قانون بازار اوراق بهادار جمهوري اسلامي ايران

فصل اول - تعاريف و اصطلاحات

فصل دوم - اركان بازار اوراق بهادار

فصل سوم - بازار اوليه

فصل چهارم - بازار ثانويه

فصل پنجم - اطلاع رساني در بازارهاي اوليه و ثانويه

فصل ششم - جرايم و مجازاتها

فصل هفتم - مقررات متفرقه

ماده 1 - اصطلاحات و واژه هايي كه در اين قانون به كار رفته است ، داراي معاني زير مي باشند : 1 - شوراي عالي بورس و اوراق بهادار : شورايي است كه به موجب ماده ( 3 ) اين قانون تشكيل مي شود و بعد از اين « شورا » ناميده مي شود . 2 - سازمان بورس و اوراق بهادار : سازماني است كه به موجب ماده ( 5 ) اين قانون تشكيل مي شود و بعد از اين « سازمان » ناميده مي شود . 3 - بورس اوراق بهادار : بازاري متشكل و خودانتظام است كه اوراق بهادار در آن توسط كارگزاران و يا معامله گران طبق مقررات اين قانون ، مورد داد و ستد قرار مي گيرد . بورس اوراق بهادار ( كه از اين پس بورس ناميده مي شود ) در قالب شركت سهامي عام تأسيس و اداره مي شود . 4 - هيأت داوري : هيأتي است كه به موجب ماده ( 37 ) اين قانون تشكيل مي شود . 5 - كانون : كانونهاي كارگزاران ، معامله گران ، بازارگردانان ، مشاوران ، ناشران ، سرمايه گذاران و ساير مجامع مشابه ، تشكل هاي خودانتظامي است كه به منظور تنظيم روابط بين اشخاصي كه طبق اين قانون به فعاليت در بازار اوراق بهادار اشتغال دارند ، طبق دستورالعمل هاي مصوب « سازمان » به صورت مؤسسه غيردولتي ، غيرتجاري و غيرانتفاعي به ثبت مي رسند . 6 - تشكل خودانتظام : تشكلي است كه براي حُسن انجام وظايفي كه به موجب اين قانون بر عهده دارد و همچنين براي تنظيم فعاليتهاي حرفه اي خود و انتظام بخشيدن به روابط بين اعضاء ، مجاز است ضوابط و استانداردهاي حرفه اي و انضباطي را كه لازم مي داند ، با رعايت اين قانون ، وضع و اجرا كند . 7 - شركت سپرده گذاري مركزي اوراق بهادار و تسويه وجوه : شركتي است كه امور مربوط به ثبت ، نگهداري ، انتقال مالكيت اوراق بهادار و تسويه وجوه را انجام مي دهد . 8 - بازارهاي خارج از بورس : بازاري است در قالب شبكه ارتباط الكترونيك يا غيرالكترونيك كه معاملات اوراق بهادار در آن بر پايه مذاكره صورت مي گيرد . 9 - بازار اوليه : بازاري است كه اولين عرضه و پذيره نويسي اوراق بهادار جديدالانتشار در آن انجام مي شود و منابع حاصل از عرضه اوراق بهادار در اختيار ناشر قرار مي گيرد . 10 - بازار ثانويه : بازاري است كه اوراق بهادار پس از عرضه اوليه ، در آن مورد داد و ستد قرار مي گيرد . 11 - بازار مشتقه : بازاري است كه در آن قراردادهاي آتي و اختيار معامله مبتني بر اوراق بهادار يا كالا داد و ستد مي شود . 12 - ناشر : شخص حقوقي است كه اوراق بهادار را به نام خود منتشر مي كند . 13 - كارگزار : شخص حقوقي است كه اوراق بهادار را براي ديگران و به حساب آنها معامله مي كند . 14 - كارگزار/ معامله گر : شخص حقوقي است كه اوراق بهادار را براي ديگران و به حساب آنها و يا به نام و حساب خود معامله مي كند . 15 - بازارگردان : كارگزار/ معامله گري است كه با اخذ مجوز لازم با تعهد به افزايش نقد شوندگي و تنظيم عرضه و تقاضاي اوراق بهادار معين و تحديد دامنه نوسان قيمت آن ، به داد و ستد آن اوراق مي پردازد . 16 - مشاور سرمايه گذاري : شخص حقوقي است كه در قالب قراردادي مشخص ، درباره خريد و فروش اوراق بهادار ، به سرمايه گذار مشاوره مي دهد . 17 - سبد گردان : شخص حقوقي است كه در قالب قراردادي مشخص و به منظور كسب انتفاع ، به خريد و فروش اوراق بهادار براي سرمايه گذار مي پردازد . 18 - شركت تأمين سرمايه : شركتي است كه به عنوان واسطه بين ناشر اوراق بهادار و عامه سرمايه گذاران فعاليت مي كند و مي تواند فعاليت هاي كارگزاري ، معامله گري ، بازارگرداني ، مشاوره ، سبد گرداني ، پذيره نويسي ، تعهد پذيره نويسي و فعاليتهاي مشابه را با اخذ مجوز از « سازمان » انجام دهد . 19 - صندوق بازنشستگي : صندوق سرمايه گذاريي است كه با استفاده از طرحهاي پس انداز و سرمايه گذاري ، مزاياي تكميلي را براي دوران بازنشستگي اعضاي آن فراهم مي كند . 20 - صندوق سرمايه گذاري : نهادي مالي است كه فعاليت اصلي آن سرمايه گذاري در اوراق بهادار مي باشد و مالكان آن به نسبت سرمايه گذاري خود ، در سود و زيان صندوق شريك اند . 21 - نهادهاي مالي : منظور نهادهاي مالي فعال در بازار اوراق بهادارند كه از آن جمله مي توان به كارگزاران ، كارگزاران/ معامله گران ، بازارگردانان ، مشاوران سرمايه گذاري ، مؤسسات رتبه بندي ، صندوق هاي سرمايه گذاري ، شركتهاي سرمايه گذاري ، شركتهاي پردازش اطلاعات مالي ، شركتهاي تأمين سرمايه و صندوقهاي بازنشستگي اشاره كرد . 22 - شركت مادر ( هلدينگ ) : شركتي كه با سرمايه گذاري در شركت سرمايه پذير جهت كسب انتفاع ، آن قدر حق رأي كسب مي كند كه براي كنترل عمليات شركت ، هيأت مديره را انتخاب كند و يا در انتخاب اعضاي هيأت مديره مؤثر باشد . 23 ـ ارزش ياب : كارشناس مالي است كه دارايي ها و اوراق بهادار موضوع اين قانون را مورد ارزشيابي قرار دهد . 24 - اوراق بهادار : هر نوع ورقه يا مستندي است كه متضمن حقوق مالي قابل نقل و انتقال براي مالك عين و يا منفعت آن باشد . شورا ، اوراق بهادار قابل معامله را تعيين و اعلام خواهد كرد . مفهوم ابزار مالي و اوراق بهادار در متن اين قانون ، معادل هم در نظر گرفته شده است . 25 - انتشار : انتشار عبارت است از صدور اوراق بهادار براي عرضه عمومي . 26 - عرضه عمومي : عرضه اوراق بهادار منتشره به عموم جهت فروش . 27 - عرضه خصوصي : فروش مستقيم اوراق بهادار توسط ناشر به سرمايه گذاران نهادي است . 28 - پذيره نويسي : فرآيند خريد اوراق بهادار از ناشر و يا نماينده قانوني آن و تعهد پرداخت وجه كامل آن طبق قرارداد . 29 - تعهد پذيره نويسي : تعهد شخص ثالث براي خريد اوراق بهاداري كه ظرف مهلت پذيره نويسي به فروش نرسد . 30 - اعلاميه پذيره نويسي : اعلاميه اي است كه از طريق آن ، اطلاعات مربوط به ناشر و اوراق بهادار قابل پذيره نويسي در اختيار عموم قرار مي گيرد . 31 - بيانيه ثبت : مجموعه فرمها ، اطلاعات و اسناد و مداركي است كه در مرحله تقاضاي ثبت شركت ، به سازمان داده مي شود . 32 - اطلاعات نهاني : هرگونه اطلاعات افشاء نشده براي عموم كه به طور مستقيم و يا غيرمستقيم به اوراق بهادار ، معاملات يا ناشر آن مربوط مي شود و در صورت انتشار بر قيمت و يا تصميم سرمايه گذاران براي معامله اوراق بهادار مربوط تأثير مي گذارد . 33 - سبد : مجموعه دارايي هاي مالي است كه از محل وجوه سرمايه گذاران خريداري مي شود .

ماده 2 - در راستاي حمايت از حقوق سرمايه گذاران و با هدف ساماندهي ، حفظ و توسعه بازار شفاف ، منصفانه و كاراي اوراق بهادار و به منظور نظارت بر حُسن اجراي اين قانون ، شورا و سازمان با تركيب ، وظايف و اختيارات مندرج در اين قانون تشكيل مي شود .

ماده 3 - شورا بالاترين ركن بازار اوراق بهادار است كه تصويب سياستهاي كلان آن بازار را بر عهده دارد . اعضاي شورا به شرح ذيل مي باشد :با توجه به جزء‌ (3) بند (ب) ماده 1 «قانون عضويت و لغو عضويت نمايندگان مجلس شوراي اسلامي در برخي از شوراهاي عالي، شوراها، مجامع و ساير هيأتها» مصوب 1393/01/24، در شوراي عالي بورس و اوراق بهادار دو نماينده مجلس با معرفي كميسيون تخصصي ذي ربط و انتخاب مجلس شوراي اسلامي به عنوان ناظر عضويت مي يابد.1 - وزير امور اقتصادي و دارايي . 2 - وزير صنعت ، معـدن و تجارت . 3 - رئيس كل بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران . 4 - رؤساي اتاق بازرگاني و صنايع و معادن ايران و اتاق تعاون . 5 - رئيس سازمان كه به عنوان دبير شورا و سخنگوي سازمان نيز انجام وظيفه خواهد كرد . 6 - دادستان كل كشور يا معاون وي . 7 - يك نفر نماينده از طرف كانونها . 8 - سه نفر خبره مالي منحصراً از بخش خصوصي با مشورت تشكل هاي حرفه اي بازار اوراق بهادار به پيشنهاد وزير امور اقتصادي و دارايي و تصويب هيأت وزيران . به موجب مصوبه شماره 61482 /ت56867هـ مورخ 19 /5 /1398، آقاي سيد روح اله حسيني مقدم به عنوان عضو شوراي عالي بورس و اوراق بهادار موضوع بند (8) ماده (3) قانون بازار اوراق بهادار جمهوري اسلامي ايران جايگزين آقاي قاسم محسني مي شود. به موجب مصوبه شماره 54024 /ت57898هـ مورخ 15 /5 /1399، آقاي رحمت اله صادقيان، جايگزين آقاي محمد طالبي مي شود.9 - يك نفر خبره منحصراً از بخش خصوصي به پيشنهاد وزير ذي ربط و تصويب هيأت وزيران براي هر بورس كالايي . با توجه به "تصويب نامه در خصوص تعيين آقاي شاهين چراغي به عنوان عضو شوراي عالي بورس و اوراق بهادار" مصوب 1397/12/22، آقاي شاهين چراغي به عنوان عضو شوراي عالي بورس و اوراق بهادار موضوع اين بند تعيين مي ‌شود. تبصره 1 - رياست شورا با وزير امور اقتصادي و دارايي خواهد بود . تبصره 2 - مدت مأموريت اعضاي موضوع بندهاي ( 7 ) ، ( 8 ) و ( 9 ) پنج سال است و آنان را نمي توان از ميان اعضاي هيأت مديره و كاركنان سازمان انتخاب كرد . تبصره 3 - انتخاب مجدد اعضاي موضوع بندهاي ( 7 ) ، ( 8 ) و ( 9 ) اين ماده حداكثر براي دو دوره امكان پذير خواهد بود . تبصره 4 - اعضاي موضوع بند ( 9 ) ، فقط در جلسات مربوط به تصميم گيري همان بورس شركت مي كنند .

ماده 4 - وظايف شورا به شرح زير مي باشد : 1 - اتخاذ تدابير لازم جهت ساماندهي و توسعه بازار اوراق بهادار و اعمال نظارت عاليه بر اجراي اين قانون . 2 - تعيين سياستها و خط مشي بازار اوراق بهادار در قالب سياستهاي كلي نظام و قوانين و مقررات مربوط . 3 - پيشنهاد آئين نامه هاي لازم براي اجراي اين قانون جهت تصويب هيأت وزيران . 4 - تصويب ابزارهاي مالي جديد . 5 - صدور ، تعليق و لغو مجوز فعاليت بورسها ، بازارهاي خارج از بورس ، شركتهاي سپرده گذاري مركزي اوراق بهادار و تسويه وجوه و شركتهاي تأمين سرمايه . 6 - تصويب بودجه و صورتهاي مالي سازمان . 7 - نظارت بر فعاليت و رسيدگي به شكايت از سازمان . 8 - تصويب نوع و ميزان وصولي هاي سازمان و نظارت بر آنها . 9 - انتخاب بازرس - حسابرس سازمان و تعيين حق الزحمه آن . 10 - انتخاب اعضاي هيأت مديره سازمان . 11 - تعيين حقوق و مزاياي رئيس و اعضاي هيأت مديره سازمان . 12 - انتخاب اعضاي هيأت داوري و تعيين حق الزحمه آنان . 13 - اعطاي مجوز به بورس به منظور عرضه اوراق بهادار شركتهاي پذيرفته شده خود در بازارهاي جهاني . 14 - اعطاي مجوز پذيرش اوراق بهادار خارجي به بورس . 15 - اعطاي مجوز به بورس جهت معاملات اشخاص خارجي در بورس . 16 - ساير اموري كه به تشخيص هيأت وزيران به بازار اوراق بهادار مربوط باشد . تبصره - مصوبات شورا پس از تأييد وزير امور اقتصادي و دارايي لازم الاجراء خواهد بود .

ماده 5 - سازمان ، مؤسسه عمومي غيردولتي است كه داراي شخصيت حقوقي و مالي مستقل بوده و از محل كارمزدهاي دريافتي و سهمي از حق پذيرش شركتها در بورسها و ساير درآمدها اداره خواهد شد . منابع لازم براي آغاز فعاليت و راه اندازي سازمان ياد شده از محل وجوه اماني شوراي بورس نزد سازمان كارگزاران بورس اوراق بهادار تهران تأمين مي شود . تبصره - اساسنامه و تشكيلات سازمان حداكثر ظرف سه ماه از تاريخ تصويب اين قانون توسط شورا تهيه و به تصويب هيأت وزيران خواهد رسيد .

ماده 6 - هيأت مديره سازمان داراي پنج عضو است كه از ميان افراد امين و داراي حُسن شهرت و تجربه در رشته مالي منحصراً از كارشناسان بخش غيردولتي به پيشنهاد رئيس شورا و با تصويب شورا انتخاب مي شوند . رئيس شورا حكم اعضاي هيأت مديره را صادر مي كند.

ماده 7 - وظايف و اختيارات هيأت مديره سازمان به شرح زير است : 1 - تهيه آئين نامه هاي لازم براي اجراي اين قانون و پيشنهاد آن به شورا . 2 - تهيه و تدوين دستورالعملهاي اجرايي اين قانون . 3 - نظارت بر حُسن اجراي اين قانون و مقررات مربوط . 4 - ثبت و صدور مجوز عرضه عمومي اوراق بهادار و نظارت بر آن . 5 - درخواست صدور ، تعليق و لغو مجوز تأسيس و فعاليت بورسها و ساير نهادهايي كه تصويب آنها بر عهده شورا است . 6 - صدور ، تعليق و لغو مجوز تأسيس و فعاليت كانونها و نهادهاي مالي موضوع اين قانون كه در حوزه عمل مستقيم شورا نيست . 7ـ تصويب اساسنامه بهابازار ( بورس ) ها ، كانون ها ، نهادهاي مالي و شركتهاي سهامي عام ثبت شده نزد سازمان و الزام آنها به تطابق اساسنامه هاي خود با آن 8 - اتخاذ تدابير لازم جهت پيشگيري از وقوع تخلفات در بازار اوراق بهادار . 9 - اعلام آن دسته از تخلفات در بازار اوراق بهادار كه اعلام آنها طبق اين قانون بر عهده سازمان است به مراجع ذي صلاح و پيگيري آنها . 10 - ارائه صورتهاي مالي و گزارشهاي ادواري در مورد عملكرد سازمان و همچنين وضعيت بازار اوراق بهادار به شورا . 11 - اتخاذ تدابير ضروري و انجام اقدامات لازم به منظور حمايت از حقوق و منافع سرمايه گذاران در بازار اوراق بهادار . 12 - ايجاد هماهنگي هاي لازم در بازار اوراق بهادار و همكاري با ساير نهادهاي سياست گذاري و نظارتي . 13 - پيشنهاد به كارگيري ابزارهاي مالي جديد در بازار اوراق بهادار به شورا . 14 - نظارت بر سرمايه گذاري اشخاص حقيقي و حقوقي خارجي در بورس . 15 - تهيه بودجه و پيشنهاد انواع درآمدها و نرخهاي خدمات سازمان جهت تصويب توسط شورا . 16 - تصويب سقف نرخهاي خدمات و كارمزدهاي بورس و ساير نهادهاي مالي موضوع اين قانون . 17 - صدور تأييدنامه سازمان قبل از ثبت شركتهاي سهامي عام نزد مرجع ثبت شركتها و نظارت سازمان بر آن شركتها . 18 - بررسي و نظارت بر افشاي اطلاعات با اهميت توسط شركتهاي ثبت شده نزد سازمان . 19 - همكاري نزديك و هماهنگي با مراجع حسابداري به ويژه هيأت تدوين استانداردهاي حسابرسي . 20 - انجام تحقيقات كلان و بلندمدت براي تدوين سياستهاي آتي بازار اوراق بهادار . 21 - همكاري و مشاركت با مراجع بين المللي و پيوستن به سازمانهاي مرتبط منطقه اي و جهاني . 22 - انجام ساير اموري كه از طرف شورا به سازمان محول شده باشد .

ماده 8 - مدت عضويت هر يك از اعضاي هيأت مديره پنج سال است و انتخاب مجدد آنان براي يك دوره ديگر بلامانع است .

ماده 9 - رئيس هيأت مديره سازمان از بين اعضاء هيأت مديره به پيشنهاد اعضاء و تصويب شورا براي مدت سي ماه تعيين خواهد شد . تبصره 1 - رئيس هيأت مديره، رئيس سازمان و بالاترين مقام اجرايي آن خواهد بود . تبصره 2 - وظايف و حدود اختيارات رئيس سازمان در اساسنامه سازمان تعيين خواهد شد .

ماده 10 - اشتغال اعضاي هيأت مديره به صورت موظف و تمام وقت بوده و به هيچ وجه حق اشتغال يا پذيرش مسؤوليت ديگري در ساير دستگاهها ، بنگاهها و نهادها اعم از دولتي و غيردولتي را نخواهند داشت.

ماده 11 - در صورت بركناري ، فوت و يا استعفاي هر يك از اعضاي هيأت مديره ، جانشين وي براي مدت باقي مانده ، ظرف پانزده روز حسب مورد به ترتيب مقرر در ماده ( 6 ) منصوب خواهد شد . شرايط بركناري در اساسنامه سازمان قيد خواهد شد .

ماده 12 - اعضاي هيأت مديره قبل از شروع به كار در سازمان موظفند در جلسه شورا سوگند ياد كنند كه وظايف قانوني خود را به نحو احسن انجام دهند و در انجام وظايف نهايت دقت و بي طرفي را به كار برند و كليه تصميماتي را كه مي گيرند مقرون به صلاح كشور بوده و رعايت حفظ اسرار سازمان و هيأت مديره را بنمايند . متن سوگندنامه در اساسنامه سازمان مندرج خواهد شد .