دستورالعمل دادرسی مالیاتی

فصل پنجم: ترتیبات تشکیل هیأت حل اختلاف مالیاتی

نحوه تعیین نمایندگان هیأت حل اختلاف مالیاتی برای رسیدگی به پرونده مالیاتی ماده ۲۲- در اجرای تبصره (۵) ماده ۲۴۴ ق.م.م. اسامی تمامی نمایندگان موضوع بندهای (۱)، (۲) و (۳) به تفکیک شهرستان ها در سامانه متمرکز دادرسی مالیاتی درج و انتخاب آن ها برای هر پرونده در مواردی که در شهرستان مورد نظر بیشتر از یک نفر حائز شرایط وجود داشته باشد به صورت تصادفی توسط سامانه انجام می شود و از طریق ابلاغ پیامکی به اطلاع نمایندگان هیأت حل اختلاف مالیاتی می رسد. در صورت عدم امکان ابلاغ تاریخ تشکیل جلسات به نمایندگان از طریق پیامک موضوع باید کتباً ده روز قبل از تشکیل جلسه هیأت به نمایندگان هیأت حل اختلاف مالیاتی اعلام گردد. اعلام اسامی نمایندگان می تواند به صورت هفتگی یا ماهانه یا دوره های زمانی دیگر که کمتر از ده روز کاری قبل از تشکیل جلسه هیأت حل اختلاف مالیاتی نباشد، انجام پذیرد. تبصره ۱- نمایندگان هیأت حل اختلاف مالیاتی نباید سابقه هیچ گونه اظهارنظر یا رأی حسب مورد در مقام یکی از مأموران مالیاتی یا عضو هیأت حل اختلاف مالیاتی در خصوص پرونده مذکور داشته باشند. صدور قرار کارشناسی توسط هیأت های حل اختلاف مالیاتی در حکم اظهارنظر محسوب نمی گردد. تبصره ۲- در صورت بروز اختلال در سامانه و احراز اختلال از سوی مرکز دادرسی تا زمان رفع نقص سامانه دادرسی، مدیر دادرسی موظف است با در نظر گرفتن منبع مالیاتی و نوع فعالیت اقتصادی و رتبه نمایندگان نسبت به تعیین نمایندگان هیأت حل اختلاف مالیاتی با رعایت قوانین مربوط اقدام نماید. تبصره ۳- نمایندگان هیأت بر اساس رتبه بندی انجام شده حسب نوع هیأت حل اختلاف مالیاتی هیأت حل اختلاف بدوی، تجدیدنظر، هم عرض و … ساعات آموزش گذرانده شده ارزیابی دانش فنی کیفیت آرای صادره قبلی نقص رأی در مراجع قانونی، امتیاز بازرسی میدانی شاخص های کمی نظم و انضباط اداری ساعات حضور رضایت مؤدیان … به صورت تصادفی توسط سامانه دادرسی مالیاتی انتخاب می شوند. رتبه بندی نمایندگان و نحوه ارزیابی بر اساس شاخص های مورد اشاره توسط مرکز دادرسی مالیاتی سالانه اعلام و انجام می گردد.

شرایط رسمیت هیأت حل اختلاف مالیاتی ماده ۲۳- جلسات هیأت های حل اختلاف با حضور هر سه نماینده رسمی است و عدم حضور هر یک از نمایندگان منتخب در جلسه یا ترک جلسه توسط احدی از نمایندگان یا استنکاف از اظهارنظر موجب می گردد تا جلسه از رسمیت خارج شود. در این صورت مراتب باید در صورت جلسه ای قید و به امضای سایر نمایندگان حاضر برسد و پرونده جهت تعیین وقت مجدد عودت شود. استنکاف نمایندگان از حضور در جلسه هیأت حل اختلاف مالیاتی بدون دلیل موجه و قانونی تخلف محسوب شده و با رعایت شرایط مقرر در تبصره ۷ ماده ۲۴۴ ق.م.م. موجب لغو حکم نماینده و اعلام تخلف به دادستانی انتظامی مالیاتی می گردد.

ماده ۲۴- جلسات هیأت حل اختلاف مالیاتی می تواند با توجه به حجم کار و بنا به ضرورت خارج از وقت اداری تشکیل شود. همچنین تشکیل جلسه در روزهای تعطیل با موافقت کتبی مؤدی امکان پذیر است. پرونده های مندرج در بندهای ماده ۲۱ این دستورالعمل در اولویت طرح در خارج از وقت اداری و روزهای تعطیل هستند.

شرایط انتخاب مجریان قرار کارشناسی ماده ۲۵- پس از صدور قرار کارشناسی مدیر دادرسی موظف است حداکثر ظرف مدت ده روز از تاریخ صدور قرار کارشناسی نسبت به تعیین مجری/مجریان قرار کارشناسی و صدور حکم اداری اقدام و پرونده را جهت بررسی به آن ها ارجاع نماید. مجریان قرار کارشناسی نباید سابقه هیچ گونه اظهارنظری در مقام یکی از مأموران مالیاتی یا به عنوان عضوی از هیأت حل اختلاف مالیاتی در خصوص پرونده مؤدی داشته باشند. تبصره- صدور قرار در صورتی که در راستای رفع نقص پرونده مؤدی باشد و این موضوع در صدور قرار مورد تصریح قرار گرفته باشد، می تواند با نظر هیأت حل اختلاف مالیاتی به مأموران مالیاتی رسیدگی کننده قبلی یا مأمورانی که سابقه اظهارنظر قبلی دارند ارجاع گردد.

ماده ۲۶- اداره امور مالیاتی مکلف است حداقل ده روز کاری پیش از تشکیل جلسه پرونده مؤدی را در قبال اخذ رسید به دبیرخانه هیأت حل اختلاف مالیاتی تسلیم نماید و هم زمان نماینده اداره مالیاتی جهت شرکت در جلسه هیأت حل اختلاف مالیاتی نیز معرفی نماید. دبیرخانه هیأت حل اختلاف مالیاتی موظف است پرونده مؤدی را دریافت و بررسی های لازم را به منظور کامل بودن اوراق مالیاتی و صحت فرایند دعوت از مؤدی برای شرکت در جلسه هیأت را به عمل آورد و حداقل یک هفته قبل از تشکیل جلسه هیأت حل اختلاف مالیاتی به نحو مقتضی زمینه دسترسی اعضای هیأت را برابر مقررات مربوط به مندرجات پرونده مورد اعتراض فراهم نماید. تبصره ۱- هرگاه بررسی دبیرخانه هیأت حل اختلاف مالیاتی نشان دهد که پرونده مالیاتی دارای نقص بوده و فرایند دعوت از مؤدی برای شرکت در هیأت حل اختلاف مالیاتی منطبق با مقررات طی نشده است، پرونده با تأیید مدیر دادرسی مربوطه بدون طرح در هیأت حل اختلاف مالیاتی با اعلام کتبی موارد نقص جهت رفع نقص به اداره مالیاتی ذی ربط اعاده می شود. در هر صورت عدم برگزاری جلسه هیأت حل اختلاف مالیاتی در موعد مقرر باید این موضوع توسط مدیر دادرسی مربوطه کتباً یا به صورت سامانه ای یا از طریق پیامک به مؤدی اعلام گردد. تبصره ۲- اداره کل امور مالیاتی مربوطه موظف است در مورد آن دسته از پرونده هایی که اطلاعات اصلی آن ها در سامانه های مالیاتی موجود است، امکان دسترسی نمایندگان هیأت حل اختلاف مالیاتی تعیین شده طبق مقررات این دستورالعمل به اطلاعات موجود در سامانه های مالیاتی مربوط به آن پرونده مالیاتی را حداقل یک هفته قبل از تشکیل جلسه هیأت فراهم آورد. در مورد این گروه از پرونده ها، دسترسی به سامانه های الکترونیک مانع از دسترسی اعضای هیأت به مندرجات پرونده مالیاتی فیزیکی مطابق ماده فوق الذکر نخواهد بود. تبصره ۳- مدیریت دادرسی مالیاتی مکلف است در پایان هر ماه گزارشی از آمار پرونده های مالیاتی که جهت تشکیل جلسه هیأت حل اختلاف مالیاتی تعیین وقت گردیده اما پرونده مالیاتی از سوی اداره مالیاتی مربوطه ارسال نشده یا به هر دلیلی به هیأت واصل نشده را به مرکز دادرسی مالیاتی اعلام نماید. مرکز دادرسی مالیاتی باید آمار عدم وصول پرونده های مالیاتی را به هر اداره کل امور مالیاتی اعلام نموده و حسب مورد رونوشتی از آن را به دادستانی انتظامی مالیاتی ارسال نماید. تبصره ۴- در صورتی که اوراق برگ دعوت به هیأت حل اختلاف مالیاتی ابلاغ الکترونیک باشد، ابلاغ کاغذی اوراق برگ دعوت به هیأت با تاریخ تشکیل جلسه متفاوت از ابلاغ الکترونیک ممنوع است مگر آنکه مؤدی کتباً درخواست تعجیل یا تأخیر در برگزاری جلسه هیأت را اعلام نموده باشد و مدیر دادرسی مربوطه با درخواست مؤدی موافقت نماید. در غیر این صورت پرونده مالیاتی در اجرای قرار رفع نقص باید به اداره مالیاتی اعاده شود.

افراد مجاز به حضور در هیأت حل اختلاف مالیاتی ماده ۲۷- اشخاص زیر با ارائه مدارک لازم جهت تشخیص هویت با رعایت مقررات این دستورالعمل مجاز به حضور در جلسات هیأت حل اختلاف مالیاتی هستند: ۱- در خصوص اشخاص حقیقی: - شخص مؤدی یا - وکیل مؤدی با ارائه وکالت نامه رسمی از شخص مؤدی که حضور در جلسه هیأت حل اختلاف مالیاتی در وکالت نامه تصریح شده باشد و مالیات حق تمبر وکالت طبق مقررات پرداخت شده باشد یا - کارمند حقوق بگیر وی در همان پرونده مالیاتی با ارائه معرفی نامه کتبی از شخص مؤدی دال بر تفویض اختیارات بابت حضور در جلسه هیأت حل اختلاف مالیاتی و با تأیید اداره امور مالیاتی مربوطه دال بر حقوق بگیر بودن وی؛ یا - ولی مؤدی؛ یا - قیم مؤدی با ارائه مدارک و مستندات یا - پسر دختر همسر پدر مادر برادر خواهر و نواده مؤدی با ارائه وکالت نامه رسمی از سوی مؤدی بدون نیاز به پرداخت مالیات حق تمبر یا - در مورد متوفیان وراث قانونی ایشان منفرداً یا مجتمعاً با ارائه گواهی انحصار وراثت یا - نماینده قانونی معرفی شده از اداره کل تصفیه و امور ورشکستگی قوه قضائیه در خصوص اشخاص ورشکسته. ۲- در مورد اشخاص حقوقی: - صاحبان امضای مجاز بر مبنای آخرین آگهی روزنامه رسمی یا - وکیل مؤدی با ارائه وکالت نامه رسمی از شخص حقوقی که حضور در جلسه هیأت حل اختلاف در وکالت نامه تصریح شده باشد و مالیات حق تمبر وکالت طبق مقررات پرداخت شده باشد یا - کارمند حقوق بگیر مؤدی با ارائه معرفی نامه کتبی از شخص حقوقی دال بر تفویض اختیار بابت حضور در جلسه هیأت حل اختلاف و با تأیید اداره امور مالیاتی مربوطه دال بر حقوق بگیر بودن وی یا - نماینده قانونی معرفی شده از اداره کل تصفیه و امور ورشکستگی قوه قضائیه در خصوص اشخاص ورشکسته. ۳- نماینده اداره مالیاتی در رعایت مفاد مواد ۲۴۰ و ۲۴۶ ق.م.م. با معرفی اداره مالیاتی مربوطه؛ ۴- اشخاصی که از سوی مرکز دادرسی مالیاتی جهت نظارت بر نحوه برگزاری و آموزش هیأت های حل اختلاف مالیاتی و بدون حق اظهارنظر معرفی می گردند. تبصره ۱- در خصوص اشخاص حقوقی منحله، مدیر تصفیه جایگزین مدیران می گردد. حضور کارمند حقوق بگیر برای اشخاص حقوقی منحله برای شرکت در جلسه هیأت حل اختلاف مالیاتی مجاز نیست. تبصره ۲- اشخاص حقوقی می توانند تحت عنوان وکیل مؤدی در جلسه هیأت حل اختلاف مالیاتی شرکت نمایند. در این صورت شخص حقوقی عهده دار وکالت باید در صورت داشتن حدود اختیار در تعیین وکیل طبق وکالت نامه به لحاظ وکیل در توکیل بودن مبادرت به تعیین شخص حقیقی جهت مراجعه به مراجع قضایی در قالب وکالت نامه رسمی نماید یا دارندگان امضای مجاز شخصاً در جلسه هیأت های حل اختلاف حضور یابند. تبصره ۳- کارمندان وزارت امور اقتصادی و دارایی و سازمان امور مالیاتی در دوره خدمت یا آمادگی خدمت نمی توانند به عنوان وکیل یا نماینده مؤدی در جلسات هیأت های حل اختلاف مالیاتی حاضر شوند. همچنین اعضای هیأت های حل اختلاف مالیاتی نمی توانند به عنوان وکیل یا نماینده مؤدی در جلسات هیأت های حل اختلاف مالیاتی همان پرونده مالیاتی حاضر شوند. تبصره ۴- چنانچه صاحبان امضای مجاز متفقاً با هم از حق امضای اسناد و اوراق برخوردار باشند باید متفقاً در جلسه هیأت حاضر شوند و در این حالت حضور احدی از مدیران صاحب امضا به تنهایی در جلسه هیأت حل اختلاف مالیاتی مجاز نیست. تبصره ۵- در خصوص اشخاص حقیقی در صورتی که وکیل مؤدی پسر دختر همسر پدر مادر برادر خواهر و نواده مؤدی باشد الزامی به پرداخت مالیات حق تمبر ندارند. تبصره ۶- مؤدی یا نماینده اداره مالیاتی می تواند در جلسه دادرسی حضور یافته یا صرفاً لایحه ارسال نمایند. تبصره ۷- مؤدی یا نماینده اداره مالیاتی می تواند خواسته خود را که در لایحه تصریح کرده در تمام مراحل دادرسی کاهش دهد ولی افزودن آن یا تغییر خواسته مجاز نبوده مگر آنکه با موضوع طرح شده مربوط بوده و منشأ واحدی داشته باشد. تبصره ۸- ارائه وکالت نامه از سوی وکلای قوه قضائیه و کانون وکلای دادگستری در قالب برگه رسمی با پرداخت حق تمبر موضوع ماده ۱۰۳ ق.م.م. برای حضور در جلسات هیأت های حل اختلاف مالیاتی کفایت می کند.

موارد منع نمایندگان از حضور در هیأت حل اختلاف مالیاتی ماده ۲۸- نماینده هیأت حل اختلاف مالیاتی در موارد زیر مجاز به شرکت در جلسه دادرسی رسیدگی و صدور رأی نبوده و موظف است مراتب را پیش از برگزاری جلسه هیأت حل اختلاف مالیاتی جهت تغییر نماینده به صورت کتبی به مدیر دادرسی اعلام نماید: ۱- در مورد مؤدی حقیقی: ۱-۱. قرابت نسبی یا سببی تا درجه سوم از هر طبقه بین اعضای هیأت حل اختلاف مالیاتی با مؤدی وجود داشته باشد. ۱-۲. نماینده هیأت حل اختلاف مالیاتی در حال حاضر یا در سه سال گذشته شریک، قیم یا مخدوم مؤدی باشد یا مؤدی مباشر یا متکفل امور نماینده یا بستگان طبقه اول او باشد. ۱-۳. نماینده هیأت حل اختلاف مالیاتی قبلاً در آن پرونده مالیاتی به عنوان عضو هیأت حل اختلاف مالیاتی، مأمور مالیاتی، کارشناس یا گواه سابقه اظهارنظر قبلی داشته باشد. ۱-۴. بین نماینده هیأت حل اختلاف مالیاتی و مؤدی یا بستگان طبقه اول وی در حال حاضر یا در سه سال گذشته دعوای حقوقی یا کیفری مطرح باشد یا پیش تر مطرح بوده و از تاریخ صدور حکم سه سال نگذشته باشد. ۱-۵. نماینده هیأت حل اختلاف مالیاتی یا بستگان طبقه اول او دارای نفع شخصی در موضوع مطروحه یا مورد رسیدگی باشند. ۲- در مورد مؤدی در قالب شخص حقوقی: ۲-۱. نماینده هیأت حل اختلاف مالیاتی در حال حاضر یا سه سال گذشته سهامدار، عضو هیأت مدیره، مدیرعامل، نماینده یا بازرس قانونی شخص حقوقی باشد؛ یا ۲-۲. نماینده هیأت حل اختلاف مالیاتی در حال حاضر یا در سه سال گذشته شریک یا مستخدم مؤدی باشد یا مؤدی مباشر یا متکفل امور نماینده یا بستگان طبقه اول او باشد؛ یا ۲-۳. نماینده هیأت حل اختلاف مالیاتی قبلاً در آن پرونده مالیاتی به عنوان عضو هیأت حل اختلاف مالیاتی، مأمور مالیاتی، کارشناس یا گواه سابقه اظهارنظر قبلی داشته باشد؛ یا ۲-۴. بین نماینده هیأت حل اختلاف مالیاتی یا بستگان طبقه اول وی و مؤدی در حال حاضر یا در سه سال گذشته دعوای حقوقی یا کیفری مطرح باشد یا پیش تر مطرح بوده و از تاریخ صدور حکم سه سال نگذشته باشد؛ یا ۲-۵. نماینده هیأت حل اختلاف مالیاتی یا بستگان طبقه اول او دارای نفع شخصی در موضوع مطروحه یا مورد رسیدگی باشند.

نحوه عمل در صورت احراز موانع برای حضور در هیأت حل اختلاف مالیاتی ماده ۲۹- در صورت وجود هر یک از موارد مندرج در ماده ۲۸ این دستورالعمل مؤدی یا نماینده اداره مالیاتی می تواند با ارائه اسناد و مدارک یا هر یک از نمایندگان هیأت ماده ۲۴۴ ق.م.م. با اقرار کتبی قبل از جلسه هیأت حل اختلاف مالیاتی یا در حین برگزاری جلسه یا پس از برگزاری جلسه و قبل از صدور رأی از مدیر دادرسی ذی ربط تغییر نماینده/نمایندگان هیأت حل اختلاف مالیاتی یا تجدید دعوت جلسه هیأت حل اختلاف مالیاتی را درخواست نماید و نماینده هیأت باید با تأیید مدیر دادرسی مربوطه انصراف خود را از ادامه رسیدگی اعلام نماید و نسبت به تغییر نماینده و، در صورت عدم امکان تغییر نماینده/نمایندگان نسبت به صدور قرار تجدید دعوت اقدام نماید. چنانچه به هر دلیل تعیین نماینده دیگری میسر نباشد پرونده برای رسیدگی به نزدیک ترین هیأت حل اختلاف مالیاتی که به تشخیص مدیر دادرسی امکان تشکیل هیأت را دارد در محلی که با محل مزبور در محدوده یک استان باشد، ارجاع می شود. تبصره- رئیس مرکز دادرسی می تواند رسیدگی به پرونده های مالیاتی را در مناطقی که فاقد هیأت حل اختلاف مالیاتی است یا فاقد نماینده حائز شرایط به تشخیص وی باشد به سایر هیأت های حل اختلاف مالیاتی در مناطق دیگر که به تشخیص او واجد شرایط است ارجاع دهد.

ماده ۳۰- چنانچه پس از برگزاری جلسه هیأت حل اختلاف مالیاتی هر شخصی با ارائه اسناد و مدارک نزد مدیر دادرسی وجود موارد موضوع ماده ۲۸ این دستورالعمل به استثنای آنکه نماینده هیأت حل اختلاف مالیاتی قبلاً در آن پرونده مالیاتی سابقه اظهارنظر قبلی داشته باشد را اثبات نماید یا خود نماینده وجود رابطه مذکور را اقرار نماید رأی صادره توسط هیأت حل اختلاف مالیاتی قطعی بوده و این امر موجب ابطال رأی نخواهد بود اما تخلف نماینده هیأت حل اختلاف مالیاتی قابل بررسی در مراجع ذی صلاح قانونی است. چنانچه نماینده هیأت حل اختلاف مالیاتی قبلاً در آن پرونده مالیاتی به عنوان عضو هیأت حل اختلاف مالیاتی، مأمور مالیاتی کارشناس یا گواه سابقه اظهارنظر قبلی داشته باشد، مفاد بند ۲۹ ماده ۳۲ دستورالعمل جاری است.