندي و دستورالعمل اجرائي اين ماده بر اساس شاخص هاي: تحصيلات، سوابق اجرائي مرتبط و نمايندگي مجلس و سابقه عضويت در كميسيون، ظرف مدت سه ماه از تاريخ تصويب اين قانون توسط هيأت رئيسه مجلس تهيه مي شود و به تصويب جلسه مشترك هيأت رئيسه و كميسيون آيين نامه داخلي مي رسد. تبصره ۲- به منظور آشنايي نمايندگان با سوابق يكديگر، معاونت قوانين موظف است همزمان با شروع فعاليت شعب، اسامي نمايندگان را به همراه تحصيلات، سوابق اجرائي و سابقه عضويت در كميسيون ها (در صورت برخورداري از سابقه نمايندگي) تكثير و در اختيار نمايندگان قرار دهد.
ماده 37
ماده ۳۷- هيأت رئيسه پس از دريافت نظر شعب و تعيين امتياز و رتبه بندي، نسبت به تكثير و توزيع گزارش آن اقدام مي كند. نمايندگان معترض مي توانند ظرف مدت چهل و هشت ساعت پس از توزيع گزارش، اعتراض خود را نسبت به امتيازها به هيأت رئيسه تقديم كنند تا هيأتي مشترك، متشكل از هيأت رئيسه مجلس و رؤساي شعب با دعوت از نماينده معترض به امتياز خود، ظرف مدت چهل و هشت ساعت پس از انقضاي مهلت فوق، به اعتراضات رسيدگي و اعلام نظر نمايد. پس از اتمام اين مراحل هيأت رئيسه نسبت به تعيين و اعلام فهرست اعضاي كميسيون هاي تخصصي بر مبناي امتيازات هر فرد، اقدام مي كند. تبصره ۱- پس از اعلام اسامي اعضاي كميسيون هاي تخصصي، در صورتي كه هر يك از نمايندگان به كميسيون انتخاب شده اعتراض داشته باشد، مي تواند ظرف مدت بيست و چهار ساعت اعتراض خود را مكتوب به هيأت رئيسه مجلس تقديم كند تا هيأت مشترك فوق الذكر با استماع نظرات معترضان و بررسي اعتراض هاي واصله نسبت به تعيين نهائي اعضاي كميسيون هاي تخصصي تا چهل و هشت ساعت پس از انقضاي مهلت اعتراض، اقدام كند. تبصره ۲- بين افرادي كه رأي مساوي آورده و احتساب آنان به عنوان عضو يك كميسيون باعث افزايش سقف آن كميسيون مي شودقرعه كشي انجام مي گيرد. تبصره ۳- امتيازبندي و تعيين اعضاي هر كميسيون به ترتيب از كميسيون هايي كه بيشترين متقاضي دارد، انجام مي شود و پس از تكميل اعضاي كميسيون هاي مذكور، نمايندگان بازمانده از اولويت اول انتخابي خود، با متقاضيان اولويت اول كميسيون بعدي امتيازبندي و تعيين كميسيون مي شوند. تبصره ۴- نمايندگاني كه در هيچ يك از اولويت هاي خود انتخاب نشده اند موظفند از ديگر كميسيون هاي تكميل نشده دو اولويت ديگر را تعيين نمايند. تبصره 5 (الحاقي 08ˏ04ˏ1401)– پس از تعيين اعضاي كميسيون هاي تخصصي، چنانچه به هر دليل در حين دوره، نماينده جديدي به مجلس راه يابد، براي تعيين كميسيون تخصصي وي مطابق فرآيند مذكور اقدام مي شود، چنانچه ظرفيت كميسيون مورد تقاضا تكميل باشد، در صورتي كه امتياز مكتسبه وي براي كميسيون مورد درخواست، از ميانگين امتياز مكتسبه سه نماينده آخر پذيرفته شده در همان كميسيون بيشتر باشد، رعايت سقف مقرر در ماده (38) اين قانون الزامي نيست و حداكثر دو نماينده به سقف تعداد اعضاي كميسيون مي تواند اضافه گردد. در صورت ايجاد ظرفيت جديد در كميسيون ها به دليل استعفاء، فوت و يا امثال آن تعيين عضو جديد مطابق اين تبصره با كسب امتيازات لازم صورت مي گيرد
ماده 38
ماده ۳۸- مجلس داراي كميسيون هاي تخصصي و كميسيون هاي خاص با محدوده وظايف مشخص به شرح مذكور در آيين نامه داخلي مجلس مي باشد. تعداد اعضاي كميسيون هاي تخصصي، حداقل نوزده و حداكثر بيست و سه نفر است و تعداد اعضاي كميسيون هاي خاص طبق مواد (۳۹) تا (۴۴) آيين نامه داخلي تعيين مي شود. تبصره 1(اصلاحي 14ˏ05ˏ1403)- پس از تعيين اعضاي كميسيون هاي تخصصي مطابق فرآيند مقرر در اين قانون، چنانچه اعضاي كميسيون تخصصي به حداقل نصاب مذكور در اين ماده نرسد، هيأت مشترك متشكل از اعضاي كميسيون آيين نامه داخلي و هيأت رئيسه مجلس مكلف است، ظرف حداكثر يك هفته پس از اجراي تبصره (3) ماده (37) اين قانون، حداقل اعضاي آن كميسيون را كه نمي تواند كمتر از ده نفر باشد، براي يكبار در همان دوره تعيين نمايد. تبصره ۲- تعيين مصاديق و تهيه شرح وظايف و اختيارات كميسيون ها با رعايت كليت آيين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي توسط هيأت رئيسه مجلس يا هريك از كميسيون ها و يا حداقل پنجاه نفر از نمايندگان پيشنهاد مي شود و پس از تصويب در جلسه مشترك هيأت رئيسه مجلس، اعضاي كميسيون آيين نامه داخلي و رؤساي كميسيون هاي تخصصي اجراء مي شود. جلسه مشترك فوق الذكر به رياست رئيس يا يكي از نواب رئيس مجلس و با حضور حداقل دوسوم اعضاء رسميت مي يابد و مصوبات آن با رأي حداقل دوسوم اعضاي حاضر معتبر خواهد بود و مصوبات به اطلاع نمايندگان خواهد رسيد.
ماده 39
ماده ۳۹- در مورد طرح ها و لوايحي كه به تشخيص هيأت رئيسه به دو يا چند كميسيون ارتباط اساسي داشته باشند، كميسيون مشترك تشكيل مي گردد. تعداد اعضاي كميسيون مشترك بيست وسه نفر مي باشد. تعيين سهم هر كميسيون به وسيله هيأت رئيسه مجلس و انتخاب آنان توسط كميسيون ذي ربط مي باشد. كميسيون مشترك در انتخاب هيأت رئيسه و ارائه گزارش و ساير مقررات مانند ديگر كميسيونها اقدام مي نمايد.
ماده 40
ماده ۴۰- در مسائل مهم و استثنائي كه براي كشور پيش مي آيد و دراين خصوص تشكيل كميسيون ويژهاي براي رسيدگي و تهيه گزارش ضرورت پيدا مي كند، به پيشنهاد حداقل پانزده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس، اين كميسيون تشكيل مي شود. اعضاي كميسيون ويژه كه پانزده نفر خواهند بود، مستقيماً در جلسه علني توسط نمايندگان با رأي مخفي و اكثريت نسبي انتخاب خواهند شد. هيأت رئيسه كميسيون ويژه همانند ديگر كميسيونها انتخاب خواهد شد. تبصره - هيأت رئيسه مجلس مي تواند طرح ها و لوايحي را كه در حوزه مسائل مربوط به كميسيون ويژه تشخيص دهد به آن كميسيون ارجاع نمايد.
ماده 41
ماده ۴۱- به منظور تنظيم اصول و مفاد برنامههاي توسعه و لوايح بودجه كل كشور و ايجاد هماهنگي بين كميسيونهاي تخصصي مجلس شوراي اسلامي ، پس از تقديم لايحه مربوط توسط دولت به مجلس، كميسيون تلفيق مركب از اعضاي ذيل تشكيل مي گردد: ۱- از كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات نه نفر ۲- از هر كميسيون تخصصي ديگر سه نفر اعضاي مذكور در بندهاي فوق توسط كميسيون هاي مربوطه انتخاب و به هيأت رئيسه مجلس معرفي مي شوند. مأموريت اين كميسيون تا تصويب نهائي قانون برنامه توسعه و يا لايحه بودجه سالانه كل كشور ادامه مي يابد. تبصره ۱- كميسيون تلفيق با حضور اكثريت مطلق اعضاء رسميت مي يابد. تبصره ۲- پيشنهادات مربوط به حوزه هاي انتخابيه اعضاي كميسيون تلفيق جهت ايجاد رديف جديد يا افزايش اعتبارات يا تغيير عنوان طرح ها در كميسيون تلفيق بودجه ممنوع است. در صورتي كه معاونت برنامه ريزي و نظارت راهبردي رئيس جمهور در حين رسيدگي به لايحه بودجه به صورت كتبي و رسمي اشتباه يا از قلم افتادگي موارد مربوط به حوزه هاي انتخابيه را تأييد كند، موضوع با دوسوم رأي كميسيون تلفيق قابل تصويب است.
ماده 42
ماده ۴۲- به منظور بررسي اعتبارنامه هايي كه توسط شعب مورد تأييد قرار نگرفته و يا از سوي نمايندگان مورد اعتراض واقع شده است هر يك از شعب موظفند پس از تعيين هيأت رئيسه خود، بلافاصله دو نفر از اعضاي خود را كه آگاهي بيشتري به مسائل حقوقي داشته و از صلاحيت لازم برخوردار باشند به عنوان اعضاي اصلي و عليالبدل كميسيون تحقيق انتخاب نمايند و نتيجه را به هيأت رئيسه گزارش تا در جلسه علني قرائت گردد.
ماده 43
ماده ۴۳- هر شعبه يك نفر ديگر از اعضاي خود را كه واجد صلاحيت باشد براي تشكيل كميسيون آيين نامه داخلي مجلس معين و نتيجه را به مجلس گزارش خواهد كرد. اين كميسيون علاوه بر انجام وظايف مقرر در اين آيين نامه طرح هاي مربوط به اصلاح آيين نامه داخلي مجلس را رسيدگي كرده و نظر خود را به مجلس گزارش مي نمايد تا مطابق آيين نامه مورد بررسي قرار گيرد.
ماده 44
ماده ۴۴- به منظور سامان دادن و كارآمد سازي مجلس و نمايندگان، خصوصاً نسبت به طرز كار قواي مجريه و قضائيه و مجلس مبتني بر اصول متعدد قانون اساسي بالاخص اصل نودم(۹۰)، كميسيوني به نام اصل نودم(۹۰) قانون اساسي تشكيل مي گردد تا طبق قوانين مصوب مربوط به خود اداره و انجام وظيفه نمايد. اعضاي اين كميسيون به شرح ذيل است: ۱- از هركميسيون تخصصي يك نفر با معرفي كميسيون مربوطه ۲- هشت نفر ازنمايندگان كه توسط رؤساي شعب و هيأت رئيسه به عنوان اعضاي ثابت انتخاب مي شوند. تبصره ۱- رئيس كميسيون با پيشنهاد حداقل دو نفر توسط هيأت رئيسه مجلس از بين اعضاي ثابت كميسيون و با رأي مجلس براي مدت يكسال انتخاب مي گردد. تبصره ۲- اعضاي ثابت كميسيون نبايد عضو كميسيون هاي تخصصي مجلس باشند.
ماده 45
ماده ۴۵- هريك از كميسيون هاي تخصصي مجلس كه مطابق اين آيين نامه تشكيل مي گردند در محدوده تخصصي خود داراي وظايف و اختياراتي به شرح زير مي باشند: ۱- بررسي طرح ها و لوايح ارجاعي و گزارش آن به مجلس شوراي اسلامي. ۲- بررسي و تصويب آزمايشي طرح ها و لوايح و همچنين تصويب دائمي اساسنامه سازمان ها، شركت ها و مؤسسات دولتي يا وابسته به دولت طبق اصل هشتاد و پنجم (۸۵) قانون اساسي. ۳- رسيدگي به درخواست هاي تحقيق و تفحص. ۴- رسيدگي به سؤال نمايندگان از رئيس جمهور و وزيران. ۵- بررسي موارد ارجاعي از لوايح برنامه توسعه و بودجه سالانه و گزارش آن به كميسيون تلفيق. ۶- كسب اطلاع از كم و كيف اداره امور كشور، دريافت و بررسي گزارش هاي عملكردي و نظارتي از اجراي قوانين مربوط به دستگاه هاي ذي ربط ۷- تهيه گزارش موردي و سالانه در خصوص امور اجرائي دستگاه ها و نحوه اجراي قوانين به خصوص قانون برنامه توسعه و بودجه سالانه و ارائه نكات مثبت، منفي و پيشنهاد نحوه اصلاح آن و تقديم گزارش به مجلس جهت قرائت. تبصره ۱- كميسيون ها رأساً يا با تقاضاي حداقل ده نفر از نمايندگان مي توانند در موارد مهم و حساس و در مواجهه با تخلفات يا سوء مديريت، با دعوت از مسئولان ذي ربط موضوع را بررسي نموده و گزارش آن را به هيأت رئيسه ارائه نمايند. در صورتي كه درخواست بررسي از سوي نمايندگان باشد حداكثر پنج نفر از آنها مي توانند در تهيه گزارش با كميسيون مشاركت نمايند. هيأت رئيسه مي تواند گزارش مذكور را در دستور كار مجلس قراردهد. دراين صورت سخنگوي كميسيون و نماينده دولت هركدام به ميزان پانزده دقيقه و شش نفر از نمايندگان به قيد قرعه از بين متقاضيان هركدام به ميزان پنج دقيقه، نظرات خود را بيان مي نمايند. هرگاه كميسيون همراه با گزارش پيشنهادهايي براي تصويب به مجلس ارائه نمايد با رعايت مفاد آيين نامه داخلي در دستور حداكثر دو هفته بعد مجلس قرارخواهد گرفت و مطابق آيين نامه داخلي رسيدگي مي شود. نمايندگان مي توانند پيشنهادهاي خود را تا چهل و هشت ساعت پس از پايان قرائت گزارش به كميسيون تحويل نمايند. كميسيون تا يك هفته گزارش نهائي خود را به مجلس ارائه مي دهد. درصورتي كه كميسيون در گزارش خود، در مورد ناكارآمدي مسئول ذي ربط دلايلي ارائه نمايد، مراتب توسط هيأت رئيسه به بالاترين مقام مسئول مذكور براي اقدام مقتضي اعلام مي گردد. تبصره ۲- پاسخ دولت راجع به گزارش هاي كميسيونهاي تخصصي در دستور كار مجلس قرار گرفته و قرائت خواهد شد. پس از آن حسب درخواست كميسيونهاي تخصصي، موضوع گزارش هاي ياد شده جهت بررسي به كميسيون اصل نودم (۹۰) قانون اساسي ارسال و كميسيون مذكور نتايج بررسي خود را به مجلس ارائه خواهد كرد. تبصره ۳- كميسيون هاي تخصصي مجلس مي توانند به تعداد كافي مشاور ذيصلاح به ويژه از ميان نمايندگان ادوار گذشته كه در مسائل كميسيون صاحب تخصص و تجربه باشند از طريق هيأت رئيسه به خدمت بگيرند.
ماده 46
ماده ۴۶- كميسيون آموزش، تحقيقات و فناوري براي انجام وظايف محوله در محدوده آموزش و پرورش عمومي ، آموزش فني و حرفهاي، آموزش عالي، تحقيقات و فناوري، مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.
ماده 47
ماده ۴۷- كميسيون اجتماعي براي انجام وظايف محوله در محدوده امور اداري و استخدامي ، كار، اشتغال، روابط كار و تعاون مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.
ماده 48
ماده ۴۸- كميسيون اقتصادي براي انجام وظايف محوله در محدوده اقتصاد و دارايي، بازرگاني داخلي، بازرگاني خارجي مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود
ماده 49
ماده ۴۹- كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي براي انجام وظايف محوله در محدوده سياست و روابط خارجي، دفاع، اطلاعات و امنيت مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.
ماده 50
ماده ۵۰- كميسيون انرژي براي انجام وظايف محوله در محدوده نفت، گاز، برق، سدها و نيروگاه هاي آبي و برقي، انرژي اتمي و انرژيهاي نو مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود
ماده 51
ماده ۵۱- كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات براي انجام وظايف محوله در محدوده برنامه، بودجه، نظارت برنامه و بودجه و ديوان محاسبات و امور مالي مجلس و آمار و خدمات عمومي فني مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود. تبصره ۱- كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات علاوه بر انجام وظايف تخصصي در ماده (۴۵) و اين ماده موظف است نسبت به امور زير اقدام نمايد: ۱- نظارت و مراقبت بر اجراي مقررات بودجه و امور مالي مجلس و نحوه هزينه كردن آن ۲- رسيدگي به عملكرد بودجه ساليانه مجلس و ارائه گزارش آن حداكثر تا پايان شهريور ماه سال بعد. اين گزارش جهت اطلاع نمايندگان چاپ مي گردد. ۳- بازرسي و رسيدگي دقيق و نظارت در مورد كليه اموال و اشياء منقول و غيرمنقول مجلس شوراي اسلامي و ارائه گزارش ساليانه جهت چاپ و توزيع بين نمايندگان ۴- معرفي دو نامزد به عنوان رئيس ديوان محاسبات و دو نامزد به عنوان دادستان ديوان محاسبات جهت انتخاب يكي از آنها توسط مجلس شوراي اسلامي تبصره ۲- برخورداري از مدرك تحصيلي كارشناسي ارشد و بالاتر، سابقه خدمت در مقامهاي مديريتي موضوع ماده (۷۱) قانون مديريت خدمات كشوري مصوب 8/ 7/ 1386 و همطرازان آنان و حداقل بيست سال سابقه كار، از شرايط احراز سمت رئيس و دادستان ديوان محاسبات است. تبصره ۳- نحوه انتخاب نامزدهاي رياست و دادستان ديوان محاسبات در كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات طبق آيين نامه اي است كه توسط كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات تهيه مي شود و به تصويب كميسيون آيين نامه داخلي مي رسد.
ماده 52
ماده ۵۲- كميسيون بهداشت و درمان براي انجام وظايف محوله در محدوده بهداشت، درمان، امداد، بهزيستي، تأمين اجتماعي و بيمههاي اجتماعي و هلال احمر مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.
ماده 53
ماده ۵۳- كميسيون امور داخلي كشور و شوراها براي انجام وظايف محوله در محدوده سياست داخلي، شوراها، امور غيرعمراني شهرداري ها و ثبت احوال مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود
ماده 54
ماده ۵۴- كميسيون صنايع و معادن براي انجام وظايف محوله در محدوده صنايع، پست، مخابرات، معادن، پتروشيمي ، صنايع هوافضا و ارتباطات مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.
ماده 55
ماده ۵۵- كميسيون عمران براي انجام وظايف محوله در محدوده راه و ترابري، مسكن، عمران شهري و عمران روستايي و امور عمراني شهرداري ها و دهياري ها مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود
ماده 56
ماده ۵۶- كميسيون فرهنگي براي انجام وظايف محوله در محدوده فرهنگ و هنر، ارشاد و تبليغات، صدا و سيما و ارتباطات جمعي، تربيت بدني و جوانان و زنان و خانواده مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود
ماده 57
ماده ۵۷- كميسيون قضائي و حقوقي براي انجام وظايف محوله در محدوده قضائي و حقوقي مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.
ماده 58
ماده ۵۸- كميسيون كشاورزي، آب، منابع طبيعي و محيط زيست براي انجام وظايف محوله درمحدوده كشاورزي، منابع آب، دام و طيور، شيلات، محيط زيست و هواشناسي مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود
ماده 59
ماده ۵۹- هريك از كميسيون هاي تخصصي مجلس موظف است از ميان اعضاي خود كميته و يا كميتههاي فرعي متناسب با موضوعات مربوط تشكيل دهد. كميتههاي فرعي داراي يك رئيس، يك نائب رئيس و يك دبير خواهند بود كه توسط اعضاي همان كميته انتخاب مي گردند. مصوبات كميتههاي فرعي بعد از تصويب در كميسيون رسميت خواهد داشت.
ماده 60
ماده ۶۰- پس از انتخاب اعضاي كميسيونها، هر كميسيون به رياست مسنترين عضو و با حضور حداقل دوسوم اعضاي خود منعقد و فوراً يك رئيس، دو نائب رئيس، يك سخنگو و دو دبير با رأي مخفي با ورقه با اكثريت نسبي به مدت يك سال انتخاب مي نمايد. تبصره - معاونت قوانين موظف است در شروع كار هر دوره مجلس سوابق كاري و ميزان تحصيلات اعضاي هر كميسيون را قبل از انتخاب هيأت رئيسه آن كميسيون در اختيار اعضاء قرار دهد.
ماده 61
ماده ۶۱- مناط اعتبار براي رسميت جلسه كميسيونها حضور حداقل دوسوم اعضاء مي باشد. مصوبات كميسيون با اكثريت مطلق آراء عده حاضر خواهد بود
ماده 62
ماده ۶۲- هرنماينده شش ماه يك بار مي تواند تقاضاي تغيير كميسيون خود را به هيأت رئيسه مجلس ارائه كند. انتقال به كميسيون ديگر با رعايت نصاب مقرر در اين آيين نامه و با موافقت اكثريت اعضاي كميسيون هاي ذي ربط امكان پذير است
ماده 63
ماده ۶۳- رئيس مجلس حداقل يك نفر از كارشناسان با تجربه و مناسب مجلس را به عنوان دبير در اختيار هر كميسيون قرار مي دهد تا نسبت به امور كارشناسي و اداري مربوطه از قبيل ارتباط با هيأت رئيسه و ادارات مجلس و كميسيونها و تنظيم و توزيع مراسلات، ضبط مذاكرات، بايگاني اوراق و پرونده ها، تسريع جريان امور دفتري و تهيه صورت جلسات و ساير امور اداري اقدام نمايد.
ماده 64
ماده ۶۴- گزارش عملكرد كميسيون ها بايستي هر ماه يك بار به هيأت رئيسه مجلس داده شود تا به نحو مقتضي به اطلاع نمايندگان برسد.
ماده 65
ماده ۶۵- در صورتي كه نمايندگان از طرف كميسيون براي اداي توضيح در زمينه سؤال و يا پيشنهاد خود دعوت شوند موظف به شركت خواهند بود و عدم شركت بدون عذر موجه به منزله انصراف از طرح سؤال و يا پيشنهاد خواهد بود
ماده 66
ماده ۶۶- تمام اسناد و اوراق مربوط به اموري كه بايد در كميسيونها بررسي شود از طرف هيأت رئيسه به آن كميسيون ارجاع مي شود. نمايندگان مي توانند آن اسناد را ملاحظه كنند، اسناد مزبور نبايد از كميسيون خارج گردد. اين اسناد به انضمام اسناد مذاكرات و اقدامات جاري كميسيون در محل كميسيون بايگاني و در پايان هر دوره به بايگاني مجلس منتقل مي شود
ماده 67
ماده ۶۷- پس از آنكه مجلس يا كميسيون ها (درخصوص قوانين آزمايشي) درباره طرح يا لايحهاي رأي نهائي داد، اسناد و اوراق و صورت جلسات مربوط به آن، در معاونت قوانين مجلس بايگاني مي شود.
ماده 68
ماده ۶۸- هر نماينده به جز رئيس مجلس، ملزم است عضويت يكي از كميسيونهاي تخصصي را بپذيرد و در صورت تمايل مي تواند در كميسيونهاي ديگر مجلس، با حق اظهارنظر و بدون حق رأي شركت كند. تبصره ۱- عضويت در كميسيون هاي تحقيق و آيين نامه داخلي مجلس مانع از عضويت در كميسيون ديگر نخواهد بود. تبصره ۲- چنانچه نمايندگان عضو كميسيون هاي خاص در سال سي ساعت غيبت اعم از موجه و غيرموجه داشته باشند ادامه عضويت آنها در كميسيون منوط به موافقت اكثريت اعضاي آن كميسيون خاص است. اين موافقت با رأي گيري با ورقه انجام مي شود.