قانون آیین نامه داخلى مجلس شوراى اسلامی

مبحث دوم - مراحل بررسي و تصويب طرح ها و لوايح عادي

ماده ۱۳۹- بررسي و تصويب كليه طرح ها و لوايح عادي يك شوري خواهد بود به جز مواردي كه در اين آيين نامه نحوه رسيدگي مشخص شده و يا به تشخيص هيأت رئيسه بررسي آنها به صورت دوشوري ضرورت داشته باشد. تبصره - چنانچه نظر كميسيون مبني بر رد يا مسكوت ماندن طرح يا لايحه موضوع اين ماده باشد و درجلسه علني، كليات آن طرح يا لايحه به تصويب برسد اين گونه طرح ها و لوايح به كميسيون براي رسيدگي شور دوم ارجاع مي شود.

ماده ۱۴۰- رئيس جلسه مكلف است وصول كليه طرح ها و لوايح عادي را كه به مجلس تقديم مي شودبا رعايت اصل هفتاد و پنجم (۷۵) قانون اساسي در همان جلسه و يا حداكثر دو جلسه بعد مجلس اعلام و همزمان به كميسيونهاي مربوطه ارجاع نمايد و به دستور وي فوراً تكثير و در اختيار نمايندگان قرار گيرد.

ماده ۱۴۱- رئيس مجلس شوراي اسلامي موظف است يك نسخه ازطرحها و لوايح عادي و يك فوريتي را پس از اعلام وصول به كميسيون اصلي و كميسيون هاي فرعي جهت رسيدگي به مواد مرتبط و همچنين به مركز پژوهش هاي مجلس جهت رسيدگي و اظهار نظر كارشناسي ارجاع كند. كميسيون هاي فرعي موظفند حداكثر ظرف مدت پانزده روز از تاريخ ارجاع طرح يا لايحه عادي و ظرف مدت ده روز براي طرحها و لوايح يك فوريتي نتيجه رسيدگي خود را طي گزارشي در مواد ارجاعي به كميسيون اصلي ارائه كنند. هريك از نمايندگان نيز مي توانند پيشنهادهاي خود را در مورد كليات و جزئيات طرحها و لوايح عادي ظرف مدت ده روز و در طرحها و لوايح يك فوريتي ظرف مدت پنج روز از تاريخ توزيع طرح يا لايحه به كميسيون اصلي و كميسيون هاي فرعي ارائه كنند. مهلت كميسيون اصلي براي رسيدگي به كليات و جزئيات طرح يا لايحه عادي حداكثر سه ماه و در طرحها و لوايح يك فوريتي حداكثر يك ماه و نيم پس از تاريخ ارجاع است. چنانچه طرح يا لايحه با برگزاري جلسات عادي و فوق العاده در مهلتهاي مذكور قابل رسيدگي نباشد با درخواست كميسيون و موافقت هيأت رئيسه مجلس اين فرصت حداكثر تا دو برابر مدتهاي مذكور قابل تمديد است. تبصره ۱- در مواردي كه كميسيون يا كميسيونهايي به نحوه ارجاع طرح يا لايحه معترض باشند مراتب اعتراض خود را به هيأت رئيسه اعلام مي كنند، هيأت رئيسه موظف است در اولين فرصت به موضوع رسيدگي و اتخاذ تصميم نمايد. تبصره ۲- در پايان مهلتهاي تعيين شده چنانچه گزارش كميسيون اصلي ارائه نشود، هيأت رئيسه مجلس موظف است طرح يا لايحه را طبق نوبت در دستور هفتگي مجلس قرار دهد. در اين صورت پيشنهادهاي موضوع اين ماده در جلسه علني مطرح مي شود. در صورتي كه گزارش كميسيون اصلي تا سه روز قبل از شروع رسيدگي به طرح يا لايحه در جلسه رسمي مجلس بين نمايندگان توزيع گردد گزارش كميسيون جايگزين طرح يا لايحه مي شود. در اين صورت نمايندگان مي توانند تا چهل و هشت ساعت پس از توزيع گزارش كميسيون، پيشنهادهاي خود را شامل اصلاح، برگشت به طرح يا لايحه در هر مورد، حذف كل ماده يا تبصره يا بند يا جزء به هيأت رئيسه مجلس ارائه كنند تا با توزيع پيشنهاد، در جلسه رسمي مجلس مورد رسيدگي قرار گيرد. تبصره ۳- چنانچه در كليات، نظركميسيون هاي فرعي با نظر كميسيون اصلي متفاوت باشد، در جلسه رسمي مجلس قبل از رأي گيري براي كليات، سخنگو يا يكي از اعضاي آن كميسيون ها مي توانند نظر كميسيون خود را توضيح دهند. تبصره ۴- در مواردي كه طرح يا لايحه طبق آيين نامه به صورت دوشوري رسيدگي مي شود در شور اول كليات و در شور دوم جزئيات طبق اين آيين نامه رسيدگي مي شود .

ماده ۱۴۲- همزمان با وصول طرحها و لوايح توسط كميسيون ها در صورت ضرورت و با تصويب كميسيون اصلي، طرح يا لايحه به كارگروه كارشناسي مركز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي ارجاع مي شود. رئيس مركز پژوهش هاي مجلس موظف است متناسب با موضوع و مواد طرح يا لايحه كارگروهي جهت بررسي طرح يا لايحه ارجاعي، متشكل از كارشناسان آن مركز و اشخاص حقيقي و حقوقي صاحب نظر اعم از نمايندگان فعلي و ادوار مجلس، كارشناس معاونت قوانين مجلس، ديوان محاسبات، مراكز علمي و پژوهشي حوزه و دانشگاه، دستگاههاي اجرائي، بخش خصوصي و دستگاههاي مرتبط با طرح يا لايحه، تشكيل دهد و در بدو كار رئيس و دبير آن را تعيين كند. رئيس كارگروه موظف است پس از بحث و بررسي كارشناسي در كارگروه و در صورت لزوم پس از مطالعه تطبيقي قوانين و مقررات و تجربيات ساير كشورها و با بررسي سوابق قانونگذاري و پيشنهادهاي كميسيون هاي فرعي و نمايندگان، گزارش كارگروه را با رعايت اسناد بالادستي از جمله قانون اساسي، سند چشم انداز، سياست هاي كلي نظام و قانون برنامه توسعه، همراه با مشخصات اعضاي كارگروه به كميسيون اصلي ارائه كند. رئيس يا نماينده كارگروه موظف است با شركت در جلسات كميسيون از گزارش ارائه شده دفاع كند. در صورت عدم نياز به قانونگذاري جديد در موضوع مورد بحث، رئيس كارگروه گزارش خود را با ذكر دلايل رد طرح يا لايحه به كميسيون اصلي ارائه مي كند. تبصره ۱- چنانچه رئيس مركز پژوهش هاي مجلس از مجمع تشخيص مصلحت نظام و شوراي نگهبان جهت معرفي نماينده خود براي حضور در كارگروه موضوع اين ماده دعوت به عمل آورد، مراجع مذكور در صورت تمايل مي توانند شخص يا اشخاصي را از اعضاء يا غيراعضاء به مركز معرفي كنند. عدم معرفي يا حضور نيافتن نمايندگان مذكور، مانع از تشكيل كارگروه نيست. تبصره ۲- ارجاع طرح يا لايحه به كارگروه موضوع اين ماده نافي مسؤوليت مركز پژوهش هاي مجلس در ارائه نظرات كارشناسي به كميسيون ها و جلسات رسمي مجلس مندرج در قانون شرح وظايف مركز پژوهش هاي مجلس نخواهد بود. تبصره ۳- حداكثر زمان رسيدگي به طرحها و لوايح عادي در مركز پژوهش ها يك ماه و نيم پس از ارجاع و در طرحها و لوايح يك فوريتي يك ماه پس از ارجاع مي باشد. در صورت ضرورت اين فرصتها با درخواست مركز پژوهش ها و تأييد كميسيون اصلي قابل افزايش است

ماده ۱۴۳- كميسيون اصلي موظف است در رسيدگي به طرحها و لوايح از وزرا و يا بالاترين مقام دستگاههاي اجرائي مرتبط با موضوع، مركز پژوهش ها، ديوان محاسبات، نمايندگان كميسيون هاي فرعي و نمايندگاني كه در موعد مقرر پيشنهاد خود را ارائه نموده اند و عنداللزوم نماينده بخش خصوصي اعم از اتاقهاي: بازرگاني و صنايع و معادن، كشاورزي، تعاون، اصناف، تشكلهاي كارگري، انجمن ها و اتحاديه ها و مجامع صنفي، صنعتي، معدني و كشاورزي حسب مورد دعوت نمايد و پس از رسيدگي گزارش خود را در مهلت مقرر به هيأت رئيسه مجلس تقديم كند. تبصره ۱- كميسيون ها مي توانند گزارش طرح ها و لوايح مشابه يا با موضوع مشترك يا نزديك به هم را در يك گزارش به مجلس ارائه نمايند. تبصره ۲- گزارش چاپ شده كميسيون تا زماني كه در دستور هفتگي درج نشده باشد فقط با تصويب دو سوم اعضاي كميسيون و تأييد هيأت رئيسه مجلس قابل تغيير و اصلاح است و درصورت درج در دستور هفتگي قابل تغيير و اصلاح نيست.

ماده ۱۴۴- پس از توزيع گزارش نهائي كميسيون اصلي توسط هيأت رئيسه مجلس، كميسيون هاي فرعي در موارد ارجاعي و نمايندگان مي توانند ظرف مدت ده روز از تاريخ توزيع گزارش، پيشنهادهاي خود را درخصوص اصلاح، برگشت به طرح يا لايحه اصلي و پيشنهادهاي الحاقي در هر ماده و اجزاي آن، حذف كل ماده و اجزاي آن به هيأت رئيسه مجلس ارائه كنند. تبصره - گزارش كميسيون اصلي همراه با گزارش كميسيون هاي فرعي و پيشنهادهاي نمايندگان موضوع اين ماده و ماده (۱۴۱) در مورد هر طرح يا لايحه و همچنين در موارد ارجاعي به كميسيون اصلي حين بررسي طرحها و لوايح حداقل چهل و هشت ساعت و در موارد اعاده شده از شوراي نگهبان حداقل يك جلسه يا بيست و چهار ساعت قبل از رسيدگي در جلسه رسمي مجلس بايد بين نمايندگان مجلس توزيع شده باشد. درغير اين صورت در آن جلسه قابل رسيدگي نيست

ماده ۱۴۵- گزارش رد يا مسكوت ماندن طرح يا لايحه، زماني در دستور كار مجلس قرار مي گيرد كه دولت در خصوص لايحه يا پانزده نفر از نمايندگان طراح در خصوص طرح، ظرف يك ماه پس از چاپ و توزيع گزارش كميسيون از هيأت رئيسه مجلس تقاضا نمايند در دستور كار مجلس قرارگيرد در غيراين صورت بايگاني مي شود مگر اين كه درگزارش كميسيون زمان مشخصي براي مسكوت ماندن تعيين شده باشد كه در اين صورت پس از پايان يافتن مدت تعيين شده در دستور كار كميسيون قرار خواهد گرفت.

ماده ۱۴۶- كميسيونها موظفند، در موقع رسيدگي به طرح ها و لوايح، از وزرا و بالاترين مقام دستگاه ذيربط دعوت به عمل آورند.

ماده ۱۴۷- درجلسات كميسيونها نمايندگاني كه عضويت در آن كميسيون را ندارند بدون داشتن حق رأي مي توانند حاضر شوند و در صورتي كه از طرف كميسيون براي اداي توضيح يا شركت در مذاكرات دعوت شده باشند بايد شركت نمايند ولي حق رأي ندارند.

ماده ۱۴۸- در مواردي كه موادي از طرحها و لوايح و همچنين مصوبات اعاده شده از شوراي نگهبان جهت رسيدگي به كميسيون اصلي ارجاع مي شود، نمايندگان عضوكميسيون هاي فرعي و ساير نمايندگان مي توانند با حضور در كميسيون اصلي، در زمان اعلام شده توسط كميسيون نظرات و پيشنهادهاي خود را مطرح كنند . تبصره ۱- ارائه پيشنهادهاي نمايندگان در مواردي كه در اين آيين نامه به صراحت براي آن زمان ديگري تعيين شده است، مشمول حكم اين ماده نيست. تبصره ۲- اعضاي هر كميسيون مي توانند هنگام رسيدگي موارد ارجاعي به آن كميسيون، پيشنهادهاي خود را طرح نمايند. تبصره ۳- نمايندگان پيشنهاددهنده مي توانند در كميسيون مربوط حاضر شوند و توضيحات لازم را درباره پيشنهاد خود بدهند. كميسيون موظف است نمايندگاني را كه حداقل بيست و چهار ساعت قبل از شروع رسيدگي، پيشنهاد خود را تحويل داده اند به صورت كتبي براي شركت در كميسيون و دفاع از پيشنهاد خود دعوت نمايد. تبصره ۴- طرح ها و لوايحي كه به صورت دو شوري رسيدگي مي شود پيشنهادها در شور اول درباره كليات و در شور دوم درخصوص مواد پذيرفته مي شود . تبصره ۵- معاونت قوانين موظف است به نحو مقتضي زمان رسيدگي به موضوعات ارجاعي در كميسيون را به اطلاع نمايندگان برساند

ماده ۱۴۹- الف ) هنگام رسيدگي به كليات گزارش كميسيون اصلي در جلسه رسمي مجلس، ابتداء سخنگوي كميسيون حداكثر به مدت ده دقيقه توضيحات لازم را ارائه مي كند و در صورت ثبت نام نمايندگان، حداكثر سه نفر مخالف و سه نفر موافق به ترتيب يك مخالف و يك موافق هركدام حداكثر پنج دقيقه نظرات خود را درباره قبول يا رد كليات بيان مي نمايند و نماينده دولت و سخنگوي كميسيون درصورت تمايل هركدام حداكثر به مدت پنج دقيقه نظرات خود را بيان مي كنند و براي كليات رأي گيري مي شود. درطرحها و لوايح مهم يا مفصل، به پيشنهاد كتبي پانزده نفر از نمايندگان يا رئيس جلسه و تصويب مجلس مدت زمانهاي مذكور دوبرابر مي شود. ب ) پس از تصويب كليات، به جزئيات طرحها و لوايح به ترتيب زير رسيدگي مي شود و در صورت وجود مخالف هر ماده، يك مخالف و يك موافق و پس از آن نماينده دولت و سخنگوي كميسيون هر يك حداكثر پنج دقيقه صحبت مي كند. ۱- در ابتداء، ماده واحده و يا هر يك از مواد يا اجزاء توسط يكي از اعضاي هيأت رئيسه قرائت مي شود. سپس پيشنهادهاي چاپ شده كميسيون هاي فرعي و نمايندگان به ترتيب براي بازگشت به لايحه يا طرح، حذف كل يا جزء و پيشنهاد اصلاحي به شرح فوق مطرح مي شود و رأي گيري به عمل مي آيد. در اين مرحله پيشنهاد حذف كل يا جزء تا قبل از ورود به ماده در صحن پذيرفته مي شود. ۲- اگر پيشنهاد چاپ شده اي مطابق بند (۱) وجود نداشته باشد، مصوبه كميسيون اصلي درخصوص ماده واحده، هر يك از مواد يا اجزاء به رأي گذاشته مي شود. ۳- در صورت عدم تصويب موارد مذكور در بندهاي (۱) و (۲)، مجدداً پيشنهاد حذف در مجلس پذيرفته و در مورد آن رأي گيري مي شود. ۴- پس از مراحل فوق، براي ماده مورد بحث با اصلاحات انجام شده رأي گيري به عمل مي آيد و چنانچه به تصويب نرسيد، پيشنهادهاي جديد قابل طرح است و در صورت عدم وجود پيشنهاد جديد جهت بررسي مجدد به كميسيون اصلي ارجاع مي شود. ۵- در هر مرحله كه پيشنهاد اصلاح، بازگشت به لايحه يا طرح و يا مصوبه كميسيون اصلي به تصويب مجلس برسد، پيشنهاد الحاقي مرتبط و غيرمغاير با مصوبه به تشخيص رئيس جلسه، به ترتيب كميسيون هاي فرعي و نمايندگان مطرح و رأي گيري به عمل مي آيد. ۶- نسبت به آن دسته از مواد كه مجدداً به كميسيون اصلي ارجاع مي شود، هر يك از نمايندگان مي توانند در مهلت مقرر با حضور در كميسيون پيشنهادهاي خود را مطرح كنند. پس از چاپ و توزيع گزارش كميسيون اصلي در موارد ارجاعي به كميسيون، هر يك از نمايندگان مي توانند تا دوازده ساعت پس از توزيع گزارش كميسيون اصلي پيشنهادهاي خود را جهت طرح در جلسه رسمي مجلس به هيأت رئيسه مجلس ارائه نمايند. تبصره - در صورت عدم آمادگي يا عدم حضور سخنگوي كميسيون، به ترتيب رئيس يا يكي از نواب رئيس يا ساير اعضاي كميسيون به جاي وي از نظر كميسيون دفاع مي كند.

ماده ۱۵۰- در شور دوم درباره اصل مواد مذاكره به عمل نمي آيد مگر آنكه در گزارش كميسيون مواد جديدي اضافه شده باشد يا به تشخيص هيأت رئيسه در بعضي مواد تغييرات اساسي داده شده باشد. در اين صورت مخالف و موافق از بين ثبت نام كنندگان در لوح يا دستگاه الكترونيك به قيد قرعه تعيين مي شوند، كه هر يك مي توانند به مدت پنج دقيقه صحبت كنند و درصورت لزوم سخنگوي كميسيون و نماينده دولت نيز صحبت مي كنند و آنگاه نسبت به ماده يا مواد مورد نظر رأيگيري مي شود.

ماده ۱۵۱- چنانچه در شور دوم، كميسيون بعضي از مواد طرح يا لايحه را حذف و يا تغيير كلي داده باشد، هريك از نمايندگان مي توانند همان ماده را پيشنهاد نمايند و پس از صحبت يك مخالف و يك موافق و سخنگوي كميسيون و نماينده دولت نسبت به ماده رأيگيري مي شود. چنانچه اصل ماده تصويب شد پيشنهادهاي اصلاحي كه قبلاً به كميسيون داده شده، قابل طرح و بحث و رأيگيري خواهد بود

ماده ۱۵۲- ارجاع طرح يا لايحه يا مواردي از آن از جلسه علني به كميسيون به جز آنچه كه در اين آيين نامه به طور صريح تعيين شده است با پيشنهاد رئيس جلسه و تصويب مجلس انجام مي شود. ارجاع بايد به همان كميسيون گزارش دهنده صورت گيرد. كميسيون بايد فقط موارد ارجاعي را رسيدگي و گزارش خود را ظرف يك هفته به هيأت رئيسه تسليم نمايد تا با تعيين اولويت در دستور هفتگي درج شود

ماده ۱۵۳- هنگام بحث نسبت به هر ماده، چنانچه بنا به درخواست كتبي هر يك از نمايندگان به تشخيص رئيس جلسه ابهامي در ماده مطرح شده وجود داشته باشد، پيشنهاد رفع ابهام در جلسه پذيرفته و با صحبت يك مخالف و يك موافق هركدام به مدت حداكثر پنج دقيقه به رأي گذاشته مي شود و يا موضوع جهت رفع ابهام توسط رئيس جلسه به كميسيون اصلي ارجاع مي گردد.